https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-20T23:51:18Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=24297&oldid=prev 2025-04-25T18:04:28Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=24296&oldid=prev 2014-05-15T05:59:05Z

<p>clean up, replaced: Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003 → Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Oil well.jpg|thumb|400px|Мұнай өндіретің құрал]]<br /> '''Мұнайгаздылықты бағалау критерийлері''' -[[мұнай]]лы және [[газ]]ды нысандарды олардың болашақ мүмкіндіктері тұрғысынан<br /> жіктемелеу шараларының негізі ретінде анықталатын [[мұнай]] немесе [[газ]] кіріктіру белгілері. Бұл [[критерий]]лер есептеліп шығарылған және теориялық заңдылықтар негізінде тандалып алына отырып, [[мұнай]]-[[газ]] [[геология]]сының салалары<br /> тұрғысынан топтастырылады. Осыған орай, тектоникалық (оның ішінде палеотектоникалық, құрылымдық және жаңатектоникалық), [[Палеогеографиялық атластар, немесе палеогеографиялық карталар сериясы|палеогеографиялық]],<br /> [[литология]]лық, [[геохимия]]лық және [[гидрогеология]]лық бағалау критерийлерін<br /> дербестеуге болады. Тектоникалық критерийлер. Бұл критерийлер өз өңірінде көмірсутектердің және олардың жатындарының жинақталу, жылыстау,<br /> шоғырлану және бұзылысқа ұшырау процестері жүзеге асқан мұнайгазды нысандарды жіктемелеу мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді. [[Тектоникалық критерий]]лер көмірсутектердің болжамдық ресурстарын көлемдік-тектік әдіспен есептеу барысында қолданылатын ең басты [[критерий]]лер болып табылады.&lt;br /&gt;<br /> ''[[Тектоникалық критерий]]лер'' құрылымдық, [[Палеотектоникалық карта|палеотектоникалық]] және [[жаңатектоникалық критерий]]лер болып үш түрге бөлінеді. құрылымдық [[критерий]]лер мұнайгазды нысанның бүгінгі құрылымын бағалауға мүмкіндік береді. Бұлардың ішіндегі ең бастылары екі мәселе нысанның тектоникалық типі және нысан ауқымындағы итөгінді тау жынысытардың жалпы көлемі. Мұның алғашқысы әр түрлі [[тектоникалық процес]]тер нәтижесінің жалпылама қорытындысын айшықтаса, екіншісі нысанның масштабын анықтауға көмектеседі. Аталған екі критерий тұрғысынан жіктемелеу [[әлем]]дегі мұнайгазды [[геология]]лық нысандар жайлы барша деректерді сараптау негізінде жүзеге асырылады. Нақтылы аймаққа қатысты мұнайгазды нысандарды жіктемелеу<br /> барысында [[басты критерий]]лермен қатар [[қосалқы критерий]]лер де ескеріледі, олар — нысанға тиесілі [[тау жынысытардың дислокация]]лану [[дәреже]]сі мен сипаты,<br /> көтеріңкі (негізінен көмірсутектерді шоғырлайтын) және түсіңкі (негізінен<br /> көмірсутектерді тудыратын) тектоникалық; құрылымдардың ара-қатынасы, ең<br /> соңғы ойысу сатысының [[уақыт]]ы мен [[масштаб]]ы, қиманы құрайтын тау жынысы мөлшері мен қалындығы, үйлесімсіздіктердің саны мен типі. <br /> ''Палеотектоникалық критерийлер'' мұнайгазды нысандарды бүгінгі құрылымды қалыптастырған процестер сипаты тұрғысынан жіктемелеуге мүмкіндік береді.<br /> Бұл критерийлер ішіндегі бастылары: 1) қиманы құрайтын , орналасуының ең үлкен тереңдіктері; 2) бұрынғыға икемделген және жаңадан<br /> қалыптасқан құрылымдардың бір-бірімен ара-қатынасы. Бұлардың алғашқысы мұнайгазды нысанды [[көмірсутектер]]ді туындату потенциалы және жатынның қалыптасу уақыты тұрғысынан, ал екіншісі жылыстаудың мүкін болған жолдары және жатындардың қайтадан қалыптасу уақыты түрғысынан жіктемелеуге көмектеседі. [[Қосалқы критерий]]лер ретінде ойысу және көтерілу сатыларының ара-қатынасын, үйлесімсіздік [[горизонт]]тары мен [[жарылым дислокация]]ларының көрініс беру уақыты мен ұзақғығын, [[матматизм процес]]терінің сипаты мен масштабын, атауға болады. [[Жаңатектоникалық критерий]]лер мұнайгазды нысандарды [[көмірсутектер]] жатынының сақталу және бұрыннан бар жатындардың қайтадан қалыптасу жағдайлары түрғысынан жіктемелеу мүмкіңдігін қамтамасыз етеді. Ең басты жаңатектоникалық критерийлер - жаңа көтерілімдер [[амплитуда]]сы және ең соңғы қозғалыстардың қарқындылығы. Жаңа көтерілімдердің нақты амплитудалары жоғары көрсеткіштермен сипатталатын аудандарда көмірсутектер жатынынының сақталу мүмкіндігі нашарлай түседі.&lt;br /&gt;<br /> Ең соңғы қозғалыстар қарқындылығының жоғары дәрежесі де жатындардың сақталу жағдайына кері әсерін тигізеді. Солай бола тұрса да, қарқынды түрде<br /> көтерілген аймақтарда [[қойнауқаттық қысым]] мөлшерінің азаюы жүзеге асады, бұл [[су]]да еріген газдардың [[дербес фаза]] жағдайына өтуіне, сөйтіп жаңа жатындардың қалыптасуына жағдай жасайды. Мұндай аудандар негізінен газды аудандар санатына қосылады. Қарқынды түрде ойыса төмендеген аудандарда<br /> [[платформа]]ның шөгінді тысы мұнаймен және газбен қанығуы ықтимал, мұның<br /> і жатындардың сақталу мүмкіндігін арттырады және көмірсутекгердің қосымша нысандарының қалыптасуын қамтамасыз ете алады. [[Палеогеография]]лық критерийлер мұнайгазды нысандарды шөгінді қималардың қалыптасу жағдайы тұрғысынан жіктемелеуге мүмкіндік береді. Басты критерийлер — шөгінді қимадағы теңіздік және континенттік түзілімдердің ара-қатынасын, сол сияқты нысан аумағындағы [[жапқыш тау жынысы]]тар мен жинауыш тау жынысытардың [[Фациялық баламалар|фациялық]] болмысын анықгау шаралары. Бұлардың алғашқысы нысанның<br /> туындау потенциалын, ал екіншісі қимадағы көмірсутектерді дербестейтін және өткізізетін денелердің морфологиясы мен сапасын анықтауға мүмкіндік береді.&lt;br /&gt;<br /> Қосалқы [[палеогеографиялық критерий]]лер қатарына шөгінді қимадағы қызыл түсті түзілімдердің өзіндік үлесін, терригендік және [[карбонатты түзілімдер]]дің бір-бірімен ара-қатынасын, терригендік қималардың құмдылығын, анықтау шаралары жатады. [[Литологиялық критерий|''Литологиялық критерийлер'']] қиманың көлбеу және тік бағыттардағы әркелкілігін оларды құрайтын тау жынысытардың сүзбелеу мүмкіндігі тұрғысынан бағалауға мүмкіндік береді. Тік бағыттағы әркелкілікті саралау<br /> қиманы өтімді және қалқалаушы кешендерге [[жіктеу]] мүмкіндігін қамтамасыз етсе, кешеннің аталған [[Элементтердің периодтық жүйесі|элементтерінің]] [[көлбеу бағыт]]тағы әркелкілігі флюидтердің тік және көлбеу бағытта жылыстау жағдайын, [[көмірсутектер]]дің жатындарға жинақталу және олардың сақталу мүмкіндіктерін анықтайды. [[Литологиялық критерий|''Литологиялық критерийлер'']] басты-басты екі топқа бөлінеді. 1) [[''Жабындардың құрамы'']], құрылыс керекшелікгері және тығыздалу дәрежесі. Бұл критерий нысан өңіріндегі жекелеген кешендердің және бүкіл шөгінді қиманың тік бағытта дербестелу дәрежесін бағалауға, сөйтіп нысан қойнауының байлығын, ондағы мұнайдың, газдың<br /> және [[Таушайырлық талдау|таушайырдың]] бір-біріне үлес-салмағын, көмірсутектердің ірі жатындары<br /> қалыптасуы мүмкіндіктерін, әр түрлі көмірсутектер қорының өзіндік үлесін, анықтауға мүмкіндік береді. 