https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80Минерал қоспалар - Түзету тарихы2026-04-19T07:12:37ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80&diff=25343&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:04:36Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80&diff=25342&oldid=prevСалиха: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */2015-05-18T05:25:10Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Iron.gif|thumb|Alt=A.|[[Темір]](Fe)]]<br />
'''Минерал қоспалар''' – [[Тау жынысы|тау жыныстары]] мен [[кен]]дерді құраушы минералдар құрамында кездесетін қосалқы [[химиялық элементтер]]. Бұл элементтер легирлеуші ([[темір]] кендері құрамында түрлі мөлшерде бірге кездесетін [[никель|Nі]], [[хром|Cr]], [[Ванадий|V]], [[Кобальт|Co]]) және серіктер (өз минералдарын түзбей өзге минералдар құрамында [[Изоморфизм (Жаратылыстану)|изоморфтық]] және басқа қосылыстар түрінде кездесетін, кенді байытқанда жеке концентрат бермей металлургиялық өңдеу кезінде алынатын) болып ажыратылады. Кей жағдайларда бұлар өз минералдарын да түзеді. Бұлардың жалпы мөлшері негізгі элементтермен салыстырғанда әлдеқайда төмен болса да кентастың өндірістік құндылығын біраз жоғарылатады және кенді байытқан кезде негізгі [[элемент]] концентратымен бірге (технологиялық процеске байланысты кейде жеке) бөлінеді. Минерал қоспалар жоғары болғанда кеннің басты элементтерінің ең төмен мөлшерінің шегі қосалқы элементтердің өндірістік құндылығын ескере отырып анықталады.<br />
<br />
== Қосалқы элементтері ==<br />
Кенде қосалқы элементтер тобының болуы, олардың шоғырлану шамасы кентастарды өндірістік сорттарға топтастыруға ықпал жасайды. Мысалы, [[Еуропа]] кентастарының [[сфалерит]]терінде едәуір мөлшерде кездесетін [[таллий]] мен күшәланы, [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] аймағының сфалериттерінде анықталған [[галлий]]ді, кобальтты, никельді келтіруге болады. [[Тынық мұхит]] кенді белдеуі кентастарының касситериттерінде қоспа ретінде үнемі ванадий, [[вольфрам]], [[қорғасын]], галий, [[индий]] болады. Сілтілігі жоғары [[Гранитоидтар|гранитоид]] интрузиялары мен генетикалық байланыстағы [[флюорит]]терде сирек жер элементтерінің мөлшері карбонаттық жыныстарды алмастырудан түзілген флюориттердегіден біршама жоғары болады. Эндогендік, метаморфогендік, экзогендік кешендердегі минерал қоспалардың ассоциациясын зерттеу шөгінділер жиылу кезінде олардың шыққан орнын, қорымдар жаралуына себепкер болған түп кендерін анықтауға мүмкіндік береді.<br />
<br />
== Кендерде кездесетін элемент топтары ==<br />
[[Жезқазған мыс кен орны|Жезқазған]], [[Қоңырат мыс кен орны|Қоңырат]], [[Бозшакөл мыс кен орны|Бозшакөл]], [[Саяқ кенді ауданы|Саяқ]] ([[мыс]]), [[Ақшатау вольфрам-молибден кен орны|Ақшатау]], [[Құсмұрын кен өрісі|Құсмұрын]] (мыс-[[колчедан]]), [[Николаев полиметалл кен орны|Николаевское]], [[Ақжал полиметалл кен орны|Ақжал]], [[Ақсораң полиметалл кен орны|Ақсораң]], Гүлшат, [[Тишин полиметалл кен орны|Тишинское]], [[Текелі полиметалл кен орны|Текелі]], [[Мырғалымсай қорғасын-мырыш-барит кен орны|Мырғалымсай]], [[Қарағайлы барит-полиметалл кен орны|Қарағайлы]] ([[полиметалл]]), [[Майқайың алтын кен орны|Майқайың]], [[Степняк алтын кен орны|Степняк]], [[Ақсу алтын кен орны|Ақсу]], [[Бестөбе алтын кен орны|Бестөбе]], [[Жолымбет алтын кен орны|Жолымбет]], [[Бақыршық алтын кен орны|Бақыршық]] ([[алтын]]) сияқты кен орындарының кентастарында [[кадмий]], [[молибден]], индий, күшәла, [[сүрме]], алтын, [[осмий]], [[селен]], [[теллур]], [[күміс]], [[рений]], таллий, кобальт, [[висмут]], ванадий, галлий, т.б. элементтер топтасып кездеседі. Олар негізгі металдарға қоса өндіріледі.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 6 том</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Геология]]<br />
[[Санат:Минералдар]]<br />
<br />
{{stub}}</div>Салиха