Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:09:32Z

1 түзету

14:25, 2025 ж. қаңтардың 8 кезіндегі 1nter pares деген

2025-01-08T14:25:34Z

Жаңа бет

{{мағына|Мұңал}}
{{Тұлға
|Есімі = Мұңал батыр Келімбердіұлы
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Мансабы = Әулие, батыр, би, емші, көріпкел
|Азаматтығы =
|Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]]
|Қайтыс болған күні = XVI ғасыр
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары = Әли, Бәйімбет, Шоғы батыр, Жаулы
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
|Туған күні = XVI ғасыр
|Туған жері =
}}
'''Мұңал батыр Келімбердіұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) — [[Адай]] руынан шыққан батыр, көріпкел, емші, әулие кісі болған. Өмірінің көп жылдарын халықты емдеуге арнаған. Қазығұрт ауданының Қаржан тау-жоталары мен Алтынтөбе елдімекені маңында Мұңалсай, Мұңалбұлақ, Мақпалтау орындары орналасқан.<ref>interesnoe.me/source-67491222/post-37099</ref> Аты Адайдың ұранына айналған әулие [[Бекет Мырзағұлұлы|Бекет ата]] осы Мұңал тұқымынан.<ref>{{Cite web |url=https://on.kz/shezhire/kisi-zuz-taralymy-59882/ |title=Кіші жүз таралымы |lang=kk |website=on.kz |access-date=2014-12-26}}</ref>

[[Алты Келімберді|Келімберді]] – сегіз арыс Адайдың көп өскен, ең бір іргелі атасы. Келімберді ауылынан білікті [[Би (тұлға)|билер]] де, әулие [[Пір|пірлер]] де, ел қорғаған ерлер де, тәлім-тағылымды ғалымдар да, салтанатты [[Бай (ауқатты)|байлар]] да көп шыққан. Келімбердіден алты бала, олар – Құнанорыс (Ырысқұл), [[Ақпан батыр Келімбердіұлы|Ақпан]], [[Балықшы рулары|Балықшы]] (Шыбынтай), Әлнияз (Бұзау), [[Тобыш]], [[Мұңал рулары|Мұңал]].<ref>Маңғыстау энциклопедиясы, 4 том.</ref> Мұңал — Келімбердінің кенже баласы, одан төрт бала, кейбіреулер бес бала дейді.<ref>interesnoe.me/source-67491222/post-9943</ref>

== Мұңал рулары ==
Әли, Бәйімбет, Жанақ, Боқсары, Әтембек-[[Абыз би Әтембекұлы|Абыз]], Байшағыр, Мамыртай, Жақау, [[Қырымқұл би Әнетұлы|Қырымқұл]], Қыдырша, Бабақұл, [[Мая би Әнетұлы|Мая]], Қоштан, [[Төлеп батыр Әнетұлы|Төлеп]], Медет, Көрпе, Күшік, Қосбармақ, Байпақ, Байбоз, Өтеулі, Матай, Айым, Шақа, Жаманғара, Сүгірәлі, [[Ырсай Бәйімбетұлы|Сарғасқа]], Жәдігер, [[Дәулеталы батыр Жарыұлы|Дәулеталы]], Мете, Кеще, Жетімек, Тоқтамыс, Бектеміс, Базар, [[Шотан батыр Назарұлы|Шотан]], Майлан, Құдайберген, Тастемір, Ескелді, Қосқұлақ, Қырықмылтық.<ref>Сегіз арыс Адайым. Танымдық шежіре кітап. 9 том. Астана: Профи Медиа, 2015. - 480 бет.</ref><ref>Шежіре - Сайын Баймұңаловтың және Бисен Өтесінұлының нұсқалары http://sugirali.kz/index.php/shezhire/ata-tek Бейнеу аудандық «Рауан» газеті, 8 қараша 1991 жыл</ref>

== Жыры ==
Қараш Ыбырайым ахунның өлеңмен жазылған шежіресінде былайша жыр түзеді:

...Сөз сөйлейін енді Мұңалдан,

Тобышқа жедел сыңардан,

«Бекет» деген ұраннан,

Кіршігі жоқ қылаңнан –

Алаштан шыққан шығаннан!

«Сегіз арыс» Адайды,

Түгендеп айтпай тына алман...

...Төрт баласы Мұңалдың –

Әли менен Бәйімбет,

Жаулы, Шоғы – бұлардан.

«Төрт арыс Мұңал» болғалы,

Жайлауына су алған,

Қыстауына ну алған,

Жігіттері Мұңалдың,

Мейман келсе қуанған...<ref>Сегіз арыс Адайым. Танымдық шежіре кітап. 5 том. Астана: Профи Медиа, 2015. – 560 бет.</ref>

== Шежіре ==
Адай руын құрайтын басты екі ата: Құдайке, Келімберді. Құдайкеден — Тәзіке, [[Ер Қосай Құдайкеұлы|Қосай]]. Келімбердіден — Ырысқұл (Құнанорыс), [[Ақпан батыр Келімбердіұлы|Ақпан]], Шыбынтай (Балықшы), Әлнияз (Бұзау), Тобыш, Мұңал. Қазақ шежірелеріндегі сегіз арыс Адай осы. Адайдың қара шаңырағының иесі Мұңал болып есептеледі. Адай баба кенже немересі Мұңалдың қолында қайтыс болыпты. Атасының батасын алған осы ұрпақ сонау замандардан бері «Мұңал ошағын» сақтаушы саналады.<ref>{{Cite web |url=https://ulagat.com/2019/11/21/%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B9-2/ |title=Адай - Мұңал батыр Келімбердіұлы |lang=kk |website=ulagat.com |access-date=2019-11-21}}</ref>

Мұңалдан: Алақұнан, Әли, Бәйімбет, [[Шоғы батыр Мұңалұлы|Шоғы Батыр]] (Қырықмылтық), Жаулы.
* Алақұнан туралы ақпарат жоқ.
* Әлиден - Қошқар.
* Бәйімбеттен - Алдаберді, Сабытай баһадүр, Жәдігер, Сарғасқа (Рысай).
* Шоғыдан - Есекей, Жолай.
* Жаулыдан - Ескелді, Қосқұлақ, Жары.

Адай батыр мен оның балалары Құдайке мен Келімбердінің, немерелері Ер Қосай мен Мұңалдың ерлік істері, батырлығы, халқы үшін атқарған қызметтері туралы жазушы Бектұр Төлеуғалиұлының «Адай тарихы сыр шертеді» деген еңбегінде, көптеген шайқастардың куәсі болған Қазтуған ақынның жыр-дастандарында, шежіреші Өмірзақ Көлбаевтың «Ер Қосай» атты кітабында, Ұзақбай жыршының «Алақай батыр» дастанында, Сабыр жыршының «Алақай батыр жырында, Ибн Бахуридің «Алғашқы қазақтардың бірігуі» еңбегінде, Алшын Меңдалыұлының «Адай шежіресінде» және басқа да еңбектерінде айтылып, жазылған екен.<ref>{{Cite web |url=https://www.elana.kz/adaj-qudajke-kelimberdi-muyrdeleri-qa/ |title=Адай, Құдайке, Келімберді мүрделері қайда жатыр |lang=kk |website=www.elana.kz |access-date=2018-09-13}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:Қазақ емшілері]]

← Ескі түзетулер	19:09, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Мұңал батыр Келімбердіұлы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

14:25, 2025 ж. қаңтардың 8 кезіндегі 1nter pares деген