Мифологиялық кейіпкер - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:38:12Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:03Z

1 түзету

CommonsDelinker: «:File:Paolo_Uccello_047b.jpg» деген «:File:Paolo_Uccello_Heiliger_Georg_und_der_Drachen_1_470.jpg» дегенмен алмастырылды.

2024-03-01T16:31:18Z

«File:Paolo_Uccello_047b.jpg» деген «File:Paolo_Uccello_Heiliger_Georg_und_der_Drachen_1_470.jpg» дегенмен алмастырылды.

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Қазақ әдебиеті → Санат:Қазақстан әдебиеті

2015-04-24T13:44:35Z

Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Қазақ әдебиеті → Санат:Қазақстан әдебиеті

Жаңа бет

[[Сурет:Bilibin. Baba Yaga.jpg|thumb|right|200px|Жалмауыз кемпір]]
'''Мифологиялық кейіпкер''' - [[миф]]тік дәуірде өмір сүріп, мифтік әлемдегі нәрсенің бәрін жасаушы, тіршілік атаулының бәрін дүниеге келтіруші күш. Қазақ [[фольклор]]ында да [[мифология]]лық кейіпкер бар. Олар өзінің шығу тегі мен мезгіліне, іс-әрекетіне қарай екі топқа бөлінеді. Бірі - архаикалық мифте бейнеленетін ілкі ата мен жасампаз қаһарман. Алғашқы адамға аң аулап, от жағып, тамақ пісіруді үйретуші және оның [[әдет-ғұрыптар]]ын орындаушы болып суреттеледі. Екінші топтағы [[кейіпкер]]лер - қастандық ойлаушы албасты, [[жезтырнақ]], жалғыз көзді дәу, үббе, күлдіргіш, [[айдаһар]], [[жалмауыз кемпір]], т.б. Бұл кейіпкерлер, негізінен, [[хикая]]да, [[ертегі]]де және көне [[Батырлық жырлар|батырлық жырда]] кездеседі. Іс-әрекетіне, сондай-ақ, шығу тегіне қарай бұл топтың өзі іштей екіге жіктеледі. Албасты, жезтырнақ, жалғыз көзді дәу, күлдіргіш тәрізді кейіпкерлер көне мифтен туған хикаяларда, айдаһар мен жалмауыз кемпір ертегіде болады. Ал кейінгі замандарда, [[ислам]]ның әсерінен бұлармен қатар [[пері]], [[дию]], [[шайтан]] сияқты ежелгі араб-иран әдебиетіндегі кейіпкерлер де көріне бастады.
[[Сурет:Paolo Uccello 047b.jpg|thumb|left|200px|Айдаһар]]
Хикаяда мифологиялық кейіпкер алғашқы қауым адамының әлем туралы өзін [[қоршаған орта]] жайындағы мифтік түсініктеріне негізделген наным нәтижесінде ойдан шығарған. Патриархалдық дәуірде [[Полинезия]]да, [[Понтий таулары|Понтида]],[[Якутия]]да, [[Африка]] тайпаларында бас [[құдай]]ларды дүниені құрушы деп түсіндіреді. [[Гомеролимп]]ке дейінгі [[Зевс]]тің образын тарихи күрделі және көп бейнелі болды деп суреттейді. [[Матриархат|Матриархалдық]] дәуірде олар үш басты, төрт басты, жүз қолды зұлым да кекшіл аждаһалар түрінде бейнеленген. Кейінгі заманда аталмыш мифологиялық кейіпкер басқа [[жанр]]ларға ауысқан және өздері типтес жаңа кейіпкерлер туғызған. Мысалы, көне [[батыр]]лық ертегілер кейбір [[эпос]]тарда ұшырасатын жеті басты жалмауыз, екі басты [[Самұрық құс]], мыстан кемпір, сондай-ақ, [[Таусоғар]], Көлтауысар, Желаяқ секілді кейіпкерлер бір жағынан көне мифтік сананың жемісі болса, екінші жағынан, ойдан шығарылған шартты көркем бейнелер. Мыстан кемпір - ежелгі жалмауыз кемпірдің [[феодализм]] дәуіріндегі өзгерген түрі. Таусоғар, Көлтауысар, Желаяқ - мифтік сана кезіндегі түсінік бойынша таудың, көлдің, желдің иелері. Бұл образды халық жаңаша көркем [[символ]] ретінде пайдаланып, оларға өзінің арман-аңсарын жүктеген. Сөйтіп, адамдардың ұшқыш кілемді армандағаны сияқты, қабілеті мол адамды армандағаны халықтың қиялынан туған десе де болады.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Мифология]]
[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
 [[Сурет:Bilibin. Baba Yaga.jpg|thumb|right|200px|Жалмауыз кемпір]]
