Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:07Z

1 түзету

Sibom: /* top */clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB

2017-02-15T09:08:45Z

‎top: clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB

Жаңа бет

'''Латын тілі''' ({{IPAc-en|ˈ|l|æ|t|ɨ|n|audio=En-us-latin.ogg}}; Latin: {{lang|la|''lingua latīna''}}; ''lingua'' сөзі "тіл" ұғымын білдіреді) - [[Латиум]] және [[Ежелгі Рим]]де [[Италикалық]] [[Латиндер (тайпа)|Латиндер]] сөйлеген [[антика]]лық [[Италик тілдері|Италик тілі]].<ref>{{cite book|title=A companion to Latin studies|first=John Edwin |last=Sandys|location=Chicago|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1910|pages=811–812}}</ref>.

[[Еуропа тілдері тізімі|Еуропалық тілдердің]] басым бөлігі секілді ежелгі [[Прото-Үнді-Еуропалық тіл]]дің жалғасы. [[Этруск тілі]]нің ықпалы мен [[Грек әліпбиі]]н пайдалану латын тілінің [[Апеннин түбегі]]нде қалыптасуына әсер етті. Қазіргі Роман тілдері латын тілі диалектісінің ([[Дөрекі латын|дөрекі Латын]]) жалғасы. Сонымен қатар латын тілін көптеген студенттер, зерттеушілер мен шіркеу қызметшілері пайдаланады, және әлем бойынша кейбір білім беру институттарында әлі күнге дейін оқытылады.<ref>{{cite journal |title=A Dead Language That's Very Much Alive |url=http://www.nytimes.com/2008/10/07/nyregion/07latin.html |first=Winnie |last=Hu |journal=New York Times |date=6 қазан 2008 |ref=harv}}</ref><ref>{{cite journal |title=The New case for Latin |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,90457,00.html |first=Mike |last=Eskenazi |journal=TIME |date=2 желтоқсан 2000}}</ref>

Латын тілін көптеген тіл семьяларында [[неологизм|жаңа сөздер]] жасауда және биологиялық [[таксаномия (биология)|таксономияда]] да қолданады. Латын және оның жалғасы болып есептелетін [[Роман тілдері]] [[Италик тіл семьясы]]ның сақталып қалған жалғыз өкілдері. Италик тобының басқа өкілдері жазба ретінде сақталғанымен де, кейін Рим республикасы кезінде латын тілімен жұтылып кетті.

== Мұрасы ==
== Әдебиеті ==
[[File:Latin dictionary.jpg|thumb|left|[[Грац университеті кітапханасы]]ндағы көп томды Латын тілі сөздігі]]

Б.з.б. 6 ғасырда [[Рим]] сөйленісі ретінде пайда болып, [[Жерорта теңізі]]нің батысындағы елдерді қамтыды. Римдіктердің [[Галлия]], [[Иберия түбегі]]н, [[Солтүстік Африка]], [[Британия]], [[Норик]], [[Паннония]] және [[Дакия]]ны жаулап алуына байланысты Латын тілі тарады. Ол үнді-парсы және [[хетт тілдері]]не жақын. 9 ғасырдада Латын тілі сөйлеу тілі ретінде жойылды, дегенмен 15 — 16 ғасырларға дейін батыс [[еуропа]] қоғамының, [[католик шіркеуі]]нің, ішінара әдебиет пен ғылымның, дәрігерлік тәжірибенің жазба тілі болды. Латын тілі [[италиян тілі|италия]], [[сардин тілі|сардин]], [[провансаль тілі|провансаль]], [[француз тілі|француз]], [[каталон тілі|каталон]], [[испан тілі|испан]], [[португал тілі|португал]], [[ретороман тілі|ретороман]], [[даламат тілі|далмат]] және [[балқан-роман]] тілдерінің негізін қалыптастырды. [[Плавт]] (''б.з.б. 254 — 184'') комедиялары (20-ға жуық) ең көне туынды ретінде танылды. [[Цицерон]] мен [[Цезарь]] (''“Commentarіі de bello Jallіco”'') прозалары, [[Вергилий]]дің поэзиясы классикалық Латын тілінде жазылған.
[[Сурет:Calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg|right|thumb|250px|Мына 1407 жылғы латын [[Библия]]сы [[Рим]]нің кейінгі мәдениеттерге орасан зор әсер еткендігін айтады]]

== Ресми статус ==

Латын Еуропа елдерінің ресми тілі болған, не әлі күнге дейін болуда:

== Тағы қараңыз ==
* [[Көне Рим әдебиеті]]

== Дереккөздер==
<references/>

== Сыртқы сілтемелері ==
=== Тіл құралдары ===
* {{cite web | url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/resolveform?lang=la | title=Latin Dictionary Headword Search | work=Perseus Hopper | publisher=Tufts University}} Searches Lewis & Short's ''A Latin Dictionary'' and Lewis's ''An Elementary Latin Dictionary''. Online results.
* [http://genedict.net Genedict.net], генеологикалық сөздік және тарихы ұғымдар регистрі
* {{cite web | url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?lang=la | title=Latin Word Study Tool | work=Perseus Hopper | publisher=Tufts University}} Еңгізілген сөздердің грамматикалық қызметін анықтау.
* {{cite web | url=http://www.u.arizona.edu/~aversa/latin/ | title=Latin Inflector | first=Alan | last=Aversa | publisher=University of Arizona}} Еңгізілген сөйлемдегі бүкіл сөздердің грамматикалық қызметін анықтау.
* {{cite web | url=http://www.verbix.com/languages/latin.shtml | title=Latin Verb Conjugator | publisher=Verbix}} Еңгізілген етістіктер туралы барлық ақпаратты көрсету.
* {{cite web | url=http://lysy2.archives.nd.edu/cgi-bin/words.exe | title=Words | first=William | last=Whittaker | publisher=Notre Dame Archives}} Еңгізілген латын сөздерін анықтайды. Ағылшын сөздерін латын тіліне аударады.
* {{cite web | url=http://alpheios.net | title=Alpheios | publisher=Alpheios Project}} Combines Whittakers Words, Lewis and Short, Bennett's grammar and inflection tables in a browser addon.
* {{dmoz|Reference/Dictionaries/World_Languages/L/Latin/|Latin Dictionaries}}
* {{cite book | url=http://books.google.pl/books?id=2sIDAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | title=A new abridgment of Ainsworth's Dictionary, English and Latin, for the use of Grammar Schools | first=John | last=Dymock | edition=4th | location=Glasgow | publisher=Hutchison & Brookman | year=1830}}

