https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8BКөрпетай обасы - Түзету тарихы2026-09-06T07:31:49ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=127265&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T14:47:42Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:47, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=127264&oldid=prev10:21, 2025 ж. шілденің 14 кезіндегі Салиха деген2025-07-14T10:21:22Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">10:21, 2025 ж. шілденің 14 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">Жол нөмірі 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Жол нөмірі 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Көрпетай обасы''', 37 <del class="diffchange diffchange-inline"> батыр обасы </del>– <del class="diffchange diffchange-inline">сақ дәуірінің ескерткіші (б.з.б. 7–6 ғасырлар). </del>[[Қарағанды <del class="diffchange diffchange-inline">облысы</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">[[Ақтоғай ауданы]]ндағы Көрпетай тауының бөктерінде, Нұртай өзенінен 4 км жерде</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[Сурет:37 жауынгер қорымы.jpg|thumb|right|300px|"37 жауынгер қорымы" кешені. Жалпы көрінісі.]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Көрпетай обасы''', <ins class="diffchange diffchange-inline">'''</ins>37 <ins class="diffchange diffchange-inline">жауынгер қорымы''' </ins>– <ins class="diffchange diffchange-inline">ғұрыптық жерлеу кешені, </ins>[[Қарағанды <ins class="diffchange diffchange-inline">облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі</ins>]]<ins class="diffchange diffchange-inline">не енген археология ескерткіші</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<del class="diffchange diffchange-inline">Обаның зерттелуі</del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins class="diffchange diffchange-inline">Орналасқан жері </ins>==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">Алғаш </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">1952]] жылы [[Орталық Қазақстан]] [[археология]] экспедициясының </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">жетекшісі Ә.Х.[[Марғұлан</del>]]<del class="diffchange diffchange-inline">) далалық зерттеулері барысында ашылып</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">ішінара зерттеуден өтті. </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">1997</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">жылы «Сарыарқа» археология экспедицияның барлау жұмыстары кезінде қосымша топографиялық сызбасы жасалды. Көрпетай обасы әлі толық зерттелмеген, Орталық Қазақстан сақтарының әйгілі «мұртты обалары» қатарына жататын күрделі ескерткіш. Ортадағы негізгі оба тастан үйілген, диаметрі 35 м, төбесінде тонаушылардан қалған үлкен шұңқыр бар. Оның шығыс жағында орналасқан кіші обаның диаметрі 11 м, биіктігі 0,63 м. Бұдан шығыс тарапқа екі «мұрт», яғни ұзындығы 100 м-ден астам екі тас тізбек тартылған. Орталық обаның Солтүстік, батыс және Оңтүстік жағын айнала өтетін шағын тас шеңберлердің тізбесі бар. Кезінде бұлардың Солтүстік-шығыс жиегін ала тігінен орнатылған биік қақпа тастардың шоғыры болған. Қазір ол тастар түгелдей құлап, біразы жұлынып алынған. Ортаңғы және «мұртты» кіші обадан тұратын осы үлкен құрылыстың Солтүстік жағында 80–100 м жерде жалпы саны 37 кішірек тас обалар және олардың маңына шоғырланған шағын шеңберлер мен қақпа тастардан құралған ұзын ғұрыптық жүйе бар. Мұндағы кіші обалар батыстан шығысқа </del>қарай <del class="diffchange diffchange-inline">қатарласа қойылған, диам. 5–8 м, биіктігі 0,3–0,6 м. Әрқайсысының Солтүстік жағын ала </del>орналасқан <del class="diffchange diffchange-inline">кішкентай тас шеңберлер мен кезінде самсап тұрған үлкен қақпа тастардың көбі бүлінген, құлатылған және жұлып әкетілген</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">[[1952]] жылы зерттеулер барысында осы кіші обалардың бесеуі қазылды. Астында адам мүрдесі жоқ, қыш ыдыс сынықтары мен мал сүйектері шыққан бұл обалар ғұрыптық құрылыстарға жатады. Басқа да «[[мұртты обалар]]» сияқты, Көрпетай обасы Орталық Қазақстан сақтарының бай, шонжарлар әулетінен шыққан адамды жерлеу және оның рухымен қоштасу, ас беру салтанатын өткізу мақсатында салынған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">Ақтоғай ауданы </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы</ins>]], [[<ins class="diffchange diffchange-inline">Көрпетай</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">тауының бөктерінде 2 км батысқа </ins>қарай <ins class="diffchange diffchange-inline">Нұртай өзенінің оң жағалауында </ins>орналасқан.