Moderator: 1 түзету

2026-06-25T14:27:58Z

1 түзету

Tuttiorchestra687: «Қазақстан дирижерлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

2026-05-13T17:13:32Z

«Қазақстан дирижерлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

Жаңа бет

{{Музыкант
|Есімі = Мұқан Төлебаев
|Атауы =
|Сурет = Мұқан Төлебаев.jpg
|Сурет ені = 200px
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туған кездегі есімі = Мұхаммедсәлім Төлебаев
|Толық аты =
|Туған күні = 13.03.1913
|Туған жері = [[Қарашыған]] шатқалы, {{туғанжері|Сарқан ауданы|Сарқан ауданында}}, [[Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]]
|Қайтыс болған күні = 02.04.1960
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = {{USSR}}<br>[[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|20px]] [[РКФСР]] (1917-1922)<br>[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1913-1917)
|Мамандықтары = [[композитор]], [[дирижер]], [[педагог]]
|Дауыс түрі =
|Аспаптары =
|Жанрлары = [[опера]]
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары =
|Сайты =
}}
'''Мұқан Төлебаев''' ({{туғанкүні|13|03|1913}}, Қарашыған шатқалы, [[Сарқан ауданы]], [[Жетісу облысы]] — {{қайтысболғанкүні|02|04|1960}}, [[Алматы]]) — қазақтың аса көрнекті [[композитор]]ы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі (1959), КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1949), [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік әнұраны|бұрынғы ҚР әнұраны]] авторларының бірі.

== Өмірбаяны ==
*Мұқан Төлебаев 1913 жылы 13 наурызда бұрынғы [[Талдықорған облысы]], Бөрлітөбе ауданында дүниеге келген.
*Төлебаев орта мектеп бітірген соң Алматы педагогикалық училищесінде оқиды (1933). Осы кезде аудандық «Жұмысшы жастар» театрын ұйымдастырады.
*Алматыда өткен халық өнерпаздарының бүкіл қазақстандық 1-слетіне қатысып (1934), әнші ретінде көзге түседі.
*Мәскеу консерваториясы жанынан ашылған Қазақ студиясына оқуға түседі (1936).
*1941-1945 жж. [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийден]] сабақ алған. Ол Е. Брусиловскиймен бірлесіп «Аманкелді» операсын жазған.
*Дирижëрлікті [[Леонид Матвеевич Шаргородский|Леонид Шаргородскийден]] үйренген.
*Қазақтың халық аспаптар оркестрінің дирижëрі қызметін атқарады (1942-1944).
*Мәскеу консерваториясын ([[Владимир Владимирович Маяковский|Маяковский]] мен Ференнің композициясы класы бойынша) бітіріп шығады (1951).
*Мұқан Төлебаев соғыста алған жарасы қатерлі ісікке айналып 47 жасында дүниеден озған.

== Шығармашылығы ==
Мұқанның анасы Тәжібала мен туған нағашысы Апырбай ақындық, әншілік, күйшілік өнерімен төңірегіне танылған адамдар. Бұл болашақ композитордың өнерге жастайынан бейімделіп, бойындағы бұла дарынның қанаттануына себепші болған. Жалпы М. Төлебаев шығармаларындағы музыкалық – эпикалық үрдістің бел алып жататыны, оның ұдайы халық өнеріне табан тіреп, халықтың бай музыкалық қазынасынан шабыт алып отыратынын аңғартады.

М. Төлебаев туындатқан опералардың, оркестрлік немесе вокалды-симфониялық шығармалардың, камералық-аспаптық пьесалардың, әндер мен романстардың қай-қайсысы да терең сезімталдығымен, музыкалық тілінің шыншылдығымен, өзіндік қолтаңбасымен дараланып отырады. Оның шығармаларының көркемдік қуаты тегеурінді, парасат-пайымы өрелі, көркемдік-идеялық бағыты айқын, ұлттық-төлтумалық бояуы қанық.

М. Төлебаев қысқа ғана ғұмырында жүзден астам музыкалық шығармалар туындатып үлгерген. Бұлардың ішінде опералық, контаталық-ораториялық және ән-романстық шығармалары айрықша ден қойдырады.

Әсіресе, «Біржан-Сара» операсы оның композиторлық дарынының шырқау шыңы ғана емес, сонымен бірге қазақтың XX ғасырдағы музыкалық мәдениетінің ең көрнекті табыыстарының бірі. «Біржан-Сара» операсы өзінің полифониялық болмысына қарамастан, ұлттық нәрі құнарлы туынды. Нағыз өнердің табиғатына тән төлтумалық «Біржан-Сара» операсының өнбойынан айқын аңғарылып отырады.

М. Төлебаев қазақтың кәсіпқой музыкалық мәдениетін қалыптастырып, орнықтырушы хас дарындардың бірі.<ref>[[Тарихи тұлғалар]]. Танымдық - көпшілік басылым. [[Мектеп]] жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – [[Алматы]]. “[[Алматыкітап баспасы]]”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Қызықты фактілер ==
* Қазақстан Республикасы алғашқы әнұраны авторларының бірі.
* Мұқан Төлебаев - жаңашыл композитор. Ол бірінші болып кантата, симфониялық поэма жазған.
* М. Төлебаев, [[Ахмет Жұбанов|А. Жұбанов]], Е. Брусиловский, [[Василий Васильевич Великанов|В. Великанов]], [[Латиф Хамиди|Л. Хамиди]], [[Сергей Иванович Шабельский|С. Шабельский]], [[Борис Гиршевич Ерзакович|Б. Ерзакович]] - жетеуі [[1939 жыл]]ы [[Қазақстан Композиторлар одағы]]н құрған.
*«Біржан-Сара» операсы оның композиторлық дарынының шырқау шыңы ғана емес, сонымен бірге қазақтың XX ғасырдағы музыкалық мәдениетінің ең көрнекті табыстарының бірі. «Біржан-Сара» операсы өзінің полифониялық болмысына қарамастан, ұлттық нәрі бар құнарлы туынды.
*Өмірінің соңғы жылдарында композитор лирикалық-драмалық «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» операсын бастайды, бірақ композитор кенеттен дүние салып, бұл шығарма аяқталмай қалады.

== Атақтары ==
*КСРО Композиторлар одағының мүшесі (1942);
*Қазақстан Композиторлар одағы басқарма мүшесі (1948); *Қазақстан Композиторлар одағы басқармасының төрағасы (1956-1960).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақ мәдениет саласының тұлғалары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:КСРО халық әртістері]]
[[Санат:КСРО сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]

← Ескі түзетулер	14:27, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Мұқан Төлебаев - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Tuttiorchestra687: «Қазақстан дирижерлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)