https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9BМеханикалық және электромагниттік тербелістер арасындағы ұқсастық - Түзету тарихы2026-05-09T13:53:47ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B&diff=47881&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:26:02Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B&diff=47880&oldid=prev10:52, 2015 ж. қазанның 22 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген2015-10-22T10:52:02Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:AC wave Positive direction.gif|Толқыннан тербелiстiң айырмашылығы|thumb|200px]]<br />
'''Механикалық және электромагниттік тербелістер арасындағы ұқсастық''' - [[Тербелмелі контур]]да пайда болған [[электромагниттік тербелістер]] кезінде [[конденсатор]] астарларындағы '''''q''''' [[заряд]] және контурдағы '''''і''''' ток күші периодты түрде өзгеріп отырады. <br />
<br />
<br />
Енді математикалық немесе [[серіппелі маятник]]тің тербелістерін еске түсірейік. Онда дененің '''''х''''' координатасы мен '''''v''''' жылдамдығы периодты өзгеріске ұшырайды. Бұл екі жағдайдағы периодты өзгерістерге түсетін шамалардың [[физика]]лық табиғаты әр түрлі, ал тербелістердің теңдеулері, [[математика]]лық тұрғыдан алғанда, бірдей. Сондықтан механикалық тербелістер мен электромагниттік тербелістерді салыстырып, олардың арасындағы ұқсастықты айқындаудың пайдасы зор.<br />
<br />
Сершпелі маятниктің тепе-теңдік күйіне оның: <math> W_p = \frac{kx_m^2}{2}=0 </math> ең аз [[потенциалдық энергия]]мен сипатталатын деформацияланбаған күйі х= 0 сәйкес келеді. [[Инерция]] салдарынан жүк бүл тепе-теңдік күйден өздігінен өтіп кетеді.<br />
<br />
Тербелмелі контурдың мұндай орнықты күйі конденсатор зарядталмаған q = 0 мезетке сәйкес келеді, бұл кезде электр өрісінің : <math> W_e = \frac{q^2}{2C}=0 </math> Тербелмелі контур бұл күйден өздік индукцияның салдарынан өздігінен өтіп кетеді.<br />
<br />
Механикалық тербелмелі жүйеде жүктің тепе-теңдік күйден ауытқуы тербелмелі контурдағы конденсатордың зарядталуына ұқсас : <math> W_p = \frac{kx_m^2}{2}=0 </math> болады. Бұл кезде серіппелі маятникке потендиалдық энергия, ал конденсаторға : <math> W_e = \frac{q_m^2}{2C}=0 </math> электр өрісінің энергиясы беріледі.<br />
<br />
Екі формуланың жазылу түрі бірдей: механикалық тербелістердегі серіппенің қатандығы k-ның орнында электромагниттік тербелістерде <math> \left ( \frac{1}{C} \right ) </math> коэффициенті тұр, ал х<sub>m</sub> координатасы qm зарядқа сәйкес келеді. Дененің тепе-теңдік күйге қарай қозғалуы контурда [[электр тогы]]ның пайда болуына ұқсас. Дененің жылдамдығы инерцияның әсерінен біртіндеп артатыны сияқты контурдағы ток күші өздік индукция құбылысы салдарынан біртіндеп артады.<br />
<br />
Периодтың төрттен бірі өткенде, яғни <math> t= \left ( \frac{T}{4} \right ) </math> мезетте жүк тепе-теңдік күйге оралады (x<sub>m</sub> = о, v = v<sub>m</sub>), ал конденсатор толық разрядталады q<sub>m</sub>= 0 және катушкадағы ток күші максимал мәніне жетеді і = I<sub>m</sub>.<br />
<br />
Бұл кезде маятниктің потенциалдық энергиясы W<sub>p</sub>= 0, ал кинетикалық энергиясы <math> W_k=\frac{mv_m^2}{2C} </math> максимал. Осыған ұқсас тербелмелі контурда электр өрісінің энергиясы W<sub>э</sub> = 0, ал магнит өрісінің энергиясы <math> W_M=\frac{LI_m^2}{2C} </math> максимал. Соңғы екі формуланы салыстыра отырып, механикалық тербелістердегі т масса электромагниттік тербелістердегі L индуктивтікке үқсас екенін көреміз. Жүктің '''''v''''' жылдамдығы мен '''''і''''' ток күші бір-біріне сәйкес келеді.<br />
<br />
Жүк бұдан соң өзінің инерциясымен серіппені сығып, солға қарай жылжиды, ал катушкадағы ток электрондарды конденсатордың<br />
зарядталмаған бір астарынан екінші астарына қарай "айдайды".<br />
Серіппе сығылады, конденсатор қайта зарядталады.<br />
<br />
<math> t= \left ( \frac{T}{2} \right ) </math> мезетте жүк өзінің сол жактағы ең шеткі орнына жетіп тоқтайды, ал конденсатор осы сотте толық зарядталып болады, контурдағы ток күші нөлге тең.<br />
<br />
Енді жүк серпімділік күшінің әрекетінен оңға қарай қозғала бастайды, ал конденсатор өзінің астарларының арасындағы потенциалдар айырымының әсерінен разрядтала бастайды. Периодтың төрттен үш бөлігі өткенде, яғни <math> t= \left ( \frac{3T}{4} \right ) </math> мезетте жүк тағы максимал жылдамдықпен тепе-теңдік күйден өтеді, конденсатор толық разрядталған, тізбектегі ток максимал. Ақырында, t = Т болғанда, екі жүйе де бастапқы күйлеріне қайта оралады.<ref>Физика: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-Ф49 математика бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық /С. Түяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы. — 384 бет, суретті. ISBN 9965-36-055-3</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Физика]]</div>Нұрлан Рахымжанов