https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD
Көтен хан - Түзету тарихы
2026-09-06T03:59:38Z
Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы
MediaWiki 1.23.3
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD&diff=127009&oldid=prev
Moderator: 1 түзету
2026-07-12T14:47:40Z
<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:47, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>
Moderator
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD&diff=127008&oldid=prev
Sagzhan: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */
2026-05-10T02:34:42Z
<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Мемлекеттік қайраткер<br />
| түс = <br />
| Қазақша есімі = Көтен Сүттейұлы<br />
| Шынайы есімі = <br />
| Суреті = <br />
| Атауы = <br />
| Сурет ені = <br />
| Елтаңба = <br />
| Елтаңба атауы = <br />
| Елтаңба ені = <br />
| Титулы = <br />
| Лақап аты = <br />
| Ту = <br />
| Ту2 = <br />
| Басқара бастады = <br />
| Басқаруын аяқтады = <br />
| Басқарған кезеңі = <br />
| Ізашары = <br />
| Ізбасары = <br />
| Тәж кигізу жорасы = <br />
| Биліктен бас тартуы = <br />
| Мұрагері = <br />
| Бірігіп басқарушы1 =<br />
| Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = <br />
| Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = <br />
| регент1 = <br />
| регент1Басқара бастады = <br />
| регент1Басқаруын аяқтады = <br />
| регент2 = <br />
| регент2Басқара бастады = <br />
| регент2Басқаруын аяқтады = <br />
| Премьер = <br />
| Вице-президент = <br />
| Президент = <br />
| Монарх = <br />
| Губернатор = <br />
| Вице-губернатор = <br />
| Титулы_2 = <br />
| Ту_2 = <br />
| Ту2_2 = <br />
| Реті_2 = <br />
| Басқара бастады_2 = <br />
| Басқаруын аяқтады_2 = <br />
| Ізашары_2 = <br />
| Ізбасары_2 = <br />
| Титулы_3 = <br />
| Ту_3 = <br />
| Ту2_3 = <br />
| Реті_3 = <br />
| Басқара бастады_3 = <br />
| Басқаруын аяқтады_3 = <br />
| Ізашары_3 = <br />
| Ізбасары_3 = <br />
| Титулы_4 = <br />
| Ту_4 = <br />
| Ту2_4 = <br />
| Реті_4 = <br />
| Басқара бастады_4 = <br />
| Басқаруын аяқтады_4 = <br />
| Ізашары_4 = <br />
| Ізбасары_4 =<br />
| Түсініктемелер = <br />
| Діні = тәңіршілдік, кейіннен христиандық<br />
| Азаматтығы = <br />
| Туған күні = <br />
| Туған жері = <br />
| Қайтыс болған күні = <br />
| Қайтыс болған жері = <br />
| Жерленді = <br />
| Династия = <br />
| Туған кездегі есімі = <br />
| Әкесі = <br />
| Анасы = <br />
| Жұбайы = <br />
| Балалары = Елизавета Куманиялық<br />
| Қызмет еткен жылдары = <br />
| Құрамында болды = <br />
| Әскер түрі = <br />
| Атағы = <br />
| Басқарды = <br />
| Шайқасы = <br />
| Ғылыми аясы = <br />
| Жұмыс істеген орны = <br />
| Партиясы = <br />
| Қызметі = <br />
| Мамандығы = <br />
| Білімі = <br />
| Ғылыми дәрежесі = <br />
| Марапаттары = <br />
| Қолтаңбасы = <br />
| Монограммасы = <br />
| Сайты = <br />
| Commons = <br />
}}<br />
