https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80Мұхитқа шыға алмайтын елдер - Түзету тарихы2026-04-20T10:00:19ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80&diff=17115&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:56:04Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80&diff=17114&oldid=prevArystanbek: 2.135.222.173 (т) өңдемелерінен 2.135.222.172 соңғы нұсқасына қайтарды2016-09-05T09:13:56Z<p><a href="/index.php/%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B:%D2%AE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%96/2.135.222.173" title="Арнайы:Үлесі/2.135.222.173">2.135.222.173</a> (<a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B:2.135.222.173&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қатысушы талқылауы:2.135.222.173 (мұндай бет жоқ)">т</a>) өңдемелерінен <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B:2.135.222.172&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қатысушы:2.135.222.172 (мұндай бет жоқ)">2.135.222.172</a> соңғы нұсқасына қайтарды</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Құрлықіші мемлекетке''' толықтай құрлықпен қоршалған немесе [[жағалаусызығы]] [[жабық теңіздер]] бойынша өтетін мемлекеттер жатады.<br />
<br />
Дүниеде 44 құрлық іші мемлекет бар. Олардың 16-сы [[Африка]]да, 14-і [[Еуропа]]да, 12-сі [[Азия]]да, 2-і [[Оңтүстік Америка]]да орналасқан. <br />
<br />
Егер де қандай да бір мемлекет бір немесе бірнеше құрлықіші мемлекетпен қоршалған болса ондай мемлекет "қосарлы құрлықіші мемлекет" болып саналады. Бұндай ел мұхитқа шығу үшін кемінде екі мемлекеттің шекарасын кесіп өтуі қажет. Оларға [[Лихтенштейн]] және [[Өзбекстан]] жатады. Сондай-ақ айналасы тек бір ғана елмен қоршалған [[Ватикан]], [[Сан-Марино]], [[Лесото]] тәрізді 3 мемлекет, екі елмен қоршалған [[Андорра]], [[Непал]], [[Бутан]], [[Молдова]], [[Моңғолия]], [[Лихтенштейн]], [[Свазиленд]] сынды 7 мемлекет бар.<br />
<br />
85 млн. халқы бар (2009 жыл) [[Эфиопия]] ең көп халқы бар құрлықіші мемлекетке жатады. [[Уганда]] (32,4 млн), [[Непал]] (29,3 млн), Өзбекстан (28,6 млн) елдерінде 20 млн-нан астам халық бар.<br />
<br />
Құрлық іші елдерден [[Қазақстан]]нан кейін ауданы бойынша ең үлкендері - [[Моңғолия]] (1 566 500 км²), [[Чад]] (1 284 000 км²), [[Нигер]] (1 276 000 км²), [[Мали]] (1 240 000 км²), [[Эфиопия]] (1 104 300 км²), [[Боливия]] (1 098 581 км²).<br />
<br />
==Мұхитқа қақпасыз елдердің тізімі==<br />
<br />
===Азия===<br />
<br />
# [[Әзірбайжан]]<br />
# [[Армения]]<br />
# [[Ауғанстан]]<br />
# [[Непал]]<br />
# [[Бутан]]<br />
# [[Қазақстан]]<br />
# [[Қырғызстан]]<br />
# [[Лаос]]<br />
# [[Моңғолия]]<br />
# [[Тәжікстан]]<br />
# [[Түрікменстан]]<br />
# [[Өзбекстан]]<br />
<br />
===[[Африка]]===<br />
<br />
# [[Ботсвана]]<br />
# [[Буркина-Фасо]]<br />
# [[Бурунди]]<br />
# [[Замбия]]<br />
# [[Зимбабве]]<br />
# [[Лесото]]<br />
# [[Малави]]<br />
# [[Мали]]<br />
# [[Нигер]]<br />
# [[Оңтүстік Судан]]<br />
# [[Руанда]]<br />
# [[Свазиленд]]<br />
# [[Уганда]]<br />
# [[Орталық Африка Республикасы]]<br />
# [[Чад]]<br />
# [[Эфиопия]]<br />
<br />
===[[Еуропа]]===<br />
<br />
# [[Австрия]]<br />
# [[Андорра]]<br />
# [[Беларуссия]]<br />
# [[Ватикан]]<br />
# [[Косово]] — жартылай мойындалған ел<br />
# [[Лихтенштейн]]<br />
# [[Люксембург]]<br />
# [[Македония]]<br />
# [[Молдова]]<br />
# [[Сан-Марино]]<br />
# [[Сербия]]<br />
# [[Словакия]]<br />
# [[Венгрия]]<br />
# [[Чехия]]<br />
# [[Швейцария]]<br />
<br />
