Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:14:27Z

1 түзету

Dexbot: Removing Link FA template (handled by wikidata)

2015-03-24T23:52:08Z

Removing Link FA template (handled by wikidata)

Жаңа бет

[[Сурет:Mucha-Maud Adams as Joan of Arc-1909.jpg|150px|thumb|[[Альфонс Муха]]. <br /> Мод Адамс как Жанна д’Арк. Афиша [[1909]] жыл]]
'''Модерн'''<ref>ОрыАҚШ-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>
, модерн стилі ({{lang-fr|moderne}} – ең жаңа, қазіргі) – [[XIX ғасыр]]дың соңы мен [[XX ғасыр]]дың басында [[Еуропа]] және [[Америка]] елдері өнерінде орын алған стильдік ағым.

Модерн [[Бельгия]], [[Құрама Патшалық|Ұлыбритания]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] – “''жаңа өнер''”, [[Германия]]да – “''югенд-стиль''”, [[Австрия]]да – “''сецессион стилі''”, [[Италия]]да “''либерти стилі''”, [[Испания]]да – “''модернизм''” деген атпен белгілі.

Ол [[символизм]] мен [[эстетизм]] идеяларын, [[Фридрих Ницше|Ф.Ницшенің]] “''өмір философиясын''” дамытты.

Модерн өкілдерінің ([[Уильям Моррис|У. Морристің]] социалдық утопиясына сүйенген бельгиялық [[археология]]лық әрі [[дизайнер]] [[Анри Клеманс Ван де Вельде|Х.К. ван де Велде]]) пікірлеріне қарағанда ол қоғам құруға ықпал жасарлық жаңа өмір стилі, адам баласына [[эстетикалық ләззат]] алар орта мен тұрмыс жағдайын туғызу, байырғы дәстүрден бөлек, қазіргі [[конструкция]]ларды пайдалану арқылы өнерге жаңа жол салу болып табылады.

== Модерн стильдегі архитектура ==
[[Сурет:Casabatllo2.jpg|right|thumb||200px|left|[[Бальо ұйі]]]]
Модерннің негізгі принциптері – қоғамға сай [[ғимарат]]тар тұрғызу, өнер арқылы дүниені өзгертуге талпыныс жасау. Модерн XX ғасырда [[архитектура]]ның дамуына елеулі ықпал жасады. Ол [[сәулет өнері]]не конструкциялықты, көркемдік бірлікке, функциялыққа негізделген еркін жобалауды, жаңа құрылыс материалдарын ''(темір, бетон, шыны, табиғи тас, жылтыр кірпіш, жұқа тақтай, кенеп)'' жан-жақты пайдалануды әкелді.

Қала салу ісіндегі бір жүйелілік пен [[Сурет:симметриялыққа]] модерн [[сәулетші]]лері алдыңғы жағы әр түрлі ғимараттарды кеңістікке еркін орналастыруды қарсы қойды. Жаңа техника әкелген түр тудырудың мол мүмкіндігі ғимарат бейнесін көркейте түсудің басты құралына айналды.

XX ғасырдың бас кезіндегі кейбір сәулетшілер [[функционализм]]ді ерекше құптап, ғимарат қаңқасын әсерлей (Германияда [[Петер Беренс|П.Беренс]], Австрияда [[Отто Вагнер|О.Вагнер]], Францияда Г.Перре, [[Ресей|Россияда]] [[Фёдор Осипович Шехтель|Ф.О. Шехтель]] салған ғимараттар) түсуге ден қойды.

Модерн стилінде өрнек салу затты әсемдеумен қатар оның композициялық құрылымын қалыптастыру құралы болып табылады. Бельгия сәулетшілері салған ғимараттар [[интерьер]]індегі толқынды сызық пен өрнек тынысты кеңейтіп, еңсені көтере түседі.

Қондырғылы, [[сән]] және қолданбалы өнердің бір-бірімен астаса дамуы – модерн стиліне тән қасиеттің бірі. Ол [[графика]]дан да орын алды. Бұл саладағы белгілі суретшілер:
* [[Обри Винсент Бёрдслей|О.Бердсли]] - Ұлыбритания,
* Т. Хайне мен [[Генрих Фогелер|Г.Фогелер]] - Германия,
* [[Феликс Валлотон|Ф.Валлотон]] - Швецария,
* [[Эдвард Мунк|Э.Мунк]] - Норвегия ,
* [[Альберт Николаевич Бенуа|А.Н. Бенуа]], [[Константин Сомов|К.А. Сомов]] - Ресей.