'''Көтен Сүттейұлы''' (Көтен хан) ({{lang-hu|Kötöny}}; XIII ғасыр, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]] — 1241, [[Будапешт|Пешт]]) — қыпшақ ханы, [[Тертер әулеті]]нен шыққан (Тертер-оба, Дурут). Бұл әулеттен белгілі хандар Искала мен Болуша шыққан, олар алғаш болып орыстарға қарсы жорықтарды басқарған. Тарихи әдебиеттерде оның есімінің әртүрлі транскрипциялары кездеседі: Köten, Kutan, Kuthen, Kuthens, Kotyan, Kotjan, Koteny, Kötöny, Kuethan, Кутен, Хотен.<ref>[https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/3830586 Котян Сутоевич]</ref><br />
<br />
== Биографиясы ==<br />
[[1205 жыл]]ы, Галицкий князі [[Роман Мстиславич]] қайтыс болғаннан кейін, Кетен ағасы Сомогурмен бірге князь [[Рюрик Ростиславич]] пен Ольговичтердің Галичке жасаған жорығына қатысты және тұтқынға түсе жаздады. 1223 жылы, монғолдардың қыпшақ жеріне шабуылынан кейін, Кетен күйеу баласы, князь [[Мстислав Мстиславич]]ке Галичке келіп, одан және барлық орыс князьдерінен монғолдарға қарсы көмек сұрады (Қалқа өзеніндегі шайқас). 1225 жылы Мстислав Кетенді поляктарға қарсы жорыққа тартпақ болды, өйткені олар [[Даниил Романович]]пен одақтас еді. 1228 жылы Кетен [[Киев]]тің ұлы князі Владимир Рюриковичке Даниилге қарсы көмек көрсетті. Бірақ кейінірек Кетеннің қыпшақтары керісінше Даниилге [[Мажарстан|Венгрия]]ға қарсы көмектесті. [[Қыпшақ даласы]]на монғолдардың қайта келуіне Кетеннің ұлы Мангуштың аң аулау кезінде тоқсаба тайпасынан шыққан [[Ақкөбік хан|Ақкөбіктің]] қолынан қаза табуы себеп болды. Осыдан кейін Кетен тоқсабалықтарға қарсы сәтті жорық жүргізді, бірақ олар мыңқолдардан көмек сұрады.<ref>[https://dzen.ru/a/XomjS7bqWR5z5UIg Хан Котян виновник нашествия монголов на Русь]</ref><br />
<br />
1237 жылы (басқа деректер бойынша 1239 жылы) Кетен 40 мыңнан астам руласымен бірге [[Бату хан|Бату]]дың монғолдарынан қашып, Венгрияға келді. Венгрия королі Бела IV оны жылы қабылдап, өзіне бағындырды және көшіп-қонуға жер бөліп берді. Кетеннің және оның адамдарының Венгрия азаматтығын алуына жауап ретінде қыпшақтар, бұрын шығыс христиандық пен Тәңірге табынуды қатар ұстанған, католицизмді қабылдады. Тарихи деректерге сүйенсек, Кетен 1239 жылы латын рәсімі бойынша шоқындырылған.<br />
<br />
Кетеннің қыздарының бірі, [[Елизавета Куманиялық]], Бела IV-тің ұлына атастырылып, кейінірек Венгрия королі Стефан (Иштван) V-ке тұрмысқа шықты.<ref>[https://pikabu.ru/story/polovetskiy_khan_kotyan_i_ego_potomki_10711866 Половецкий хан Котян и его потомки]</ref><br />
<br />
Алайда, венгр ақсүйектері Кетеннің бұрынғы тұрақсыз саясатына сенімсіздік танытып, қыпшақтарға күдікпен қарады. Монғолдар Венгрияға басып кіру қарсаңында, Венгрия ақсүйектерінің жасырын астыртын тобы Кетен мен оның ұлдарын Пеште өлтірді (олар, мүмкін, негізсіз түрде Кетеннің Бату жағына өтуі мүмкін деп күдіктенген).<br />
<br />
Кетеннің қазасынан кейін, оның көптеген жақтастары ([[қыпшақтар]], кундар) католицизмнен бас тартып, Болгария патшасы Коломан I-ге бағынуға кетті. Дегенмен, кейбір қыпшақтар (оның ішінде Елизавета Куманиялық) Венгрияда қалды.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Қыпшақтар]]</div>
Sagzhan