===[[Оңтүстік Америка]]===<br />
<br />
# [[Боливия]]<br />
# [[Парагвай]]<br />
<br />
==Тарих==<br />
<br />
Географиялық өлшеммен құрлықіші елдер пайдасы аз елдер делініп келді. Өйткені, бұндай елдерде теңізде [[балық аулау]], қазба байлықтарын игеру тәрізді салалар дамитын негіз мүлде жоқ, және [[сыртқы саудада]] маңызды рөлі бар теңіз тасымалын жүргізу мүмкіндігі де жоқ. Адамзат теңіз жағалауы маңында шоғырланып жасауға ұмтылатындықтан құрлықіші елдерде халық аз жасап келді. Сондықтан мемлекеттер теңізге қақпалы болу үшін өзара үнемі бәсекелесіп келген.<br />
<br />
[[Конго]]ның еларалық кеңесі немесе қазіргі Конго демократиялық республикасы 1885 жылы [[Берлин]] құрылтайында теңізге қақпалы болу үшін Анголаның жерін 2-ге бөліп жіңішке коридор алғанды. Жаһандық бірінші соғыстан кейін [[Польша]]ны теңізге қақпалы болдыру үшін [[Данциг]]ті Польшаға өткеріп берген. [[Дунай]] өзені Австрия, Венгрия елдерін теңізге қақпалы болдыру үшін халықаралық маңызға ие болды.<br />
<br />
Боливия19-шы ғасырда Тынық мұхитындағы соғыстың нәтижесінде теңізге шығатын жалғыз қақпасынан айырылып қалғанды. Бірақ Боливия теңіз әскерлері әлі күнге дейін [[Титикака]] көлінде жаттығу істеп келеді. Жаһандық бірінші соғыстан бұрын Венгрия өзінің қарамағындағы [[Хорватия]]ның аутономиясын мойындаса да [[Адриат теңізі]] жағалауындағы порт қала Фиумді тіке қарауына алып, [[Будапешт]]тен тағайындалған билеуші билеп, үшбу елдің жалғыз порт қатары пайдаланғанды. [[Трианон]]ның келісім шартымен аталмыш қаланы Хорватияға беруімен Венгрия теңізге қақпасыз қалды.<br />
<br />
[[Эритрея]], [[Монтенегро]]ның егемен болуы Эфиопия, Сербияны теңізге қақпасыз қалдырды. [[Ресей]] [[Солтүстік мұзды мұхит]]қа қақпалы болғанмен қыста қатып қалып тасымал қатынасы үзіліп қалатындықтан жерін [[Балтық теңізі]]не, [[Қара теңіз]], [[Тынық мұхиты]]на дейін кеңейіткен болатын.<br />
<br />
==Мұхитқа қақпасыз елдерге көрсететін жеңілдік==<br />
<br />
Теңіз заңы туралы [[БҰҰ]]-ның конвенциясы бойынша мұхитқа тіке шыға алмайтын елдер басқа елдердің жері арқылы алым салықсыз тасымал істеуге құқылы. БҰҰ-ы дамып келе жатқан, теңізге қақпасыз елдерге жәрдемдесетін бағдарлама жүргізіп келеді.<br />
<br />
==Дерлік мұхитқа шыға алмайтын елдер==<br />
<br />
Төмендегі елдердің теңізге шығу мүмкіндігі шектеулі.<br />
<br />
# [[Ирак]], Әл-Фау түбегімен [[Парсы шығанағы]]на - 58 км.<br />
# [[Словения]], Копермен Адриат теңізіне - 47 км<br />
# Конго демократиялық республикасы, [[Атлант мұхиты]]на - 40 км<br />
# [[Босния және Герцеговина]], Неум арқылы Адриат теңізіне - 26 км<br />
# [[Иордания]] [[Акаба]] арқылы Акаба шығанағына, [[Қызыл теңізі]]не - 26 км<br />
<br />
==Түсініктеме==<br />
<br />
↑ Jump up to: 1.0 1.1 2011 жылдың 7-і айының 9-да [[Оңтүстік Судан]] тәуелсіздік алған соң<br />
↑ Jump up to: 2.0 2.1 2.2 Қанша теңізге қақпасыз болғанмен құрылықтағы ең үлкен көл [[Каспий]] теңізіне қақпалы.<br />
↑ Jump up ↑ 1993 жылы Эритрея тәуелсіздігін жариялаған соң<br />
↑ Jump up ↑ 1879 жылы [[Чили]] [[Антофагаста]] [[порт]]ын жаулап алған соң<br />
<br />
==Сыртқы байланыс==<br />
<br />
=== Дамып келе жатқан, теңізге қақпасыз елдердің тізімі===<br />
<br />
[[Санат:География]]</div>Arystanbek