https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8FЛюминесценция - Түзету тарихы2026-04-18T23:52:47ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F&diff=48879&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:26:11Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F&diff=48878&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық2015-10-19T04:22:51Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Аласталуда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9E%D2%9B%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Оқулық (мұндай бет жоқ)">Санат:Оқулық</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Люминесценция''' ({{lang-la|lumen}} — жарық, escent — әлсіз) — табиғатта кездесетін кейбір заттардың сыртқы факторлар себебінен сәуле шығару құбылысы. Қысымы азайған заттардан [[электр]] тоғы өткенде немесе кейбір заттарға электрондық сәуле түскенде олардың сәуле шығару құбылысы [[катодолюминесценция]] деп аталады. Бұлардың біріншісі "күндізгі жарық" шамдарында пайдаланылса, екіншісі [[теледидар]] экранында бейнесигналды жарық сигналына өзгерту үшін пайдаланылады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. ISBN 9965-36-448-6</ref><br />
<br />
[[Электролюминесценция]]ны газдардағы разряд кезінде бақылауға болады. [[Хемилюминесценция]] заттарда кейбір химиялық реакциялардың жүру барысында, мысалы, тотығу процесі кезінде байқалады. Оның [[Жарықтылық|жарықтылығы]] тәжірибе жүргізіліп отырған [[температура]]дағы жылулық жарық шығарудың жарықтылығынан бірнеше ондаған есе көп болуы мүмкін.<br />
<br />
[[Фотолюминесценция]] көрінетін немесе ультракүлгін электромагниттік сәулеленудің [[әсер]]інен байқалады. Оны зерттей отырып, 1852 жылы Д. Стокс люминесценциялық сәулеленудің толқын [[Ұзындық|ұзындығы]] әрқашан оны тудырған [[жарық]] толқынының ұзындығынан артық болатынын тағайындады. Бұл [[Стокс ережесі]] деп аталады, оны энергияның сақталу заңы мен [[кванттық теория]] тұрғысынан оңай түсіндіруге болады. Түскен жарық квантының энергиясы фотолюминесценциямен қоса басқа да оптикалық емес процестерге (мысалы, ортаны қыздыруға) жұмсалады:<br />
::hυ =Е + hυ<br />
<br />
Бұдан hυ>hυ<sub>люм</sub> немесе λ<λ<sub>люм</sub>, яғни Стокс ережесі шығады. Кейбір<br />
[[жағдай]]да Стокс ережесі бұзылып, фотолюминесценттік жарықтың [[толқын]] ұзындығы оны тудырған жарықтың толқын ұзындығынан аз болады. Мұны антикстік сәулелену дейді. Бұл сәулелену кезінде қоздырушы сәулелену квантының hυ энергиясына люминесценцияланатын зат атомдарының жылулық [[қозғалыс]] энергиясы қосылады υ<sub>люм</sub>>υ болады.<br />
<br />
[[Табиғат]]та люминесценцияны кейбір [[жәндік]]тердің түнде жарқырауы, шіріген ағаштардың, минералдардың жарық шығаруы, солтүстік шұғыла (полюстік шұғыла) құбылыстарында бақылауға болады.<br />
<br />
Зат кұрамының люминесценттік анализін жасау тәсілі люминесценция [[құбылыс]]ына негізделген. Бұл — [[Дәлдік|дәлдігі]] өте жоғарғы тәсіл. Люминесценцияның спектрлік сызықтарының интенсивтігі бойынша зерттеліп отырған 1 г заттың құрамындағы 10<sup>−11</sup> г қоспаны айыруға<br />
болады.<br />
<br />
[[Химия]]лық люминесценттік сапалық зерделеу [[тәсіл]]і арқылы қоспаның құрамындағы заттарды анықтайды.<br />
<br />
Люминесценттік [[жарқырау]] сипаты бірдей болып көрінетін нәрселерді бір-бірінен айырып алуға [[мүмкіндік]] береді. Бұл — іріктеу люминисценттік анализ тәсілі. Осы тәсілмен [[медицина]]да аурудың диагнозын қояды. Ал [[ауыл шаруашылығы]]нда тұқымның сапасын зерттейді, сол сияқты мұнайдың құрамын анықтап, алмаздарды іріктейді.<ref>Физика: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-Ф49 математика бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық /С. Тұяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. — Алматы: «Мектеп» баспасы. — 384 бет, суретті. ISBN 9965-36-055-3</ref><br />
<br />
== Дереккөздер == <br />
<references/><br />
<br />
<br />
{{wikify}}<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Электроника]]<br />
[[Санат:Физика]]<br />
<br />
<br />
<br />
{{Elec-stub}}</div>Нұрлан Рахымжанов