https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%B0%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BAМаятник - Түзету тарихы2026-04-18T09:29:24ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA&diff=47317&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:25:58Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA&diff=47316&oldid=prevGanS NIS: /* Дереккөздер */2014-11-22T09:29:57Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Дереккөздер</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Foucault pendulum animated.gif|200px|thumb|right]]'''Маятник''' — өзіне түсірілген күштердің әсерінен қозғалмайтын нүктенің немесе [[ось]]тің төңірегінде тербелетін қатты дене. Әдетте Маятник деп [[ауырлық күші]] әсерінен тербеліс жасайтын денені атайды. Осы кезде Маятниктің осі оның ауырлық центрі арқылы өтпеуі тиіс.<br />
<br><br />
'''Қарапайым Маятник''' ретінде ұзындығы l болатын жіпке (немесе жеңіл шыбыққа) ілінген кішігірім С [[салмақ|салмағы]] бар жүкті алуға болады. Егер жіпті созылмайды деп қарастырсақ және жүктің мөлшерін жіптің ұзындығымен салыстырғанда ескермеуге болатын болса, ал жіптің массасы жүктің массасымен салыстырғанда ескерімсіз аз болса, онда жүкті О іліну нүктесінен өзгеріссіз l қашықтықта орналасқан '''[[материалдық нүкте]]''' деп қарастыруға болады. Мұндай Маятник '''[[математикалық Маятник]]''' деп аталады.<br />
<br />
Егер тербелістегі денені материалдық нүкте деп қарастыруға болмайтын болса, онда Маятник '''физикалық Маятник''' деп аталады.<br />
<br />
Егер тепе-теңдік қалыптан ауытқыған (С0) Маятникті [[бастапқы жылдамдық]]сыз қоя берсе немесе С нүктесіне бастапқы ауытқу жазықтығында жатқан және ОС-ға [[перпендикуляр]] бағытталған жылдамдық берілсе, онда М. бір [[вертикаль жазықтық]]та тербеліс жасайды, ал С нүктесі [[шеңбер]] [[доға]]сының бойымен қозғалыс жасайды. Маятниктің бұл жағдайдағы қалпы бір координатпен анықталады. Жалпы жағдайда М. тербелісі гармон. тербеліске жатпайды: олардың Т [[период]]ы [[амплитуда]]ға тәуелді болады. Егер де Маятниктің ауытқуы аз болатын болса, онда ол периоды: болатын гармон. тербеліске жуық тербеліс жасайды, мұндағы g — [[еркін түсу үдеуі]]; бұл жағдайда Т периоды тербеліс амплитудасына тәуелсіз болады, яғни [[тербеліс]] изохронды.<br />
<br />
Физикалық Маятник ауырлық күшінің әсерінен аспаның (подвестің) горизонталь осі маңында тербеліс жасайтын қатты денеден тұрады. Болмашы бұрышына ауытқыған М-тің периоды: болатын гармон. тербеліс жасайды, мұндағы І— Маятниктің іліну (аспа) осіне қатысты анықталған инерция моменті, l — О іліну осінен С ауырлық центріне дейінгі қашықтық —Маятниктің массасы. Демек, физикалық Маятниктің тербеліс периоды ұзындығы l0=І/Ml болатын матем. Маятниктің тербеліс периодымен сәйкес келеді. Бұл ұзындық берілген физикалық Маятниктің келтірілген ұзындығы деп аталады. Маятниктер түрліше приборларда (сағат, т.б.) кеңінен қолданылады.<ref name="test">Қазақ Энциклопедиясы</ref> <br />
==Серіппелі маятник== <br />
Серіппелі маятник - серіппенің серпімділік күшінің әсерінен түзу сызықты тербеліс жасайтын дене.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]</div>GanS NIS