https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BDЛашын - Түзету тарихы2026-10-22T14:51:32ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD&diff=114854&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-26T06:26:06Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD&diff=114853&oldid=prevSayatshy: Лашын – жалпы жануарлар әлеміндегі ең жылдам құс2025-06-11T04:37:43Z<p>Лашын – жалпы жануарлар әлеміндегі ең жылдам құс</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Taxobox<br />
| name = Лашын<br />
| image = Falco peregrinus nest USFWS.jpg<br />
| image_caption = <br />
| status = LC<br />
| status_system = iucn3.1<br />
| status_ref =<ref>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2009|title=Falco peregrinus|id=144581|downloaded=2009-11-03}}</ref><br />
| regnum = [[Жануарлар]]<br />
| phylum = [[Хордалылар]]<br />
| classis = [[Құстар]]<br />
| ordo = [[Сұңқартәрізділер]]<br />
| familia = [[Falconidae]]<br />
| genus = ''[[Falco]]''<br />
| species = '''''F. peregrinus'''''<br />
| binomial = ''Falco peregrinus''<br />
| binomial_authority = [[Marmaduke Tunstall|Tunstall]], 1771<br />
| range_map =PeregrineRangeMap.png<br />
| range_map_caption = Global range<br />Сары: Breeding summer visitor <br />Жасыл: Breeding resident <br />Көк: Қыстау <br />Көгілдір: Кездейсоқ<br />
| subdivision_ranks = [[Subspecies]]<br />
| subdivision = 17–19<br />
| synonyms = ''Falco atriceps'' <small>[[Allan Octavian Hume|Hume]]</small><br />''Falco kreyenborgi'' <small>[[Otto Kleinschmidt|Kleinschmidt]], 1929<br /></small>''Falco pelegrinoides madens'' <small>[[Sidney Dillon Ripley|Ripley]] & Watson, 1963</small><br />''Rhynchodon peregrinus'' <small>(Tunstall, 1771)</small><br />
}}<br />
[[File:Falco peregrinus MHNT.ZOO.2010.11.102.1.jpg|thumb| ''Falco peregrinus'']]<br />
[[File:Falco peregrinus madens MHNT.ZOO.2010.11.102.8.jpg|thumb| ''Falco peregrinus madens'']]<br />
'''Лашын'''<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> ({{lang-la|Falco peregrinus}}) – сұңқар тұқымдасына жататын жыртқыш құс. Қазақстанда [[Іле]] алабының төменгі ағысында, [[Ертіс]] – [[Есіл]] өзендері алабында, [[Алакөл (көл)|Алакөл]], [[Қызылтұз (көл, Железин ауданы)|Қызылтұз]], [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлдері маңындағы адырларда, [[Алтай таулары|Алтай]], [[Алатау таулары|Алатау]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]] тауларының бөктерлерінде кездеседі. Қанаты ұзын, үшкір, үстіңгі беті сұр, астыңғы жағы ақшылдау келген, көлденең қара жолақты. Көзінің астында ұзынша қос қара «мұртшасы» (қауырсыны) болады. Денесінің ұзындығы 40 – 50 см, қанаттары жайылғанда 90 – 110 см. Шәулісі ұябасарынан кішірек. Шәулісінің салмағы 500 – 800 г, ал ұябасарыныкі – 540 – 1090 г. Аяқтары қысқа, тырнақтары майысқан, өткір.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref><br />
Сағатына 300 км-ге дейін жылдамдықпен ұшады. Лашын жартас, құздағы қолайлы [[қуысқа]], [[қияда]] өскен ағаш басына ұя салады. Кейде өзге құстардың ұясын да иемденеді. Ұясына 2 – 4 (көбінесе 3) жұмыртқа (секпілді, қызғыш) салады. Оны ұябасары 28 – 32 күндей басады. Балапандар бір жарым айда ұядан ұшады. Негізгі қорегін ([[Торғайлар|торғай]], [[қарға]], [[кептер]], [[шіл]], [[кекілік]], үйрек, т.б.) ұшып жүріп аулайды. Лашын [[Қазақстанның қызыл кітабы|Қазақстанның «Қызыл кітабына»]] енгізілген (1996).<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref><ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3</ref><br />
<br />
Лашын жыртқыш құстардың ең жылдамы болғандықтанда [[саятшылық]]қа көп пайдаланады. Лашын – жалпы жануарлар әлеміндегі ең жылдам құс. Сарапшылар лашының ұшу жылдамдығы 300 км/сағ., ал шүйілу жылдамдығы 400 км/сағаттан жоғары жылдамдыққа жетуге мүмкінділігін, немесе 90 м/с тен жоғары жылдамдықпен ұшу қабілеттілігін айтады. Әдетте саят құрған лашын құсы биік жартастар басында отырып немесе аспанда қалқи ұшып жемтігін тапқаннан кейін ол шүйіле сүңгу арқылы жоғарғы жылдамдықпен келіп жемтігін теуіп түсіреді. <br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Сұңқарлар]]<br />
[[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар]]<br />
[[Санат:Жыртқыш құстар]]<br />
[[Санат:Қазақстан құстары]]<br />
<br />
<br />
{{Biosci-stub}}</div>Sayatshy