https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D2%AF%D1%80%D0%B6%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D1%8BМүржия ағымы - Түзету тарихы2026-04-18T19:33:20ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%AF%D1%80%D0%B6%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D1%8B&diff=32225&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:00Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D2%AF%D1%80%D0%B6%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D1%8B&diff=32224&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-05-09T04:33:55Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{merge|Мурджия}}<br />
'''Мүржия ағымы''' - муржия араб тілінде<br />
«үміт ету» мағынасын білдіретін «рәжә»<br />
сөзінен шыққан. Қандай да бір істі кейінге<br />
қалдыру, Аллаһқа сілтеп, жақсылығын,<br />
ақырын Аллаһтан күтушілерге берілген<br />
есім.<br />
Бұл ағым «Ислам әлемінде үлкен күнә істеген мұсылман кісілердің бұл дүниелік және<br />
о дүниелік жағдайы қалай болады екен?»<br />
деген алғашқы өзекті мәселелер тұсында<br />
пайда болды. Мұндай мәселе әділетті төрт<br />
халифаның төртіншісі болған Хазіреті Әлидің (656 - 661) тұсында өрбіді. Үлкен күнә<br />
істеп қойған мұсылманды [[харижиттер]] «[[кәпір]]» десе, [[муғтазила ағымы]] «[[пасық]]» деп<br />
үкім берген. Сол кезеңнің танымал ғалымы<br />
[[Хасан Басри]] және өзге де ғалымдар ондай<br />
кісіге «екіжүзді» деп [[пәтуә]] берді. Көпшілік<br />
мұсылмандардың пікірі бойынша, ондай<br />
кісі «күнәһар мұсылман». Ондай пендені<br />
Аллаһ қаласа кешіреді, қаламаса жазасын<br />
береді деген бағытты ұстанды. Мүржия ағымы бойынша, күпірлікпен бірге мойынсұнудың<br />
пайдасы болмағандай, күнә істеу иманға зиян келтірмейді.<br />
Мүржия ағымының пайда болуы мен негізінің қалыптасуы сахабалар тұсынан бастау алады.<br />
Хазіреті Османның халифалық кезеңінің соңына таман халық арасында әкімдердің<br />
әділетсіздігі мен қатыгездігі өсекке айналып, ақырында халифа Османды өлтірумен<br />
аяқталды. Осы оқиғалар барысында кейбір<br />
сахабалар үнсіз қалуды жөн көріп, мұндай<br />
бүліктерден аулақ тұруды, араласпауды дұрыс деп тапты.<br />
Сонымен қатар Хазіреті Әли тұсындағы<br />
шыққан бүліктер мен соғыстарда осы ұстанымдарын жалғастырды. Әли мен Шам әкімі Муауия арасында болған 657 ж. [[Сыффин соғысы]] жайында ешқандай пікір білдірмеген. Бұл топтың ішінде [[Сад ибн Әбу Уаққас]], [[Абдуллуһ ибн Омар]], [[Имран ибн Хусайн]] сынды танымал, беделді сахабалар болды. Олар Сыффын шайқасында өлген мұсылмандар жайында ешқандай<br />
үкім айтпай, тіпті қай жақтың дұрыс, қайжақтың кінәлі екендігін де айтпай бейтарап болды. Өлген мұсылмандардың үкімін<br />
сұрағандарға «Аллаһ біледі» деп қысқа<br />
қайырлы. Аты аталған сахабалар секілді<br />
кейбір сахабалар да үлкен күнә істеген мұсылман жайында ешнәрсе айтпауы соғысқа<br />
қатысқан мұсылмандарды қатты мазалай<br />
бастады. Нәтижеде, бүлікшілер, соғысқа<br />
қатысқан және үлкен күнә істеген мұсылмандар жайында ештеңе айтпастан олардың жағдайын тек «Аллаһ қана біледі»<br />
деген топ пайда болды. Бұларға «үміт артушылар, үміттенушілер» ұғымына келетін<br />
«Мүржия ағымы» деп ат берілді.<br />
Муржияшылар «''Лә иләһә илаллоһу Мухаммәдур Расулуллаһ''» (''Аллаһтан басқа ешбір Тәңір жоқ, Мұхаммед Оның Елшісі'')<br />
деген кісіні жасаған күнәсі үшін кәпір немесе [[мүшірік]] деп айта алмаймыз, кімнің<br />
