https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 2026-04-20T04:28:47Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B&diff=46383&oldid=prev 2025-04-25T18:25:51Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B&diff=46382&oldid=prev 2016-09-24T05:03:25Z

<p>«<a href="/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82:Stylised_Lithium_Atom.png&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Сурет:Stylised Lithium Atom.png (мұндай бет жоқ)">File:Stylised_Lithium_Atom.png»</a> деген «<a href="/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82:Stylised_atom_with_three_Bohr_model_orbits_and_stylised_nucleus.png&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Сурет:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.png (мұндай бет жоқ)">File:Stylised_atom_with_three_Bohr_model_orbits_and_stylised_nucleus.png»</a> дегенмен алмастырылды.</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Микробөлшектердің шашырауы''' – белгілі бір бағытпен қозғалған [[микробөлшек]]тердің ([[электрон]], [[мезон]], [[нуклон]], [[атом]], т.б.) басқа [[микробөлшек]]термен әсерлесуі салдарынан бастапқы түзу сызықты [[траектория]]дан ауытқуы. [[Траектория]]дан ауытқу дәрежесі [[микробөлшек]]тердің ара қашықтығына және олардың өзара әсерінің ерекшелігіне тәуелді. Сондықтан [[Микробөлшек]]тердің [[шашырау]]ын [[зерттеу]] – өзара әсерлесетін [[бөлшек]]тер арасындағы [[күш]]тің [[табиғат]]ын (қасиеттерін) анықтауға мүмкіндік береді. [[a-бөлшектер]]дің платинадан [[шашырау]]ын зерттей отырып, [[Э.Резерфорд]] [[атом]] құрылысы жөніндегі алғашқы мәліметтерді алды (1911 жыл). [[Энергия]]сы өте жоғары [[электрон]]дардың [[шашырау]]ын [[ғалым]]дардың [[зерттеу]]і нәтижесінде [[протон]] мен [[нейтрон]]дағы [[заряд]] пен [[ток]]тың таралу сипаты айқындалды, сөйтіп, [[нуклон]]дардың құрылысы жөнінде құнды мәліметтер алынды. Әдетте, тәжірибеде, бөлшектер шоғы зерттелетін заттан нысанаға қарай бағытталады да, берілген денелік [[бұрыш]] ішіндегі [[шашыраған бөлшек]]тер саны анықталады.<br /> [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.png|thumb|Alt=A.|[[Атом]]]]<br /> Бірлік денелік бұрыш ішінде [[шашыраған бөлшек]]тер санының нысанаға бағытталған [[бөлшектер ағыны]]ның тығыздығына (яғни [[бөлшектер шоғы]]на [[перпендикуляр]] қойылған 1 см&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; [[аудан]] арқылы 1 секундта өтетін [[бөлшек]]тер санына) қатынасы [[шашырау]]дың [[дифференциал қимасы]] деп аталады. Бұл шама – [[микробөлшектердің шашырау]] [[теория]]сындағы негізгі ұғымның бірі. [[Нейтрон]]дардағы осы [[қима]]ны анықтау нәтижесінде [[тізбек]]ті [[реакция]]ны біртіндеп жүзеге асыруға мүмкіндік жасалды. Сөйтіп [[атом энергиясы]]н бейбіт мақсатқа пайдалану болашағы ашылды. [[Атом]]ның [[электрондық қабықшалар]]ынан [[зарядталған бөлшек]]тердің [[шашырау]]ы кезінде [[атом]]дар [[ион]]далады. Мұның нәтижесінде [[зарядталған бөлшек]]тердің [[энергия]]сы кемиді, әрі олар тежеледі. Бұл жағдай [[микробөлшек]]тердің [[өзара соқтығысу]]ы салдарынан басқа [[микробөлшек]]тердің пайда болуы кезінде де байқалады. Мұндай [[процес]]тер [[серпімсіз шашырау]] не [[серпімсіз соқтығысу]] деп аталады. Ал өзара соқтығысатын [[микробөлшек]]тердің күйін өзгертпей, олардың салыстырмалы [[импульс]]ының бағыттарын ғана өзгертетін [[процесс]] [[серпімді шашырау]] деп аталады. Микробөлшектердің шашырау [[теория]]сын жасауда ағылшын физигі [[П.Дирак]], дат физигі [[Н.Бор]], Ресей ғалымдары [[Л.Д. Ландау]], [[Е.М. Лифшиц]], т.б. елеулі еңбек сіңірді.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 6 том&lt;/ref&gt;<br /> ==Сілтемелер==<br /> * [[Атом]] <br /> * [[Электрон]] <br /> * [[Нуклон]]<br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Физика]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

CommonsDelinker