Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:38Z

1 түзету

MuratbekErkebulan: «Жалалабат облысы қалалары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

2026-05-10T07:38:37Z

«Жалалабат облысы қалалары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

Жаңа бет

{{Елді мекен
|статусы = Қала
|қазақша атауы = Майлысу
|шынайы атауы = {{lang-ky|Майлуу-Суу}}
|сурет =
|сурет атауы =
|жағдайы =
|ел = Қырғызстан
|елтаңба = Coat of arms of Mailuu-Suu.svg
|ту =
|елтаңба сипаттамасы = Қырғызстан елтаңбасы
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
| lat_dir = N | lat_deg = 41 | lat_min = 15 | lat_sec = 15
| lon_dir = E | lon_deg = 72 | lon_min = 26.8265 | lon_sec = 43
|CoordAddon =
|CoordScale =
|аймақ түрі = Облыс
|аймағы = Жалалабат облысы
|кестедегі аймақ =
|аудан түрі = Аудан
|ауданы =
|кестедегі аудан =
|қауым округі түрі =
|қауым округі =
|кестедегі қауым округі =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі =
|басшының түрi = Әкім
|басшысы = Сабырбек Тоқтағұл
|құрылған уақыты = [[1901 жыл]]
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары = Майлысай
|статус алуы = [[1946 жыл]]
|жер аумағы = 12.2
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі = 800-900
|климаты = континенталды
|ресми тілі = қырғыз тілі
|тұрғыны = 22 887<ref>[https://chislennost.com/en/kg/population_of_mailuu_suu_9906.html Майлысу қаласының халық саны (2025 жылғы санақ) (Ағылшынша)]</ref>
|санақ жылы = 2025
|тығыздығы = 1875.98
|шоғырлануы = [[қырғыздар]], [[орыстар]], [[татарлар]], [[өзбектер]]
|ұлттық құрамы = 76% - [[қырғыздар]]<br> 10.4% - [[орыстар]]<br> 7.5% - [[өзбектер]]<br> 3.9% - [[татарлар]]
|конфессионалдық құрамы = [[мұсылмандар]], [[Православ шіркеуі|православтар]]
|этнохороним = майсулықтар
|уақыт белдеуі = +6
|DST =
|телефон коды =
+996 3744
|пошта индексі = 721100
|пошта индекстері =
|автомобиль коды = 04 KG
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты =
|сайты = http://msel.kg/
|сайт тілі = ky
}}
'''Майлысу''' ({{lang-ky|Майлуу-Суу}}) — [[Қырғызстан]]ның [[Жалалабат облысы]]ндағы облыстық маңызы бар қала, [[Майлысу қалалық әкімдігі]]нің орталығы, әлемдегі ең ластанған қалалардың бірі болып саналады.

==Тарихы==
Майлысу [[1950 жыл]]дары Кеңес өкіметі тарапынан жасырын түрде салынған және [[Қырғызстан]]ның оңтүстігіндегі [[Жалалабат облысы]]ндағы шағын кеншілер қаласы және жер бетіндегі ең ластанған орындардың бірі, өйткені әлемдегі ең үлкен радиоактивті қалдықтар қоймасы қалаға жақын орналасқан. Онда 1946-1968 жылдар аралығында қоршаған таулардан алынған уран кеңестік ядролық бағдарлама үшін алғашқы атом бомбасын жасауға пайдаланылғаны хабарланды. Нашар басқарылғанымен, кеніштер қоршаған ортаға зиян келтірді. Соның салдарынан тұрғындар әлі де радиоактивтілікке байланысты әртүрлі ауруларға шалдығады және шенеуніктер оларды денсаулыққа қауіп төндіретін қауіптерден қорғау үшін аз жұмыс істеп жатқаны туралы мәліметтер бар.

[[1958 жыл]]ы зауыт бөгеті құлап, ядролық қалдықтар аймақтың су жүйесіне түсіп кетті. Операциялар бірқалыпты жүріп жатқан кезде де, ядролық қалдықтар көбінесе қаланың қасына тез арада көмілетін. Бүгінгі күні шахталар қараусыз қалды және көптеген қалдықтарды көретін орындар нашар қорғалған, бұл тұрғындарды келе жатқан қауіптерге ұшыратады. Сонымен қатар, бұл учаскелер [[Қырғызстан]] арқылы [[Өзбекстан]]ға өтетін [[Сырдария]]ның негізгі саласы [[Майлысу (өзен)|Майлысу]] өзенін ластап, радиоактивті қалдықтарды халық тығыз орналасқан Ферғана алқабына тасымалдады Өңірдің көшкінге өте бейім болуы қауіпті одан сайын арттыра түседі.

Майлысу, Майлысай деп те аталады және облыс орталығы [[Жалалабат]] қаласынан 100 шақырым және [[Қырғызстан]] астанасы [[Бішкек]]тен 550 шақырым жерде орналасқан Қалашық әдемі таулы аймақта, теңіз деңгейінен 800-900 метр биіктікте өзенінің жайылмасында орналасқан. [[2017 жыл]]ы халық санының соңғы есебіне сәйкес, шамамен 21 900 адам тұрады. «Майлысу» атауы «Мұнайсу» деп аударылады, ал «Майлысай» «Мұнай шатқалы» немесе «Мұнай жолы» дегенді білдіреді, бұл жерде мұнай [[1901 жыл]]дан бері өндіріліп келе жатқандығы белгілі.

==Тарихи мұражайы==
[[2022 жыл]]ы қалада Майлысу тарихы және [[Қырғызстан]]ның уран мұрасы мұражайы есігін айқара ашты. Мұражай келушілерді тарихи материалдармен, жеке әңгімелермен және естеліктермен бөлісетін дыбыс жазу кабинасын ұсына отырып, келушілерді белсенді қатысушы болуға шақырады. Ол сондай-ақ радиациялық қауіпсіздік және уран қалдықтарын тазарту сияқты маңызды тақырыптар бойынша диалогты дамытады. Ол мәдени туризмді ынталандыруға арналған және Майлысу қаласының мәдени-тарихи бірегейлігінің ажырамас бөлігіне айналуы тиіс.

Жобаны қаланың әлеуметтік-экономикалық және экологиялық дамуын одан әрі дамытуға инвестиция тартуды ынталандыру мақсатына сәйкес Майлысу даму форумы басқарды. Мұражай Майлысу қаласының дәл орталығындағы «Мәдениет үйінде» орналасқан. <ref>[https://central-asia.guide/kyrgyzstan/destinations-kg/jalalabad/mailuusuu/ Майлысу қаласының тарихы (ағылшынша)]</ref>

== Халқы ==
Майлысу қаласының халық саны 2025 жылғы санақ бойынша 22 887 адамға жеткен. Ұлттық құрамы бойынша ең көп ұлт - [[қырғыздар]], екінші орында - [[орыстар]], ал үшінші орында - [[өзбектер]].

{| class="wikitable"
|-
! Жалпы халық саны !! Қырғыздар !! Орыстар !! Өзбектер !! Татарлар !! Қалғандары
|-
| 22 887 || 17 394|| 2380|| 1716|| 892|| 505
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қырғызстан қалалары]]
[[Санат:Жалалабат облысы қалалары]]

← Ескі түзетулер	06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Майлысу - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

MuratbekErkebulan: «Жалалабат облысы қалалары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)