Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:26:45Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB

2014-05-03T06:57:50Z

clean up, replaced: Пайдаланған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB

Жаңа бет

[[Тұщы су]] қоймаларында, [[теңіз суы]]нда денесі жасыл түс беретін біржасушалы және көпжасушалы балдырлардың сан алуан түрі тіршілік етеді. Табиғатта жасыл балдырлардың 13 мың түрі бар деп саналады. Солардың бірі - [[спирогира]].
[[File:Spirogyra.JPG|thumb|right| alt=A.| ''[[Спирогира]]''.]]
[[Сурет:Spirogyra cell.jpg|thumb|left|Спирогира клеткасы]]
[[Спирогира]] - жібі бір катарға орналасып, ұзын [[жасуша]]лардан құралған көпжасушалы балдыр. Ол өзге балдырлармен бірге жиналып, суға жасыл түс береді. [[Спирогира]] қолға алғанда жібектей жұмсақ болып сезіледі. Спирогираның құрылысын микроскоппен көруге болады. Оның [[жасуша]]лары ірі. [[Жасуша]] қабықшасы астындағы цитоплазма [[ядро]]ны қоршаған цитоплазмамен цитоплазмалық жіпшелер арқылы байланысады. Жіпшелердің арасын вакуоль шырыны толтырып тұрады. Жасыл түс беріп тұратын хроматофоры бір, екі немесе одан көп болады. Таспа пішінді хроматофоры [[жасуша]]да оралма тәрізді орналасқан. Атауы осы қасиетіне негізделген. Ол өсімді және жынысты жолмен көбейеді.

Өсімді көбею спирогира жіпшесі бірнеше бөлшекке немесе жеке [[жасуша]]ларының бөлінуі арқылы жүреді. Әр бөлшегінің [[жасуша]]сынан қайтадан спирогира жіпшесі пайда болады. Жынысты көбею жіптеріндегі екі [[жасуша]]ның цитоплазмасының қосылуы арқылы жүреді.

[[Сурет:Ulothrix 425.jpg|thumb|left|Улотрикс]]
Көпжасушалы жіп тәрізді жасыл балдырдың екінші түрі - [[улотрикс]]. [[Улотрикс]] ағын су түбіндегі заттарға бекінеді. Су түбіндегі қайыр - балшықтың бетін жауып жатады. Ол бірқатар қысқа [[жасуша]]лардан түзілген жіп тәрізді болады, төсемікке бекініп өседі. [[Спирогира]]дан айырмашылығы әрбір [[жасуша]]сындағы жасыл түсті [[хроматофор]]ы жалпақ білезік тәрізді болып келеді.

[[Жыныссыз көбею|Жыныссыз көбейгенде]] кез келген жасыл [[жасуша]]ларында екі, төрт талшықты зооспоралар түзіледі. Олар қозғалып, төсемікке бекінеді. Талшығын жойып, жаңа [[жасуша]]лар түзе бастайды. Біртіндеп [[улотрикс жіпшесі]] пайда болады.

[[Жынысты көбею|Жынысты көбейгенде]] кез келген [[жасуша]]сы бөлшектерге бөлінеді. [[Зооспора]]лардан кіші екі талшықты гаметалар түзеді. Олар екі-екіден қосылып, [[зигота]] пайда болады. Оның сырты қалың қабықтан қапталып, бүйыққан спораға айналады. Ол бірнеше бөлшекке бөлініп, әрқайсысы [[зооспора]] түзеді. Олардан жаңа улотрикстер өсіп жетіледі.

Спирогира мен улотрикс басқа жасыл балдырлар сияқты күн сәулесінің қатысуымен хроматофорларына судағы еріген көмірқышқыл газын сіңірт, ағзалық зат түзіл, қоректенеді. Сонымен бірге суға оттегін бөліп шығарады. Оттегімен судағы тірі ағзалар тыныс алады.

[[Балдырлар]]дың және басқа да суда тіршілік ететін ағзалардың қалдықтары шіриді. Құнарлы заты тыңайтқыш есебінде егістікке пайдаланылады. Балдырлар су жәндіктерінің тіршілік ортасы және қорегі болып саналады.

Табиғатта [[біржасушалы жасыл балдырлар|біржасушалы]] және [[көпжасушалы жасыл балдырлар]]дың 13 000 түрі бар. Солардың бірі - [[спирогира]] және [[улотрикс]]. Олар өсімді жолмен (спирогира), жыныссыз және жынысты жолмен (улотрикс) көбейеді. Бұлар өзге жасыл балдырлар тәрізді [[күн сәулесі]]нің қатысымен [[хроматофор]]ына судағы еріген көмірқышқыл газды сіңіру арқылы ағзалы зат түзіп, қоректенеді. [[Фотосинтез]] кезінде [[оттегі]]н газ түрінде бөліп шығарады. [[Судағы тірі ағзалар]] оттегі газымен тыныс алады.<ref>Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007. ISBN 9965-34-607-0</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]

{{Biosci-stub}}

← Ескі түзетулер	18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Көп жасушалы жасыл балдырлар - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB