Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:13:54Z

1 түзету

Ashina: /* Сыртқы сілтемелер */

2025-08-26T06:57:07Z

‎Сыртқы сілтемелер

Жаңа бет

{{Ғалым
|Есімі = Меруерт Қуатқызы Әбусейітова
|Шынайы есімі =
|Суреті = Abuseitova Meruert.png|thumb|Абусеитова Мерует Хуатқызы 2024 жылы
|Сурет ені =
|Туған күні = 15.07.1951
|Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}
|Ғылыми аясы = Орта ғасыр, Қазақ хандығы, Парсы деректері
|Жұмыс орны =
|Ғылыми дәрежесі = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның корреспондент-мүшесі. [[Тарих|Тарих ғылымдарының докторы]], [[профессор]]
|Сыйлықтары =
|Альма-матер =
|Ғылыми жетекші =
|Марапаттары = {{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}[[Сурет: For merits in development of a science.jpg|23px|ҚР Ғылымын дамутуға сіңірген еңбегі үшін]]{{!}}{{!}}[[Сурет: The honourable worker of education.jpg|22px|ҚР Білім беру ісінің құрметті қызыметкері]]
{{!}}}
}}
'''Меруерт Қуатқызы Әбусейітова''' ([[1951 жыл]]ы [[15 шілде]]<nowiki/>де [[Алматы]]да туған) — [[ғалым|орта ғасырды зерттеуші шығыстанушы ғалым]], [[Тарих|тарих ғылымдарының докторы]] (1998), [[профессор]] (2001). Р.Сулейменов атындағы Шығыстану институтының директоры ().

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның мүшесі. Қазақ, орыс, ағылшын, француз, түрік, парсы тілдерін меңгерген<ref>{{Cite web|title=Персоналии. Нвучные кадры ИВ. Абусеитова Меруерт Хуатовна|url=https://www.invost.kz/persons/science/820/}}</ref>.

==Өмірбаяны==
1951 жылы [[Алматы|Алматы қаласында]] дүниеге келген. Әкесі [[Абусеитов Хуат Әшірбекұлы]] (1925-2003) [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл]] тумасы, кинорежиссер<ref>{{Cite web|title=Памяти Куата Абусеитова|url=https://ertistv.kz/ru/news/36256}}</ref>. Анасы [[Абусеитова Майра Бекжумановна]] (1925-1996), кинорежиссер.

1987 – 1988 жылдары [[КСРО Ғылым Академиясының Шығыстану институты|КСРО ҒА Шығыстану институтының]] Ленинград бөлімшесінің [[Докторантура|докторантурасы]].

1974 – 1977 жылдары КСРО ҒА Шығыстану институтының Ленинград бөлімшесінің [[Аспирантура|аспирантурасы]].

1968 – 1974 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы ҚазМУ]], тарих факультеті, арнайы бөлім.

1978 — 1992 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясының]] [[Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты|Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының]] [[Аға ғылыми қызметкер|аға ғылыми қызметкері]] болды.

1992-1996 жылдары ҚР ҒМ Ғылым Акедемиясының [[Р.Сүлейменов атындағы Шығыстану институты|Шығыстану институты]] директорының орынбасары.

1998 жылдан Шығыстану институтының директоры.

== Ғылыми қызметі ==
1998 жылғы 26 маусым – [[Ғылым докторы|тарих ғылымдарының докторы]] (тақырыбы – ''«XV-XVII ғғ. Қазақстан және Орталық Азия: тарих, саясат, дипломатия»'' (''«Казахстан и Центральная Азия в XV-XVII вв.: история, политика, дипломатия»''), шифры және мамандығы: 07.00.09 – Тарихнама, деректану және тарихи зерттеу әдістері; 07.00.02 – Отан тарихы (Қазақстан Республикасының тарихы); Алматы қаласындағы Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтында.

1979 жылғы 6 сәуір – [[Ғылым кандидаты|тарих ғылымдарының кандидаты]] (тақырыбы – ''«XVI ғасырдың екінші жартысындағы Қазақ хандығы»'', (''«Казахское ханство во второй половине XVI столетия»'') шифры және мамандығы: 07.00.02 – Отан тарихы (Қазақстан Республикасының тарихы); Алматы қаласындағы Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтында). ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі (2013), профессор (2001), доцент (2001).

=== '''Ғылыми жобалар''' ===

* «Қазақстанның Шығыс елдерімен тарихи-мәдени және саяси-экономикалық өзара қарым-қатынастары» (2000-2002)
* «Қазақстанның Шығыс елдерімен тарихи-мәдени және саяси-экономикалық өзара қарым-қатынастар жүйесіндегі орны мен рөлін зерттеу» (2003-2005).
* «Орталық Азия мен Шығыс елдерінің интеграциялық үдерістеріндегі Қазақстан: тарихы мен қазіргі жағдайы» (2006-2008).
* «Шығыс және Батыс өркениеттерінің өзара әрекеттесу жүйесіндегі Қазақстан: саяси, әлеуметтік-экономикалық және тарихи-мәдени үрдістер мен перспективалар» (2009-2011).
* [[«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы]] бойынша «Шығыстану» секциясының жетекшісі. Осы бағдарламаны жүзеге асыру барысында «Шығыс деректеріндегі Қазақстан тарихы» атты 21 томдық басылым жарық көрді.
* «[[Ұлы Жібек жолы|Жібек жолының]] тарихи орталықтарын жаңғырту, түркітілдес мемлекеттер мәдениетін сақтау және сабақтастықпен дамыту».
* [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ның]] әлеуметтік және қоғамдық ғылымдар секторының қамқорлығымен М.Х. Абусеитова [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар бойынша Ұлттық стратегияны, сондай-ақ аймақтық стратегияны талқылауға және әзірлеуге қатысты.

=== '''Халықаралық жобалардың жетекшісі''' ===

* «[[Цинь империясы|Цин әулеті]] кезеңіндегі қазақ-қытай өзара қарым-қатынастары туралы мұрағаттық құжаттар жинағы» ([[Қытайдың Бірінші тарихи мұрағаты|Қытайдың Бірінші тарихи мұрағатымен]] бірлесе, 2006-2010)
* «Орталық Азия тарихы: көне дәуір, орта ғасырлар және қазіргі заман» (2006-2007)
* «Орталық Азия өнері» (2006-2007)

=== '''Жарияланымдары''' ===

==== Монографиялары мен оқулықтар: ====

* «XVI ғасырдың екінші жартысындағы [[Қазақ хандығы]]<nowiki/>» (1985)<ref>{{Cite book|year=1985|title=Казахское ханство во второй половине XVI века|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_004485626/|page=104|publisher=Издательство Наука Казахской ССР|author=Абусеитова М.Х.|орны=Академия наук Казахской ССР, Институт истории, археологии и этнографии им. Ч.Ч. Валиханова}}</ref>;
* [[Өтеміс қажы]] «[[Шыңғыснама|Шыңғыз-наме]]<nowiki/>» (1992);
* «XV–XVII ғғ. Қазақстан және Орталық Азия: тарих, саясат, дипломатия» (1998);
* «Қазақстан мен Орталық Азия тарихы» (2001); «XV–XVIII ғғ. Қазақстан мен Орталық Азия тарихы мен мәдениеті бойынша жазба дереккөздер» (биобиблиографиялық шолу) (2001);
* «Қазақстандағы аз санды халықтардың тарихы мен мәдениеті» (10-сыныпқа арналған, 2001);
* «Алматы қаласының тарихы мен мәдениеті бойынша жазба дереккөздер (VIII ғасыр – XX ғасырдың басы)» (2008);
* «History of Kazakhstan in Eastern Miniatures» (2010)<ref>{{Cite book|title=История Казахстана в восточных миниатюрах|url=https://books.google.kz/books/about/История_Казахстана_в.html?id=ptQ1twAACAAJ&redir_esc=y|page=258|year=2010|author=Меруерт Хуатовна Абусеитова, Лариса Назаровна Додхудоева|басылым=Дайк-Пресс, 2010|publisher=Дайк-Пресс, 2010|isbn=6017170996, 9786017170998}}</ref>

М.Х. Абусеитова жетекшілігімен 17 кандидаттық, 7 докторлық жұмыс қорғалды (соның ішінде АҚШ, Жапония, Франциядан келген).

* Абусеитова М. Х. Некоторые вопросы политической истории казахских ханств во второй половине ХVI в. // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XIV годичная научная сессия ЛО ИВ АН СССР (доклады и сообщения). Декабрь 1978 г. Часть 1. М.: Наука, ГРВЛ, 1979. С. 72—75.
* Абусеитова М. Х. «Ахсан ат-таварих» Хасан-бека Румлу как источник по истории казахских ханств // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XII годичная научная сессия ЛО ИВ АН СССР (краткие сообщения). Часть 1. М.: ГРВЛ, 1977. С. 96—99.
* Абусеитова М. Х. О ташкентском и ленинградском списках «Мусаххир ал-билад» // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XIII годичная научная сессия ЛО ИВ АН СССР (краткие сообщения). Октябрь 1977 г. М.: Наука, ГРВЛ, 1977. С. 70—74.
* Абусеитова М.Х., Абылхожин Ж.Б., Кляшторный С.Г., Масанов Н.Э., Султанов Т.И., Хазанов А.М. История Казахстана и Центральной Азии. Учебное пособие. Издательство «Бiлiм». 2001. 620 с.
* Абусеитова, Меруерт Хуатовна. Письменные источники по истории и культуре Казахстана и Центральной Азии в XIII-XVIII вв. : Биобиблиографические обзоры = Written sources on history and culture of Kazakhstan and Central Asia in XIIIth-XVIIIth centuries : Bio-bibliographical surveys / М. Х. Абусеитова, Ю. Г. Баранова ; Институт востоковедения им. Р.Б. Сулейменова. - Алматы : Дайк-пресс, 2001. - 422 с. + 2 л. ил. - (Казахстанские востоковедные исследования). - ISBN 9965-441-59-6
* Абусеитова, Меруерт Хуатовна. Казахстан и Центральная Азия в XV-XVII вв. : История, политика, дипломатия = Kazakhstan and Central Asia in 15th-17th cc. : History, policy, diplomacy / М. Х. Абусеитова ; Академия наук Республики Казахстан, Институт востоковедения им. Р.Б. Сулейменова. - Алматы : Дайк-пресс, 1998. - 264 с. : ил. - (Казахстанские востоковедные исследования). - ISBN 9965-441-01-4

== Қоғамдық қызметі ==

* Институт жанындағы ЮНЕСКО-ның «Ғылым және руханият» кафедрасының меңгерушісі,
* Қазақстан Республикасының ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясының мүшесі,
* «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы бойынша Қоғамдық кеңестің мүшесі, «Шығыстану» секциясының жетекшісі,
* Орталық Азияны зерттеу бойынша Еуропалық Ассоциациясының (ESCAS) Басқарма мүшесі,
* Орталық Азия бойынша Еуропалық Бақылау кеңесінің мүшесі,
* ЮНЕСКО жанындағы Көшпелі өркениеттер халықаралық институтының Қазақстаннан мүшесі (IINS),
* [[Бүкіләлемдік шығыстанушылар конгресі|Бүкіләлемдік шығыстанушылар конгресін]] (ICANAS) өткізу жөніндегі Халықаралық ұйымдастыру комитетінің мүшесі (Мәскеу, 2004),
* [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|ҚР СІМ]] Сыртқы саясат жөніндегі үйлестіру кеңесінің мүшесі,
* [[Қазақстандық шығыстану зерттеулері|«Қазақстандық шығыстану зерттеулері»]] сериясының редакция алқасы төрағасының орынбасары,
* Институт жанындағы тарихи ғылымдар бойынша Диссертациялық кеңестің төрағасы (2003-2010),
* Халықаралық [[Геральдика|геральдикалық]] және [[Генеалогиялық|генеалогиялық зерттеулер]] Азиялық қорының толық мүшесі (Астана, 2007),
* Қазақстандық геральдикалық алқаның толық мүшесі (Астана, 2007).

==Марапаттары==
*2002 жылы [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (құрметті атағы);
*«Құрмет» (2004)
*2004 жылы «[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]»;
*2006 жылы «Қазақстан парламентіне 10 жыл» медалі;
*2007 жылы «[[Парасат ордені]]»;
*2011 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі;
*2013 жылдан [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның корреспондет-мүшесі.

== Отбасы ==

* Жолдасы: [[Казгулов Болат Ахметжанұлы|Казгулов Болат Ахметжанович]] «Дайк-Пресс» баспасының директоры<ref>{{Cite web|title=Персональная справка. Абусеитова Меруерт Хуатовна|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30149968&pos=1;-16#pos=1;-16}}</ref>.
* Балалары: Ұлы Қуаныш (1981), қызы Айнұр (1990)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалінің иегерлері]]

← Ескі түзетулер	19:13, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Меруерт Хуатқызы Әбусейітова - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Ashina: /* Сыртқы сілтемелер */