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref></del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<del class="diffchange diffchange-inline">Дереккөздер</del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins class="diffchange diffchange-inline">Атауының сыры </ins>==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Ескерткіш атауының "37 жауынгер қорымы" деп қалыптасуы – [[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] қызметінің ерте кезеңімен байланысты. Ескерткішке бұл атауды [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Ә.Х. Марғұлан]] жергілікті тұрғындардан алған ақпараттың негізінде берген деген пікір бар. Бұл пікір біздің уақытымызда да дәлелденіп отыр, себебі ел арасында "37 жауынгер", "37 жауынгер қорымы" деген атау әлі де қолданыста.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline"><references/></del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Алдыңғы буын көнекөз қариялардан қалған әңгімелердің бүгінде сақталып қалған үзінділері бойынша ескерткіштің қазақ дүниетанымындағы мәні өзінің бастапқы мағынасын әлі де жоғалта қоймаған сияқты. Осыған сәйкес, бұл жерде Көрпетай етегінде жауға өліспей беріспейміз деп қасқайып тұрған көне дәуір жауынгері мен оның 37 нөкері жерленген деседі. Үнсіз қатып тұрған тас меңгірлер – байырғы жауынгерлердің мәңгілік ұйқысы мен тыныштығын қорғап тұрған сақшылар. Сонымен бірге бір кездерде бұл тастардың түнгі уақыттарда қозғалып, таңға қайта өз орындарына жайғасады деген алып-қашты әңгімелер айтылып отырған. Мұндай әңгімені ат үстінде түңгі мезгілдерде осы маңайдан жүріп өткен адамдар айтқан делінеді. Соғысқа қатысқан колхозшылар осындай әңгімелерді әскерде бастықтар түні бойы қарауылдарды тексереді деген ұғыммен ұштастырады екен.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">{{Stub: Қазақ мәдениеті}}</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">{{wikify}}</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">{{Суретсіз мақала}}</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Зерттелуі ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Ескерткіш [[1940 жыл|1940]] жылдары Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясының зерттеулері барысында ашылған. [[1952 жыл|1952]] жылы қазба жұмыстары жүргізіледі. Ә.Х. Марғұланның басқаруымен жүргізілген қазба жұмыстарына [[Кемел Ақышұлы Ақышев|К.А. Ақышев]] қатысқан. Үлкен оба түбегейлі тоналған және қазбадан оның нақты мерзімін анықтайтын материал табылмаған. Маңайындағы қазылған бес кішігірім құрылысты қазу барысында да заттай айғақтар кездеспеген. Зерттеу жұмыстарының қысқаша сипаттамасы М.Қ. Қадырбаевтың мақаласы мен Ә.Х. Марғұланның Қазақстандық сәулеткер мамандарымен бірлесіп жазған кітабында келтіріледі. Қосымша зерттеулер бұл тұста атқарылмады, алайда кешеннің күрделі құрылымына сол кездің өзінде назар аударылған. Бұл өте маңызды ескерткіштің ғалымдардың назарынан тыс қалуының басты себептерін 1950 жылдардың соңында Орталық Қазақстан ерте темір дәуірі ескерткіштерін жоспарлы зерттеу ісінің солтүстікке қарай, яғни тасмола мәдениетінің көптеген обалары ашылған [[Шідерті өзені|Шідерті]] өзенінің төңірегіне ауысуымен байланыстыруға болады.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[1952 жыл|1952]] жылы зерттеу кезінде түсірілген кешеннің жобасы және қағазға түсірілген нұсқасы К.А. Ақышевтің жеке мұрағатында сақталып келіп, [[1996 жыл|1996]] жылы А.З. Бейсеновке берілген. [[1997 жыл|1997]] жылы А.З. Бейсенов ескерткішті қысқаша тексеріп, нәтижесінде [[2004 жыл|2004]]-[[2006 жыл|2006]] жылдары Қарағанды облысының мәдениет департаментінде аталған кешенде қорғау жұмыстарын атқару жөнінде мәселе көтерілген болатын.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Санат:<del class="diffchange diffchange-inline">География</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[2012 жыл|2012]]-[[2013 жыл|2013]] жылдары бұл қорымда жаңа зерттеу жұмыстары атқарылды (А.З. Бейсенов, А.