=== Курстар ===
* [http://www.tododiccionarios.com/rosetta/latin.html Online Latin resources], Розетта
* [http://www.novaroma.org/nr/Online_resources_for_Latin Online resources for Latin], Nova Roma
* [http://learn101.org/latin.php Learn Latin] Грамматика, сөздік қор және аудио
* [http://frcoulter.com/latin/links.html Latin Links and Resources], Фр.Гари Коултер құрастырған
* {{cite web| url=http://latinum.org.uk | title=Latinum | work=Latin Latin Course on YouTube and audiobooks | first=Evan | last=der Millner | authorlink=Evan der Millner | year=2007 | publisher=Molendinarius | accessdate=2 February 2012}}
* {{cite web| url=http://learnlatinonlinefree.com | title=Learn Latin Online Free | work=Free online Latin course utilizing youtube videos and downloadable worksheets | first=Brent | last=Hatfield | authorlink=Brent Hatfield | year=2010 | publisher=Brent Hatfield | accessdate=2 September 2010}} Қзаір белсенді емес
* {{cite web| url=http://www.cherryh.com/www/latin1.htm |title=Latin 1:the Easy Way | first=CJ |last=Cherryh |authorlink=C. J. Cherryh |year=1999 | publisher=CJ Cherryh |accessdate=24 маусым 2010}}
* {{cite web| url=http://www.u.arizona.edu/~aversa/latin/simplicissimus.pdf |title=Simplicissimus |first=Carol | last=Byrne |year=1999 |publisher=The Latin Mass Society of England and Wales |accessdate=20 April 2011}} ([[шіркеулік латын]] курстары).
* {{cite web| url=http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Ludus/lud_port.html | title=Ludus Latinus Cursus linguae latinae | work=Bibliotheca Augustiana |first=Ulrich |last=Harsch |date=1996–2010 | location=Augsburg | publisher=University of Applied Sciences |language=Latin |accessdate=24 маусым 2010}}
* [http://www.nationalarchives.gov.uk/latin/beginners/default.htm Beginners' Latin] on http://www.nationalarchives.gov.uk/
* [http://latinpodcast.podbean.com/ Latin Language for Beginners] подкаст

=== Грамматика және оқу ===
* {{cite web|title=Latin Language (Lingua Latina) |url=http://www.orbilat.com/Languages/Latin/index.html |publisher=Orbis Latinus |first=Zdravko |last=Batzarov |year=2000 | accessdate=24 маусым 2010}}
* {{cite book |url=http://www.gutenberg.org/etext/15665 |title=New Latin Grammar |first=Charles E. |last=Bennett | year=2005 |publisher= Project Gutenberg | origyear=1908 |edition=2nd |isbn=1-176-19706-1}}
* {{cite book|last=Griffin | first=Robin | title=A student's Latin Grammar | publisher=University of Cambridge | edition=3rd | year=1992 | isbn=0-521-38587-3}}
* {{cite web|title=Latin Online, Series Introduction|url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/latol-0-X.html|first=Winifred P.|last=Lehmann|first2=Jonathan|last2=Slocum|publisher=The University of Texas at Austin|year=2008|accessdate=16 September 2009}}
* {{cite web | url=http://www6.ocn.ne.jp/~wil/ |title=The World of Comparative and Historical Linguistics (A Historical Survey of the Romance Languages) |first=Hugh Everard |last=Wilkinson |year=2010 |work=Page ON Park |publisher=NTT Communications |accessdate=24 маусым 2010}}

</div>

=== Фонетика ===
* {{cite web|title=Latin Pronunciation – a Beginner's Guide|url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A657272|year=2001|publisher=H2G2, BBC}}
* {{cite web |title=Phonetica Latinae-How to pronounce Latin |url=http://la.raycui.com/ |first=Ray |last=Cui |year=2005 |publisher=Ray Cui |accessdate=25 маусым 2010}}

=== Латын тіліндегі жаңалықтар мен аудио ===
* [http://ephemeris.alcuinus.net/ Ephemeris], онлайн латын газеті
* [http://yle.fi/radio1/tiede/nuntii_latini/], Латын тілді радио
* [http://www.radiobremen.de/nachrichten/latein/ News in Latin], Бремен радиосы
* [http://www.haverford.edu/classics/audio/ Classics Podcasts in Latin and Ancient Greek], Хаверфорд колледжі
* [https://sites.google.com/site/janualinguae/latin Latinum Latin Language course and Latin Language YouTube Index]

=== Латын тіліндегі онлайн қауымдастықтар ===
* [http://www.alcuinus.net/GLL/ Grex Latine Loquentium] (Латын тілінде сөйлесетіндер тізімі)
* [http://www.circuluslatinusinterretialis.co.uk/ Circulus Latinus Interretialis] (Интернеттегі Латын тілі ортасы)
* [http://schola.ning.com/ Latinum Schola]

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Тілдер]]
[[Санат:Латын тілі]]

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Латын тілі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sibom: /* top */clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB