Наурыз хан - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-25T14:29:14Z

1 түзету

Sagzhan: /* Биографиясы */

2025-06-17T04:00:40Z

‎Биографиясы

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:59:09Z

1 түзету

ArystanbekBot: /* top */clean up, replaced: | туған → | Туған (3) using AWB

2016-05-04T12:02:00Z

‎top: clean up, replaced: | туған → | Туған (3) using AWB

Жаңа бет

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = монарх
| Қазақша есімі = Наурыз хан
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Атауы =
| Сурет ені =
| Елтаңба =
| Елтаңба атауы =
| Елтаңба ені =
| Титулы = [[Алтын Орда]]ның 14-ші ханы
| Лақап аты =
| Ту =
| Басқара бастады = 1360
| Басқаруын аяқтады = 1360
| Басқарған кезеңі =
| Ізашары = [[Құлпа хан]]
| Ізбасары = [[Құзыр хан]]
| Тәж кигізу жорасы =
| Биліктен бас тартуы =
| Мұрагері =
| Премьер =
| Вице-президент =
| Президент =
| Монарх =
| Губернатор =
| Вице-губернатор =
| Түсініктемелер =
| Діні =
| Туған күні =
| Туған жері =
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Династия = Шыңғыс хан
| Туған кездегі есімі =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы =
| Қызметі =
| Мамандығы =
| Білімі =
| Ғылыми дәрежесі =
| Марапаттары =
| Қолтаңбасы =
| Монограммасы =
| Сайты =
| Commons =
}}

'''Наурыз хан''', Наурыз ибн Мұхаммед, Навруз, Наурус, Ноуруз (туған жылы белгісіз – 1360) – [[Алтын Орда]]ның ханы (1360 жылы, қаңтар – маусым).

== Биографиясы ==
Шығу тегі белгісіз, кейбір деректер бойынша [[Бату хан]]ның немесе оң қанаттағы билеуші әулеттердің бірінің ұрпағы. Ол Жәнібектің бәйбішесі Тайдұлу бегім мен оның жақтастарының қолдауымен Бердібектің мұрагері Күлна хан және оның екі баласы Михаил мен Иванды өлтіріп, билікке келген. Наурыз хан 1358 – 59 жылдары өз атынан күміс, мыс теңгелер соқтырды. Бұл теңгелерде оның Мұхаммед деген мұсылманша аты жазылған. 1360 жылдың ортасында Тайдұлу бегім бастаған топ енді Шайбани әулетінен Құзырды (Хызыр) хан етіп көтерді. Алайда Құзыр билікке келген соң Наурыз ханға қоса Тайдұлу бегімнің өзін де өлтірді. Осы кезден бастап Алтын Ордада шайбани әулеті мен Ақ Орда билеушілерінің рөлі артты.
<ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 том</ref>

==Сілтемелер==
* [[Алтын Орда]]
* [[Ақ Орда]]
* [[Шайбани әулеті]]

== Дереккөздер ==
<references/>
== Тағы қараңыз ==
{{Алтын Орда хандары}}

[[Санат:Алтын Орда хандары]]
[[Санат:Тұлғалар]]

[[ru:Науруз хан]]

