https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%84%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80Метаморфтық кенорындар - Түзету тарихы2026-04-20T05:56:10ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%84%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80&diff=25437&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:05:24Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%84%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80&diff=25436&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-05-13T13:15:54Z<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>Қарастырылып отырған<br />
кластың кенорындары өзгергенге дейін практикалық<br />
мәнге ие болмаған таужыныстар метаморфизмі нәтижесінде қалыптасады. Мұндай жағдайда пайдалы қазбалардың заты компоненттердің жинақтала кристалдануы мен<br />
топтануы салдарынан пайда болады. Бұл ұдеріс ұшпа<br />
қосылыстардың қатысуымен, бірақ кен сыйыстырушы<br />
қатқабаттардан заттың әкелуінсіз жүреді. Метаморфтыққа негізінен аймақтық метаморфизм жағдайларында жаралған бейметалл пайдалы қазба кенорындары жатады. Метаморфтық кенорындардың басты типтеріне дистен-силлиманит, [[графит]], [[мәрмәр]], [[кварцит]] пен жабындық<br />
[[тақтатас]] кенорындары жатады.<br />
Жоғары [[алюмототықты]] шикізат немесе [[дистен-силлиманит]] кенорындары сазды тақтатастардың аймақтық<br />
метаморфизмі кезінде пайда болады. Олар көбінесе кристалды тақтатастардан, [[гнейс]] пен амфиболиттерден түратын [[докембрий]] таужыныстары қатқабаттарында орналасқан. Кен денелері дистен мен силлиманиттерге байыған<br />
тақтатастар мен гнейстің жекелеген горизонттары болып<br />
табылады. Жатындар біршама қашықтықтарға дейін<br />
(бірнеше км) созылады. Кен негізінен секпілді, кейде<br />
түтас. бұл типті кенорындар Қола түбегінде (Кейв), [[Саха]]<br />
Республикасында ([[Чайныт]]), [[Забайкалье]]де ([[Кяхтинск]],<br />
[[Қытай]]), [[Үндістан]] мен [[АҚШ]]-та ([[Калифорния]], [[Вирджиния]]) дамыған.<br />
Графит кенорындары құрамында шашыранды күйде<br />
көмірлі зат пен битум бар таужыныстардың терең метаморфизмі кезінде жаралады. Олар, сондай-ақ құрамында<br />
қабыршақты графит секпілдері бар кристалды тақтатастың, гнейстің, мәрмәрленген әктас пен доломиттің көне<br />
метаморфтық қатқабаттарында орналасады. Жатындар<br />
бұрыс қабат пішінді болады. Олар құрамында графит<br />
мөлшерінің артуы байқалатын бөлікшелер ретінде жатады. бұл типті кенорындар таралған жерлер: [[Украина]] ([[Старокрым]], [[Завальевское]]), [[Орал]], [[Кіші Хинган]], олар [[АҚШ]] пен<br />
[[Мадагаскар]]да кездеседі.<br />
Метаморфтық жаралымдардың негізгі типтеріне мынадай кенорындар жатады: әктастың метаморфизмінде<br />
пайда болған мәрмәр; құмтас өзгеруінен қалыптасқан<br />
кварцит; сазды тақтатас метаморфизмінің өнімдері болып табылатын жабындық тақтатас. Айта кететіні: көптеген жағдайларда бұл кенорындардың пайда болуы аймақтық метаморфизммен байланысты болады. Бірақ<br />
кейбір жағдайларда мәрмәр мен кварцит кенорындары<br />
терможапсарлық метаморфизм жағдайларында дамуы<br />
мүмкін . <br /><br />
[[Мәрмәр]] кенорындары [[Орал]]да ([[Уфалей]], [[Коелгинское]],<br />
Баландинское), [[Қазақстан]]да (Саяң, Жәйрем және т.б.),<br />
Алтайда (Ороктойское), Салайыр бүйратында (Пуштулимское), Саянда(Кибик-Кородонское), ОртаАзияда(Газган),<br />
Кавказдабар.<br />
Кварцит кенорындары сирек кездеседі. Олардың ішінде<br />
ең белгілілері - Карелиядағы Шокшинское; жекелеген<br />
кенорындар Донбаста, Кузбаста ЖӘНӨ Оралда кездеседі.<br />
Жабындық тақтатас кенорындары Карелияда, Украинада, Оралда (Атлянское), Батые пен Шығыс Сібірде,<br />
Орта Азияда, Забайкалье мен Кавказда ([[Ларское]], [[Красная Поляна]]) белгілі.<br />
Альпілік желілер де метаморфтық жарылымдар типіне<br />
жатады. Олар жарықшаңтарды метаморфизм кезінде пайда болған минералдық заттың толтыруынан қалыптасады. бұл желілердегі жаралымдар мен сыйыстырушы таужыныстардың заттық құрамы үқсас болып келеді. Мәселен, сазды-доломитті таужыныстарда амфибол-асбест<br />
желішіктері байқалады, ал кварцит қатнабаттарында - тау хрусталі жаралады. Аталған ассоциациялар кейде<br />
өнеркәсіптік кенорындар жасайды.<ref>Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1</ref><br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Пайдалы қазбалар]]</div>ArystanbekBot