-'''Мифологиялық кейіпкер''' - [[миф]]тік дәуірде өмір сүріп, мифтік әлемдегі нәрсенің бәрін жасаушы, тіршілік атаулының бәрін дүниеге келтіруші күш. Қазақ [[фольклор]]ында да [[мифология]]лық кейіпкер бар. Олар өзінің шығу тегі мен мезгіліне, іс-әрекетіне қарай екі топқа бөлінеді. Бірі - архаикалық мифте бейнеленетін ілкі ата мен жасампаз [[қаһарман]]. Алғашқы адамға аң аулап, от жағып, тамақ пісіруді үйретуші және оның [[әдет-ғұрыптар]]ын орындаушы болып суреттеледі. Екінші топтағы [[кейіпкер]]лер - қастандық ойлаушы албасты, [[жезтырнақ]], жалғыз көзді дәу, үббе, күлдіргіш, [[айдаһар]], [[жалмауыз кемпір]], т.б. Бұл кейіпкерлер, негізінен, [[хикая]]да, [[ертегі]]де және көне [[Батырлық жырлар|батырлық жырда]] кездеседі. Іс-әрекетіне, сондай-ақ, шығу тегіне қарай бұл топтың өзі іштей екіге жіктеледі. Албасты, жезтырнақ, жалғыз көзді дәу, күлдіргіш тәрізді кейіпкерлер көне мифтен туған хикаяларда, айдаһар мен жалмауыз кемпір ертегіде болады. Ал кейінгі замандарда, [[ислам]]ның әсерінен бұлармен қатар [[пері]], [[дию]], [[шайтан]] сияқты ежелгі араб-иран әдебиетіндегі кейіпкерлер де көріне бастады.
+'''Мифологиялық кейіпкер''' - [[миф]]тік дәуірде өмір сүріп, мифтік әлемдегі нәрсенің бәрін жасаушы, тіршілік атаулының бәрін дүниеге келтіруші күш. Қазақ [[фольклор]]ында да [[мифология]]лық кейіпкер бар. Олар өзінің шығу тегі мен мезгіліне, іс-әрекетіне қарай екі топқа бөлінеді. Бірі - архаикалық мифте бейнеленетін ілкі ата мен жасампаз қаһарман. Алғашқы адамға аң аулап, от жағып, тамақ пісіруді үйретуші және оның [[әдет-ғұрыптар]]ын орындаушы болып суреттеледі. Екінші топтағы [[кейіпкер]]лер - қастандық ойлаушы албасты, [[жезтырнақ]], жалғыз көзді дәу, үббе, күлдіргіш, [[айдаһар]], [[жалмауыз кемпір]], т.б. Бұл кейіпкерлер, негізінен, [[хикая]]да, [[ертегі]]де және көне [[Батырлық жырлар|батырлық жырда]] кездеседі. Іс-әрекетіне, сондай-ақ, шығу тегіне қарай бұл топтың өзі іштей екіге жіктеледі. Албасты, жезтырнақ, жалғыз көзді дәу, күлдіргіш тәрізді кейіпкерлер көне мифтен туған хикаяларда, айдаһар мен жалмауыз кемпір ертегіде болады. Ал кейінгі замандарда, [[ислам]]ның әсерінен бұлармен қатар [[пері]], [[дию]], [[шайтан]] сияқты ежелгі араб-иран әдебиетіндегі кейіпкерлер де көріне бастады.
-[[Сурет:Paolo Uccello Heiliger Georg und der Drachen 1 470.jpg|thumb|left|200px|Айдаһар]]
+[[Сурет:Paolo Uccello 047b.jpg|thumb|left|200px|Айдаһар]]
 Хикаяда мифологиялық кейіпкер алғашқы қауым адамының әлем туралы өзін [[қоршаған орта]] жайындағы мифтік түсініктеріне негізделген наным нәтижесінде ойдан шығарған. Патриархалдық дәуірде [[Полинезия]]да, [[Понтий таулары|Понтида]],[[Якутия]]да, [[Африка]] тайпаларында бас [[құдай]]ларды дүниені құрушы деп түсіндіреді. [[Гомеролимп]]ке дейінгі [[Зевс]]тің образын тарихи күрделі және көп бейнелі болды деп суреттейді. [[Матриархат|Матриархалдық]] дәуірде олар үш басты, төрт басты, жүз қолды зұлым да кекшіл аждаһалар түрінде бейнеленген. Кейінгі заманда аталмыш мифологиялық кейіпкер басқа [[жанр]]ларға ауысқан және өздері типтес жаңа кейіпкерлер туғызған. Мысалы, көне [[батыр]]лық ертегілер кейбір [[эпос]]тарда ұшырасатын жеті басты жалмауыз, екі басты [[Самұрық құс]], мыстан кемпір, сондай-ақ, [[Таусоғар]], Көлтауысар, Желаяқ секілді кейіпкерлер бір жағынан көне мифтік сананың жемісі болса, екінші жағынан, ойдан шығарылған шартты көркем бейнелер. Мыстан кемпір - ежелгі жалмауыз кемпірдің [[феодализм]] дәуіріндегі өзгерген түрі. Таусоғар, Көлтауысар, Желаяқ - мифтік сана кезіндегі түсінік бойынша таудың, көлдің, желдің иелері. Бұл образды халық жаңаша көркем [[символ]] ретінде пайдаланып, оларға өзінің арман-аңсарын жүктеген. Сөйтіп, адамдардың ұшқыш кілемді армандағаны сияқты, қабілеті мол адамды армандағаны халықтың қиялынан туған десе де болады.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>