Е. Қасеналин). Жұмыстың басты міндетіне қорым төңірегін тазарту, абаттандыру, қазба жасалған нысандарды рекультивациялау мен қайта қалпына келтіру жұмыстары кірді. Бұл іс-шаралармен қоса кешеннің құрылымын анықтау бойынша жаңа зерттеу жүргізілді, кішігірім қазбалар салынды. Ізденістердің толық кешенін атқару әлі де болса жоспар жүзінде екенін айтумен қатар, жарияланған еңбектердің бұл бірегей кешендегі зерттеудің тек қана алғашқы нәтижелерін қамтитындығын ескерте кеткен жөн.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Санат:<del class="diffchange diffchange-inline">Ғылым</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Қазіргі уақыттағы зерттеу нәтижелері "37 жауынгер қорымы" кешені б.з.д. VIII-V ғасырларға мерзімделетін Орталық Қазақстанның [[тасмола мәдениеті]]не тиесілі екендігін көрсетеді.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Кешен сипаты ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Кешен бірнеше құрамдас бөлік: "мұртты" оба, оның айналасындағы ғұрыптық құрылыстар жүйесі мен меңгірлері бар 37 тас үйіндіден тұрады. "Мұртты оба" кешеннің ортаңғы бөлігінде орналасқан. Негізгі обаға шығыс жағынан кіші оба, ал кіші обадан шығыс бағытта екі тас тізбек қаланған. Планиграфиялық ерекшеліктеріне сәйкес, бұл ескерткіш Орталық Қазақстандағы "мұртты обалардың" 2-типіне жатады (А.З. Бейсеновтың типологиясы бойынша).</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">=== Обалар, ғұрыптық құрылыстар ===</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Негізгі оба – яғни жерлеу құрылысы – дөңгелек пішіндес, тас үйіндісі бар, диаметрі – 35 м, сақталған биіктігі – 1,3-1,5 м. Кіші обаның тас үйіндісі де дөңгелек пішіндес, диаметрі – 12 м, биіктігі 0,8 м-ге дейін. Тас тізбектердің бас жағында және соңында үйінді тас пен топырақтан тұратын кішігірім сопақтау құрылыстары бар. Солтүстік тас тізбектің ұзындығы – 140 м, оңтүстіктікі – 120 м.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Тас тізбектің соңындағы құрылыстардың арасындағы арақашықтық – 135 м. Тас тізбектерді бойлай меңгірлер орналасқан, олардың орташа биіктігі – 0,6-1 м.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Негізгі оба мен кіші обаны орташа көлемдегі тастардан тұратын дөңгелек ғұрыптық құрылыстар қоршай орналасқан. Олардың диаметрі 1,2 м-ге дейін жетеді. Барлығы 70 ғұрыптық құрылыс бар. Ғұрыптық құрылыстардың сыртында, яғни негізгі обаның солтүстігінде бір топ меңгірлер жүйесі бар. Олар 2-3 тастан топтасып, бір сызық бойына тізбектеле орналасқан. Аталған меңгір топтарының солтүстігінде доға тәріздес шағын ғұрыптық құрылыстар бар. Меңгірлердің биіктігі 1,2 м мен 2,1 м аралықты қамтиды. Барлығы бұл жерде 20 меңгір бар.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">=== Тас үйінділер, меңгірлер ===</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Ансамбльдің солтүстік бөлігін сопақтау пішіндегі тас үйінділердің доға тәріздес орналасқан жүйесі құрайды. Нысандардың орташа диаметрі – 6-8 м, биіктігі 0,3 м-ге дейін. Барлығы 37 үйінді тіркелген. Әр үйіндінің солтүстігінде бір тізбектің бойымен 3-6 тастан тұратын меңгірлер тобы бар. Негізгі оба тұсындағы меңгірлер тобына ұқсас бұл жерде де меңгірлердің солтүстігінде доға тәріздес ғұрыптық құрылыстар бар. Меңгірлердің биіктігі – 1-2 м. Ғұрыптық құрылысы бар бұл меңгірлер тобы семантикалық тұрғыдан негізгі обаның солтүстігіндегі құрылыстарға жақын.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Жалпы кешен орналасқан аумақта барлығы 100 меңгір бар. Алайда олардың барлығы 1960-1970 жылдар аралығындағы құрылыс жұмыстарының салдарынан бұзылып, толықтай сақталмаған. Сондықтан, меңгірлер саны бұдан едәуір көп болғандығына күмән жоқ. 37 үйіндінің екі құрылысында қазба жұмыстары жүргізіледі. Оның біреуінде жерлеу құрылысы жоқ екендігі анықталды. №11 оба деп белгіленген екінші құрылыстан дромосы бар қабір ішінен тоналған адам жерлеуі табылды. Мерзімдеуге негіз болатын бұйымдар сақталмаған. Дегенмен көміртегілік сараптама бұл жерлеудің мерзімі б.з.д. VIII-V ғасырларға аралығын қамтитынын дәлелдеп берді. Палеоантропологиялық зерттеулерге сәйкес, бұл жерде 35-45 жастағы ер адам жерленген.