← Ескі түзетулер	14:29, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 3: / Жол нөмірі 3: @@
   | Қазақша есімі        = Наурыз хан
   | Шынайы есімі         =
-  | Суреті               =
+  | Суреті               = Facial Chronicle - b.08, p.197 - Murder of Qulpa.jpg
-  | Атауы                =
+  | Атауы                = Наурыздың Құлпа мен оның ұлдарын өлтіруі. Иван Грозныйдың «Беттік жылнамалар жинағы» еңбегіндегі миниатюра (XVI ғасыр)
   | Сурет ені            =
   | Елтаңба              =
@@ Жол нөмірі 16: / Жол нөмірі 16: @@
   | Басқарған кезеңі     =
   | Ізашары              = [[Құлпа хан]]
-  | Ізбасары             = [[Құзыр хан]]
+  | Ізбасары             = [[Қызыр хан]]
   | Тәж кигізу жорасы    =
   | Биліктен бас тартуы  =
@@ Жол нөмірі 27: / Жол нөмірі 27: @@
   | Вице-губернатор      =
   | Түсініктемелер       =
-  | Діні                 =
+  | Діні                 = Ислам
   | Туған күні         =
   | Туған жері         =
@@ Жол нөмірі 33: / Жол нөмірі 33: @@
   | Қайтыс болған жері   =
   | Жерленді             =
-  | Династия              = Шыңғыс хан
+  | Династия              = Жошы әулеті
   | Туған кездегі есімі      =
   | Әкесі                =
@@ Жол нөмірі 62: / Жол нөмірі 62: @@
 == Биографиясы ==
-Шығу тегі белгісіз, кейбір деректер бойынша [[Бату хан]]ның немесе оң қанаттағы билеуші әулеттердің бірінің ұрпағы. Ол Жәнібектің бәйбішесі Тайдұлу бегім мен оның жақтастарының қолдауымен Бердібектің мұрагері Күлна хан және оның екі баласы Михаил мен Иванды өлтіріп, билікке келген. Наурыз хан 1358 – 59 жылдары өз атынан күміс, мыс теңгелер соқтырды. Бұл теңгелерде оның Мұхаммед деген мұсылманша аты жазылған. 1360 жылдың ортасында Тайдұлу бегім бастаған топ енді Шайбани әулетінен Құзырды (Хызыр) хан етіп көтерді. Алайда Құзыр билікке келген соң Наурыз ханға қоса Тайдұлу бегімнің өзін де өлтірді. Осы кезден бастап Алтын Ордада шайбани әулеті мен Ақ Орда билеушілерінің рөлі артты.
+Наурыз бек 1360 жылғы ақпанда өзінің алдындағы Құлпа хан мен оның екі ұлының өлтірілуінен кейін таққа отырды. Наурыз бектің шыққан тегі анық емес. Қазіргі заманғы көптеген авторлар оны Жәнібек ханның ұлы деп атаған өз мәлімдемесін қайталай береді, алайда беделді ортағасырлық тарихшы Хвандәмир Наурыз бекті Жәнібектің жалған ұлы ретінде анық атап көрсетеді. Бір замандас венециялық нотариустың актісінде де Наурыз бектің Өзбек ханның ұлы болдым дегені еш негізсіз деп көрсетілген: "quam dici fuisse filium Usbech sine aliqua meritone." Сол сияқты, Шыңғыс ұрпақтарының ең дәл шежірелер жинақтарында (мысалы, Муʿизз әл-ансаб) Наурыз бек Жәнібек ханның балаларының ішінде де, басқа жерде де аталмайды. Жәнібек ханның ұлы Бердібек өзінің 12-ден кем емес ең жақын туысын, соның ішінде 8 айлық інісін өлтіргені айтылады, бұл Наурыз бектің Жәнібек ханның тағы бір ұлы болуы мүмкіндігін жоққа шығарады. Кейбір зерттеушілердің айтуынша, тарихи дереккөздерде Наурыз бек пен Базаршы (Bazarčī) атты тұлғаға бірдей рөлдердің телінуі (екеуі де Тайдула хатунның күйеуі болған, екеуін де Хизр хан жойған) бұл екі адамның бір адам екенін көрсетеді. Наурыз бектің Темір (Тимур) атты ұлы болған; сол сияқты, Базаршының ұлы Темір Мәлік деп аталады; бұлардың ешқайсысының әйгілі Әмір Темірге қатысы жоқ.
 <ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 том</ref>
@@ Жол нөмірі 77: / Жол нөмірі 84: @@
 [[Санат:Алтын Орда хандары]]
 [[Санат:Тұлғалар]]

← Ескі түзетулер	18:59, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)