https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2026-09-09T00:53:08Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=15273&oldid=prev 2025-04-25T17:55:50Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=15272&oldid=prev 2014-06-16T05:37:00Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Flag of Nigeria.svg|thumb|left|250px|Нигерия жалауы]]<br /> [[Нигерия Федеративтік Республикасы]]ның аумағы мұхиттан жағалаудағы батпақтардың тар жолағы созылып жатқан құмды жағажайлармен бөлінген. Елдің оңтүстік бөлігі солтүстікке қарай біртіндеп көтеріліп, сатылы [[Джоя үстірті]]не ауысатын теңіз жағасындағы жазықта орналасқан.<br /> [[Сурет:Nigeria linguistic 1979.jpg|thumb|Нигерия халқы]]<br /> [[Сурет:Market in Lagos, Nigeria.jpg|thumb|right|Лагостағы базар]]<br /> Нигерияның басты су күретамары — [[Нигер өзені]] елді солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай қиып өтіп, [[Атлант мұхиты]]ндағы [[Гвинея шығанағы]]на құятын жерінде ауданы 86 мың км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; болатын орасан үлкен атырау құрайды.<br /> <br /> Жағалаудағы жауын-шашынның жылдық орташа мөлшөрі 1800-ден 3800 мм-ге дейін жетсе, елдің солтүстігінде 25 мм-ден де аз болады. Өзен аңғарлары мен жағалауда жауын-шашынның мол түсуі дәнді дақылдардың, әсіресе күріштің мол өнімін өсіруге мүмкіндік береді. Теңіз шығысындағы жазықты басты байлығы [[қызыл ағаш]] болып табылатын жауын-шашын мол жауатын [[тропиктік ормандар]] жауып жатыр.<br /> <br /> Солтүстікке қарай ормандар сиреп, егіншіліктің негізгі аудмндары биік шөпті саванналарга жол береді. Одан әрі саванналар шөлге ұласатын [[Сахель шөлейті]]мен алмасады.<br /> <br /> ==Шаруашылығы==<br /> [[Мұнай]] — экономикасының негізі. Нигерия [[қалайы]], [[темір кентасы]], [[ниобий]], [[тас көмір]], [[мырыш]] пен [[қорғасын]] сияқты пайдалы қазбаларға бай. Алайда елдің экономикалық гүлденуінің негізі мұнай болды. [[Дүниежүзілік рынок]]тағы мұнай өндірушілердің бірі болып отырған Нигерия күніне 2 млн-дай баррель мұнай өндіреді. [[Мұнай экспорты]]ның 90%-ын құрайды, бірақ ол әкелетін байлық жемқорлықтың тың арқасында аз адамдарға ғана бұйырады. [[Газ]] бен басқа [[кен байлықтары]]н өндіру жеткіліксіз қарқынмен жүргізілуде. [[Егін шаруашылығы]]на елдің бүкіл жұмысшы күшінің 70%-ы қамтылған. Орасан үлкен [[плантация]]ларда экспортқа шығарылатын өнімдер — [[какао]], [[бұршақ тұқымдастар]], [[каучук]]ті өсімдіктер, [[мақта]] өсіріледі. [[Сорго]], [[тары]], [[жүгері]], [[ямс]], [[таро]] мен [[күріш]]ті ұсақ шаруа шаруашылықтары өсіреді. Халықтың тез өсуі азық-түлік өнімдерін сырттан әкелуге мәжбүр етеді.<br /> [[Сурет:Nigeria sm02.gif|left|thumb|Нигерия Картасы]]<br /> ==Халықтар мен халықтық топтар==<br /> Бұрынғы заманда, еуропалық отарлаудан көп бұрын Нигерия аумағында ұлы империялар мен қала-мемлекеттер өмір сүрген. X—XII ғасырлардың өзінде мұнда [[йорубалар]]дың ([[Ифе]]), [[хаусалар]]дың ([[Калина]], [[Кано]], [[Канем-Борну]], т.б.), [[эдолар]]дың ([[Бенин]]) ерто феодалдық патшалықтары пайда болды. [[Хаусалар]]дың мемлекеттерінде мемлекеттік басқару жүйесі жақсы жолға қойылып, халық салықтарды уақытында төлеп отырды, екпінді күші — атты әскер болған тұрақты армиясы болды. XIII—XV ғасырларда бұл аймақтың мемлекеттерінде шөл дала арқылы мұсылман саудагерлері әкелген ислам діні орнықты.<br /> <br /> ==Мәдениеті мен діни сенімдері==<br /> ''Йоруба, хауса және игбо халықтары ел халқының 50%-на жуығын құрайды.'' Қалған тұрғындар елдің көп қырлы және бай мәдениетіне өз үлестерін қосатын 250-ге жуық әр түрлі этникалық топтарға жатады. Этникалми әр түрліліктен басқа Нигерияда діни қағида бойынша бөлу де орын алған. Солтүстігінде [[мұсылман]]дар көп, ал оңтүстік тұрғындары [[христиан діні]]н немесе дәстүрлі діни наным-сенімдерді ұстанады.<br /> <br /> Әр түрлі мәдениеті мен діни сенімдері бар толып жатқан халықтарды біртұтас мемлекетте ұстап отыру оңай шаруа емес, бұл әсіресе солтүстіктегі мұсылмандарға қатысты нәрсе. [[1960]] жылы [[тәуелсіздік]]ке ие болғаннан кейін Нигерияда бірнеше қарулы қақтығыстар болып өтті. Aл 1967—1970 жылдары игбо жікшілдері [[Биафра провинциясы]]н өздерінің ресубликасы ретінде жариялағаннан кейін елде азамат соғысы өріс алды. Одан кейін орнаған әскери тәртіп он бес жыл өткен соң [[1999]] жылғы азаматтық үкіметті сайлаумен аяқталды. Ол үкімет елдегі орнықсыз бейбітшілікті сақтауға тырысуда.&lt;ref&gt;Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия.<br /> Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. - Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007.<br /> ISBN 9965-36-216-5&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:География]]<br /> <br /> <br /> {{Stub}}</div>

ArystanbekBot