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Сонымен 37 жауынгер қорымының орталық элементі, яғни тастан қаланған үлкен оба тасмола мәдениетінің жерлеу құрылысына жатады. Обаның бастапқы биіктігі 3-3,5 м болуы ықтимал, ал диаметрі – 35 м. Ансамбльдің басқа да құрамдас бөліктері, яғни кішірек обалар мен ғұрыптық құрылыстар ұзақ мерзім ішінде, бірнеше рет өткізілген шаралар барысында салынуы мүмкін. Үлкен еңбек шығынын қажет ететін мұндай кешендер қысқа мерзім ішінде жылдам салынбайды. Кешен орналасқан жердің табиғи жағдайы, оның ішінде кең жазықтық, өзен мен тас қырқалардың болуы бұл жерлерде көп адам қатысатын ғұрыптық рәсімдер өткізуге мүмкіндік береді.<ref>Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Әдебиеттер ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">* Бейсенов А.З. Погребально-поминальный комплекс «Курган 37 воинов» // Вестник ЮУрГУ. Социально-гуманитарные науки. – 2015. – Т. 15. – № 1. – С. 6–12</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">* Бейсенов А.З., Исмагулова А.О., Китов Е.П., Китова А.О. Население Центрального Казахстана в I тыс. до н.э. Монография. – Алматы: Институт археологии им. А.Х. Маргулана, 2015. – 188 с.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">* Кадырбаев М.К. О некоторых памятниках ранних кочевников Центрального Казахстана // Известия АН КазССР. Серия истории, археологии и этнографии. –1958. – Вып. 1 (6). – С. 95–104.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">* Маргулан А., Басенов Т., Мендикулов М. Архитектура Казахстана. – Алма-Ата: АН КазССР, 1959. – 171 с. (на рус. и каз. яз.)</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Дереккөздер ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">{{дереккөздер}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[Санат:Қазақстан обалары]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Санат:<ins class="diffchange diffchange-inline">Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Санат:<ins class="diffchange diffchange-inline">Қазақстан археологиялық ескерткіштері</ins>]]</div></td></tr>
</table>Салихаhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=15349&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:55:50Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=15348&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-05-05T08:21:08Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Көрпетай обасы''', 37 батыр обасы – сақ дәуірінің ескерткіші (б.з.б. 7–6 ғасырлар). [[Қарағанды облысы]] [[Ақтоғай ауданы]]ндағы Көрпетай тауының бөктерінде, Нұртай өзенінен 4 км жерде.<br />
<br />
==Обаның зерттелуі==<br />
Алғаш [[1952]] жылы [[Орталық Қазақстан]] [[археология]] экспедициясының (жетекшісі Ә.Х.[[Марғұлан]]) далалық зерттеулері барысында ашылып, ішінара зерттеуден өтті. [[1997]] жылы «Сарыарқа» археология экспедицияның барлау жұмыстары кезінде қосымша топографиялық сызбасы жасалды. Көрпетай обасы әлі толық зерттелмеген, Орталық Қазақстан сақтарының әйгілі «мұртты обалары» қатарына жататын күрделі ескерткіш. Ортадағы негізгі оба тастан үйілген, диаметрі 35 м, төбесінде тонаушылардан қалған үлкен шұңқыр бар. Оның шығыс жағында орналасқан кіші обаның диаметрі 11 м, биіктігі 0,63 м. Бұдан шығыс тарапқа екі «мұрт», яғни ұзындығы 100 м-ден астам екі тас тізбек тартылған. Орталық обаның Солтүстік, батыс және Оңтүстік жағын айнала өтетін шағын тас шеңберлердің тізбесі бар. Кезінде бұлардың Солтүстік-шығыс жиегін ала тігінен орнатылған биік қақпа тастардың шоғыры болған. Қазір ол тастар түгелдей құлап, біразы жұлынып алынған. Ортаңғы және «мұртты» кіші обадан тұратын осы үлкен құрылыстың Солтүстік жағында 80–100 м жерде жалпы саны 37 кішірек тас обалар және олардың маңына шоғырланған шағын шеңберлер мен қақпа тастардан құралған ұзын ғұрыптық жүйе бар. Мұндағы кіші обалар батыстан шығысқа қарай қатарласа қойылған, диам. 5–8 м, биіктігі 0,3–0,6 м. Әрқайсысының Солтүстік жағын ала орналасқан кішкентай тас шеңберлер мен кезінде самсап тұрған үлкен қақпа тастардың көбі бүлінген, құлатылған және жұлып әкетілген. [[1952]] жылы зерттеулер барысында осы кіші обалардың бесеуі қазылды. Астында адам мүрдесі жоқ, қыш ыдыс сынықтары мен мал сүйектері шыққан бұл обалар ғұрыптық құрылыстарға жатады. Басқа да «[[мұртты обалар]]» сияқты, Көрпетай обасы Орталық Қазақстан сақтарының бай, шонжарлар әулетінен шыққан адамды жерлеу және оның рухымен қоштасу, ас беру салтанатын өткізу мақсатында салынған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”<br />
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:География]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>ArystanbekBot