2) Кешеннің көмірсутектерді өткізетін шіктерінің құрамы, құрылыс ерекшелігі және тығыздалу дәрежесі. Бұл критерий<br /> нысанның сиымдылық потенциалын анықтау мүмкіндігін қамтамасыз етеді,<br /> сөйтіп [[көмірсутектер]]дің ірі жатындарының қалыптасу мүмкіңдігін және олардың<br /> қорын анықгауға, көмірсутектер қорыньщ қима ауқымында таралу ерекшеліктерін<br /> нақтылауға көмектеседі. Мүнайгазды нысандарды жіктемелеу деңгейіне<br /> байланысты (аймақтық, белдемдік және жергілікті жіктемелер) аталған<br /> литологаялықкритерийлер әр түрлі [[мазмұн]]ды иемденуі ықгимал. Литологиялық<br /> критерийлер көмірсутектердің болжамдық ресурстарын көлемдік әдістермен<br /> есептеу барысында қолданылады. Геохимиялық критеоийлер мүнайгазды<br /> нысандарды аймак^ық, сирегірек белдемдік деңгейде көмірсутектерді тудыру<br /> потенциалы, көмірсутектердің болжамдықресурстарындағы мүнай мен газдың<br /> үлес салмақтары түрғысынан жіктемелеуге мүмкіндік береді. Геохимиялық<br /> критерий — күрделі критерий, ол ьиашыранды органикалық заттардың массасын,<br /> үйірімділігін, типін және өзгермелену дәрежесін түгелімен ескеруді қажет етеді.<br /> Геохимиялық критерийлер мүнай мен газдың болжамдықресурстарын көлемдік-<br /> тектік әдіспен анықгау барысында қолданылады. [[Гидрогеологиялық критерий|''Гидрогеологиялық критерийлер'']]<br /> көмірсутектер жатынының жинақталу, жылыстау және бүзылыстарға үшырау<br /> процестеріне әсерін тигізетін мұнайгазды нысандардағы флюидтердің көрініс<br /> беру жағдайын бағалауға мүмкіндік береді. Олар гидрохимиялық және<br /> гидродинамикалық критерийлер болып екіге бөлінеді. [[Гидрохимиялық критерий]]лер жерасты суларының түздық құрамын, суда еріген газдардың және органикалық заттардың құрамын, [[гидрохимия]]лық қалыпсыздықтардың мөлшері<br /> мен жарқындылығын ескереді. [[Гидродинамика]]лық критерийлер жер қойнауының<br /> жабықтық дәрежесін, суалмасудың сипаты мен ұзақтығын, [[гидродинамика]]лық<br /> қалыпсыздықтардың сипатын, мөлшерін және жарқындылығын анықтауға<br /> көмекгеседі. [[Мұнай]] мен газ кірікгіру мүмкіндігін бағалау барысында шешілетін<br /> мәселелерге орай және бағаланбақ геологиялық нысанның масштабына<br /> байланысты [[Мұнайгазкәсіптік геология|Мұнайгаздылықты]] бағалау критерийлері ретінде мұнай және [[газ]] кіріктірудің әр түрлі белгілерінің<br /> жиынтықтары қолданылады. Міндет ауқымы азайған сайын және нысан<br /> масштабы кішірейген сайын [[мұнай]] және [[газ]] кіріктірудің жекелеген белгілерінің<br /> рөлі арта түседі. Ірі нысандар үшін [[сандық көрсеткіш]]тері бүкіл жер<br /> жүзіндегі мұнайгазды алаптардың белгілі [[дерек]]терін есепке ала отырып<br /> жасақталынады. Белгілі болған критерийлердің [[сапалық]] және [[сандық]]<br /> көрсеткіштерінің жиынтығы негізінде бағаланбақнысанды электроңдық-есептеу<br /> машиналары көмегімен даралау мақсатында дискриминантты тексерулер мен<br /> шешуші ережелер жасақталуы мүмкін.&lt;ref&gt;Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Геология]]<br /> [[Санат:Мұнай және газ]]</div>

ArystanbekBot