Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:25:24Z

1 түзету

Kasymbot: /* top */clean up, replaced: Құсмұрын көлі (Қостанай облысы) → Құсмұрын (көл) using AWB

2016-12-06T11:34:05Z

‎top: clean up, replaced: Құсмұрын көлі (Қостанай облысы) → Құсмұрын (көл) using AWB

Жаңа бет

[[File:Balkhash labeled ru.jpg|thumb|Alt=A.|[[Балқаш]]]]
'''Минералды көлдер''', тұзды көлдер – суының құрамы, көптеген [[минерал]]ды [[қоспа]]лардан тұратын [[тұзды айдын]]дар. Суда еріген заттардың құрамы мен сапасына қарай көлдер [[тұщы]] және [[минерал]]ды болып бөлінеді. Минералды көлдердің суы [[кермек]], [[ащы]] және тұзды болады. Ауыз суға пайдаланылатын [[тұщы]] судың бір [[литр]]інде [[тұз]] 1 граммнан аспайды. [[Кермек сулы]] көлдерде 1 литрде 25 г тұз болады. Тұздылығы 25 г-нан жоғары көлдер – [[тұзды көлдер]] деп аталады. Дүниежүзілік мұхиттың орташа тұздылығы 35 грамм, яғни бір литр [[теңіз]] суында 35 г тұз болады. [[Тұзды көлдер]]де тұздылығы кейде 200 – 300-ге жетеді. Суының тұздылығы өте жоғары болғанда Минералды көлдердегі тұз кристалданып, көл түбіне шөге бастайды. Минералды көлдер [[жер]] шарының қуаң аймақтарында ([[шөл]], [[шөлейт]] белдемінде) көбірек кездеседі. Олар ағынсыз, тұйық [[қазаншұңқыр]]ларда пайда болады. Минералды көлдердегі [[тұз]] шоғыры өзен, [[жер асты сулар]]ының, атмосфералық жауын-шашынның көлге көптеген ерітінді әкелуінің және мол буланудың нәтижесінде жиналады. Минералдылығы жоғары суда көлдің беткі тұзды қабатының температурасы жазда 40 – 500С-қа дейін қызады. Қыста кейбір көлдердің жоғарғы қабаты – 200С-та қатпайды. Суының химиялық құрамына қарай Минералды көлдер негізгі 3 топқа бөлінеді: [[карбонат]]ты ([[сода]]лық), [[сульфат]]ты (өте [[ащы]]), [[хлор]]лы (тұзды). [[Көл сулары]]нда [[Менделеев кестесі]]ндегі көптеген [[элемент]]тер кездеседі. Минералды көлдердің тұздық құрамы географиялық белдемділікке тығыз байланысты. [[Тундра]] белдеміндегі көл суларында [[Sі]], [[HCO]]3 [[ион]]дары, [[орман]]ды белдемде – [[HCO]]3, Ca иондары, дала белдемінде – [[SO]]4, [[HCO]]3, [[Na]], [[K]] [[ион]]дары, [[шөл]] және [[шөлейт]]те [[Cl]], [[Na]] [[ион]]дары кездеседі. [[Қазақстан]] [[көл]]дері суының минералдығы 0,075 г/л-ден 335 г/л-ге дейін ауытқып отырады. [[Көл сулары]]ның 87%-ы [[сульфат]] тобына кіреді ([[Балқаш]], [[Алакөл]], [[Теңіз]], [[Сілетітеңіз]], [[Құсмұрын (көл)|Құсмұрын]], т.б.). [[Карбонат]]ты ([[сода]]лық) көлге – Құлынды даласындағы көлдер, [[хлор]]лы (тұзды) көлдерге – [[Каспий теңізі]], [[Арал теңізі]], [[Индер көлі]], т.б. жатады. Минералды көлдер – көптеген шаруашылық салаларының ([[химия]], [[тамақ өнеркәсібі]] т.б.) маңызды шикізат қоры. Минералды көлдерден [[ас тұзы]], [[сода]], [[мирабилит]], [[хлорлы магний]], [[бром]] қосылыстары, [[йод]], [[бор]], т.б. өндіріледі. [[Сульфат]]ты Минералды көлдер балшығы [[медицина]]да қолданылады.<ref>Қазақ энциклопедиясы, 6 том</ref>

==Сілтемелер==
* [[Ащы]]
* [[Шөл]]
* [[Шөлейт]]
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]
[[Санат:Химия]]
[[Санат:Минералдар]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Минералды көлдер - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymbot: /* top */clean up, replaced: Құсмұрын көлі (Қостанай облысы) → Құсмұрын (көл) using AWB