== Шойын құю ==
* [[Гимар, Эктор]] (Hector Guimard) — Франция

== Модерн стильдегi интерьер ==

=== Жиhаздың дизайны және интерьердiң заттары ===
* [[Луи Мажорель]] (Louis Majorelle), [[Эмиль Галле]] (Emile Galle), [[Эмиль Андре]] (Emile André), Эжен Валлен (Eugène Vallin), Камил Готье (Camille Gauthier), Жак Грубер (Jacques Gruber) — Франция;
* Рихард Римершмид (Richard Riemerschmid) — Германия;
* Гюстав Бови (Gustave Serrurier-Bovy), Хенри Ван де Вельде (Henry Van de Velde) — Бельгия;
* Тонет (Thonet), Коломан Мозер (Koloman Moser) — Австрия;
* Франтишек Билек (Frantisec Bilek) — Чехия;
* И. А. Фомин — Ресей.

== Қолданбалы және станокты көркемөнер ==
[[Файл:Vase Daum.jpg|thumb|right|80px|Ваза мастерской братьев Дом, Школа Нанси, ок. 1900 года]]

=== Көркем шыны ===
* [[Галле, Эмиль]] (Emile Galle), Daum Freres — Франция;
* [[Тиффани, Луис Комфорт]] (Louis Comfort Tiffany) — АҚШ;
* Loetz — Чехия;
* [http://web.archive.org/web/20071123041727/http://www.sreda.boom.ru/designers/designers_v.htm/ Вильгельм Вагенфельд] — Германия.

=== Ыдыс, керамика ===
* Тед Сикорский (Tade Sikorski & Zsolnay Vilmos (ZSOLNAY ART POTTERY) — Венгрия;
* Огюст Делаэрш (Auguste Delaherche), Клеман Массье (Clement Massier), Александр Биго (Alexandre Bigot) — Франция;
* Königliche Porzellan-Manufaktur Berlin (Хандық фарфор мануфактурасы, Берлин, Германия)
* VILLEROY & BOCH — Германия.

=== Витраж конструкциялары ===

* Жак Грюбэ (Jacques Gruber), [[Эктор Гимар]] (Hector Guimard) — Франция;
* [[Виктор Орта]] (Victor Horta) — Бельгия;
* [[Луис Комфорт Тиффани]] (Louis Comfort Tiffany) — АҚШ;
* [[Альфонс Мариа Муха]] — Чехия.

=== Iсмерлiк, металл, оймалау ===
* [[:en:Gorham Manufacturing Company|Gorham]] — АҚШ;
* [[:en:Württembergische Metallwarenfabrik|WMF]], [[Оривит]], Orion Kunstgewerbliche Metallwarenfabrik (Orion) — [[Германия]];
* [[:en:Archibald Knox (designer)|Арчибальд Нокс]] ([http://www.victorianweb.org/art/design/knox/gallery1.html/ Archibald Knox]), [[:en:Charles Horner (jeweller)|Чарльз Хорнер]] — Великобритания;
* Феликс Бракмонд ([http://www.victorianweb.org/art/design/knox/gallery1.html/ Felix Bracquemond]), [[Рене Лалик]] (Rene Lalique), Жорж Фуке (Georges Fouquet), [[Эмиль Галле]] — Франция.

== Кітап ісі ==
=== Афиша, литография, плакат шеберлері ===
* [[Анри де Тулуз-Лотрек|А.Тулуз-Лотрек]], [[Эжен Самюэль Грассе|Э.Грассе]] - Франция,
* [[Альфонс Муха|А.Муха]] - Чехия.

=== Кiтап иллюстрациясы және графика ===
[[Сурет:Aubrey Beardsley - The Climax.jpg|thumb|left|[[Бердслей, Обри Винсент|Обри Бердслей]]. «Саломее». 1894]]
* [[Обри Винсент Бердслей]] (Aubrey Beardsley) — Ұлыбритания;
* [[Анри Ван де Вельде]] (Van de Velde) — Бельгия;
* [[Теофиль Александр Стейнлен]] (Theophile Alexandre Steinlen) — Швейцария;
* [[Йохан Торн Приккер]] (Johan Thorn Prikker) — Нидерланд.

