https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-20T03:04:14Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=32913&oldid=prev 2025-04-25T18:14:06Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=32912&oldid=prev 2014-08-21T06:33:36Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Қолданылуы</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Механиканың принциптері'''&lt;ref name=&quot;Source 1&quot;&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0&lt;/ref&gt; – [[механикалық құбылыс]]тардың мейлінше жалпы заңдылықтарын бейнелейтін [[қағида]]лар. Механикада осындай бірқатар принциптер қалыптасқан. Ол принциптер вариациялық және вариациялық емес болып ажыратылады.<br /> <br /> == Механиканың вариациялық емес принциптері ==<br /> Механиканың [[вариациялық емес принциптері]] күш әсерінен туындайтын жүйе қозғалысының заңдылықтарын тікелей өрнектейді және ол кез келген жүйе үшін орынды болады. Мұндай принциптерге ''И.Ньютонның 2-заңы'', [[Д’Аламбер принципі]] жатады. Бірақ механиканың вариациялық емес принциптері күш тәрізді таза [[механикалық ұғым]] арқылы өрнектелетіндіктен олар тек механика шеңберінде ғана қолданылады.<br /> <br /> Мұның үстіне механиканың көптеген есептерінде еркін емес жүйелердің қозғалысы орын ауыстырулары (байланыстармен шектелген) қарастырылады. Мұндай жүйелерге мысалы, сан алуан машиналар мен механизмдер, жер бетіндегі көліктер, т.б. жатады, ал олардың байланыстарына [[ішпек]]тер (подшипниктер), [[шарнир]]лер, [[трос]]тар, жол не рельс полотнолары жатады.<br /> <br /> Осы еркін емес жүйе қозғалысын вариациялық емес принциптер арқылы зерттегенде байланыс әсерінің эффектісін байланыс реакциясы деп аталатын күшпен алмастыруға тура келеді. Алайда бұл [[реакция]]лардың шамасы алдын ала белгісіз болғандықтан байланыс реакциясы түріндегі қозғалыс теңдеуіне енетін қосымша белгісіз шамалар есепті шешу процесін қиындатады.<br /> <br /> Ал Механиканың вариациялық принциптерінің вариациялық емес принциптен ең негізгі артықшылығы оның көмегімен механикалық жүйенің белгісіз байланыс реакциясы кірмейтін қозғалыс теңдеуін бірден шығарып алуға болады. Бұл принципті пайдалану [[вариациялық есептеу тәсілдері]]н қолдануды қажет етеді.<br /> <br /> == Механиканың вариациялық принцип ==<br /> Механиканың вариациялық принциптері түріне қарай екіге ажыратылады: жүйенің әрбір уақыт мезетіндегі орны мен қозғалысын анықтайтын Механиканың вариациялық принциптері дифференциалдық деп, ал осы жүйенің шекті уақыт аралығындағы қозғалысын анықтайтын Механиканың вариациялық принциптері интегралдық деп аталады.<br /> <br /> === Дифференциалдық принцип ===<br /> Механиканың вариациялық принциптерінде күш шамасының орнына энергия шамасы енгізіледі. Мұның өзі бұл принципті механикалық емес құбылыстарға да қолдануға мүмкіндік береді. Ықтималды орын ауыстыру принципі мен [[Даламбер – Лагранж вариациялық принціп]] негізгі дифференциалдық принцип болып саналады. Сонымен қатар [[Гаусс]] және [[Герц]] принциптері де осы дифференциалдық принциптер қатарына кіреді.<br /> <br /> === Интегралдық принцип ===<br /> Интегралдық принципке ең аз әсер (стационар) принципі жатады. Мұнда ең кіші мән қабылдайтын физикалық шама ретінде энергия (не жұмыс) алынады.<br /> <br /> == Қолданылуы ==<br /> Механиканың вариациялық принциптері механикалық жүйелердің қозғалыс теңдеулерін мейлінше қарапайым түрде құрастыруға, сондай-ақ осы қозғалыстардың жалпы қасиеттерін зерттеуге қолданылады. Оның негізгі ұғымдары тұтас орта механикасында, [[термодинамика]]да, [[электрдинамика]]да, [[кванттық механика]]да, [[салыстырмалылық теориясы]]нда, т.б. пайдаланылады.<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> <br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Ғылым]]<br /> [[Санат:Сөздік]]<br /> [[Санат:Механика]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Нұрлан Рахымжанов