кім екендігін Аллаһ біледі деген қағиданы<br />
ұстанды.<br />
<br />
Шынында да, осы әдіс дұрыс. Кімнің кім екендігін, о дүниеде қайда баратындығын Аллаһ біледі.<br />
Кейінгі уақытта шыққан жаңа муржияшылар алдыңғылардан өзгеше түсінікте болды. Олар үлкен күнә істеген мұсылманның<br />
жағдайын Аллаһқа тапсырумен шектелмей,<br />
күнә жасау иманға зияны жоқ деген пікірді<br />
ұстануға көшелі. Сенімдерін мына [[қағидаға]] сүйеді:'' «Иман - тілмен айту, жүрекпен қуаттау, сену және білуден тұрады. Амал ету өз алдына бөлек нәрсе»''.<br />
Тіпті, кейбір муржияшылар «Иман - жүректен сену» деп артық кетті. Діни үкім-<br />
дерді тек біліп, сеніп қоюмен шектелген<br />
муржияшылар үшін амал ету маңызды болмады. Бұлар иманның негізін жеңілге алып,<br />
ақиқатты өзгертуге тырысты.<br />
Сол себепті ғалымдар муржияшыларды<br />
екі топқа бөліп қарастырады. Бірінші<br />
топтағылар сахабалар арасындағы түсініспеушілік пен қақтығыс және Умея билігі кезіндегі бүліктерге үкім беруден бас<br />
тартқандар. Екінші топтағылар болса,<br />
имани мәселені жеңілге алып, Аллаһ күпірлік пен ширктен басқа бәрін кешіреді<br />
деген сенім бойынша иман еткен кісі не<br />
істесе де болады деп, ізгі амалды тәрк<br />
етушілер. Бұл топтағы [[муржияшылар]]<br />
алдыңғы сахабалар мен ғалымдардың<br />
беделіне кір келтіріп, өзгелердің сынына<br />
ұшырайды.<br />
<br />
Мысалы, Зәйдия мәзхабын кұрушы Зәйд ибн Али ибн Хусейн осы топтағыларды меңзеп: ''«Мен пасықтардан, Аллаһтың кешірімінен үміттендірген Муржиядан аулақпын»'', - деген. Ал адасушы Мүржия ағымы өз діни түсінігіне қосылмағандарды, қабыл етпегендерді «муржия» деп атады. Тіпті, муғтазилиттер кұқықшы ғалымдар мен хадисші ғалымдарға да, атап айтсақ, имам Ағзам Әбу Ханифаға<br />
да «муржияшы» деген ат тағып, кінәлаған.<br />
Имам Ағзам Әбу Ханифа өз кезегінде муғтазилиттерді сынап бірнеше еңбек жазған.<br />
«Әр-Рисала иләл-Бәтғи» атты еңбек Өбу Ханифа тарапынан басралық ғалым және қазы<br />
Әбу Осман Муслим әл-Бәттиге жолданған.<br />
Кітапта амал иманның бір бөлігі еместігі,<br />
иманның артуы мен кемуін қабыл ету мен<br />
етпеу мәселесі талқыланып, өзін муржия деп<br />
айыптағандардың сөзін теріске шығарады.<br />
«Китабур-рад алал-қадария» - бұл еңбекке<br />
муғтазила мазхабын сынап жазған.<br />
Мүржия ағымы өз арасында түрлі түсініспеушілікпен бірнеше топқа бөлінген. Сол топтардың бастылары мыналар: <br />
*1. Юнуситтер,<br />
*2. Ғассаниттер, <br />
*3. Тумәйнилер, <br />
*4. Саубанилер, <br />
*5. Мәриеилер.<br />
<br />
Бұл топтардың өздеріне тән діни түсінігі бар. Дегенмен, бұл<br />
топтардың бәрі дерлік орта ғасырларда жойылып кетті. Алайда, соңғы уақытта кейбір<br />
мұсылман бауырлар, яғни салафилік пен<br />
[[тәкфир]] ету бағыттарын ұстайтындардан<br />
муғтазилиттер секілді өздеріне қосылмаған мұсылмандарды «муржия» деп атау<br />
белең алып барады. Адасушы муржияның<br />
кім екендігін түсінбестен, бұлай атау ғайбат саналады.<br />
Муржияшылар әуелде дұрыс бағыт ұстанғанымен, кейінгілері шектен тыс<br />
шығаруымен әһли сунна аясынан ауытқыды. Муржиялар айтқандай, иман тек жүрекпен сеніп қоюлан тұрмайды. Жүрекпен<br />
сенгенін тілімен айтпайынша, ол пенденің<br />
кім екендігін біле алмаймыз.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Дін]]<br />
[[Санат:Ислам]]<br />
<br />
<br />
{{Islam-stub}}</div>ArystanbekBot