== Кескіндеме мен мүсін өнері ==
[[Сурет:Amour et Psyché A Rodin Nancy 2918 B.jpg|thumb|right|150px|[[Огюст Роден]] (Амур және Психея)]]
Кескіндеме мен [[мүсін өнері]]нде модерн стилі символизммен тығыз байланыста бола отырып, өз алдына көркемдік жүйе жасауға ұмтылды. Дегенмен ол XIX ғасырдағы дәстүрлі үлгіден алшақтап, шарттылыққа негізделген жаңа еуропалық ағымға бой ұрды. Бұл салада [[понтавен мектебі]] ([[жен Анри Поль Гоген|П.Гоген]] бастаған) елеулі рөл атқарды. Модерннің кескіндеме мен мүсін өнері саласындағы белгілі өкілдері:
* [[Густав Климт|Г.Климт]] - Австрия,
* [[Жорж Минне|Ж.Минне]], Ф.Конпф - Бельгия,
* [[Михаил Врубель|М.А. Врубель]], [[Леон Бакст|Л.С. Бакст]] - Ресей,
* [[Эдвард Мунк|Э.Мунк]] - Норвегия,
* [[Франтишек Билек]] - Чехия,
* [[Герман Обрист|Г.Обрист]] - Германия.

=== Суретшілер ===
* [[Герда Вегенер]] — Дания;
* [[Станислав Выспяньский]] — Польша;
* [[Морис Дени]], [[Эдмон-Франсуа Аман-Жан]] — Франция;
* [[Густав Климт]] — Австрия;
* [[Жорж Леммен]], [[Фернан Кнопф]] — Бельгия;
* [[Альфонс Муха]] — Чехия;
* [[Наби]], [[Люсьен Леви-Дюрмэ]] (Lucien Levy-Dhurmer) — Франция;
* [[Джованни Сегантини]] — Италия;
* [[Ян Тороп]] — Голландия;
* [[Жорж де Фёр (Йозеф ван Слейтерс)]] — Нидерланд;
* [[Фердинанд Ходлер]] — Швейцария;
* [[Михаил Александрович Врубель|М. А. Врубель]];
* [[Александр Николаевич Бенуа|А. Н. Бенуа]];
* [[Виктор Михайлович Васнецов|В. М. Васнецов]];
* [[Николай Константинович Калмаков|Р. К. Калмаков]];
* [[Сергей Васильевич Малютин|С. В. Малютин]];
* [[Михаил Васильевич Нестеров|М. В. Нестеров]];
* [[Василий Дмитриевич Поленов|В. Д. Поленов]];
* [[Леон Самойлович Бакст|Л. С. Бакст]], [[Сомов, Константин Андреевич|К. А. Сомов]], [[Мир искусства (организация)|Мир искусства]] — Ресей.

<gallery>
Сурет:Gustav Klimt 016.jpg|[[Густав Климт]]. [[Поцелуй]]. 1907—1908 жылдары.
Сурет:Fernand Khnopff 002.jpg|[[Фернан Кнопф]]. Искусство, или нежность сфинкса. 1896.
Сурет:Bakst Uzhin.jpg|[[Лев Бакст]]. Ужин. 1902.
Сурет:Europe serov.jpg |[[Валентин Александрович Серов|В. Серов]]. Похищение Европы. 1910
Сурет:Vrubel pan.jpg|[[Михаил Александрович Врубель|М. Врубель]]. Пан.
Сурет:Kuzmin.jpg |[[Константин Андреевич Сомов|К. Сомов]]. Портрет М. Кузмина.
</gallery>

Модерн [[қол өнері]] бұйымдары мен үй жиһаздарын жасауда елеулі жетістіктерге жетті. Қазіргі кезеңде [[Қазақстан]] сәулетшілері модерн мен дәстүрлі архитектуралық жетістіктерді ұштастыра отырып, модернді дамытуда үлкен жетістіктерге жетті (қонақ үй, жоғарғы оқу орны ғимараттары, т.б.).<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
ISBN 9965-32-491-3</ref>

== Дереккөздер ==
* [[Сарабьянов Д.В.]]
* [[Стиль модерн. Истоки. История. Проблемы, М., 1989]]
* [[Борисова Е.А., Стернин Г.Ю., Русский модерн. Альбом, М., 1989;]]
* [[Мидан Ж.-П., Модерн. Франция, пер. с фр., М., 1999.]]

<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Саясат]]
[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Саясат әлеуметтануы]]

{{Stub}}

← Ескі түзетулер	18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Модерн - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Dexbot: Removing Link FA template (handled by wikidata)