https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80 2026-04-18T19:28:18Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80&diff=23247&oldid=prev 2025-04-25T18:04:20Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80&diff=23246&oldid=prev 2015-03-25T11:40:34Z

<p>Removing Link GA template (<a href="/index.php?title=D:Wikidata:Development_plan&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:Wikidata:Development plan (мұндай бет жоқ)">handled by wikidata</a>)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Coal.jpg|thumb| alt=A.| ''Көмір''.]]<br /> '''Көмір''' – өсімдік қалдықтарынан түзілген жанғыш, қатты [[шөгінді]] кен жынысы. Көмір құрамында әр түрлі мөлшерде минералдық қоспалар (50%-дан аспайды) бар, ол басқа шөгінді кен жыныстарының арасында қабаттар түрінде кездеседі. Көмір үш генетикалық топқа бөлінеді: ''гумолиттер'', ''сапропелиттер'', ''сапрогумолиттер''.<br /> <br /> Олардың біріншісі – тек жоғары сатыдағы өсімдік қалдықтарынан, екіншісі – негізінен, төменгі сатыдағы өсімдік қалдықтарынан, ал сапрогумолиттер аралас өсімдік қалдықтарынан тұрады.<br /> <br /> Химиялық құрамының, физикалық және технологиялық қасиеттерінің өзгешеліктеріне қарай көмір мынадай негізгі табиғи түрлерге ажыратылады: [[қоңыр көмір]], [[таскөмір]], [[антрацит]]. Көмірдің қасиеттері оның петрографиялық құрамына, көмірлену дәрежесіне және минералдық микроқұрауыштардың мөлшеріне байланысты болады. Көмірдің тығыздығы 0,92 – 1,7 г/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; аралығында, бұл көрсеткіштің мәні күлділік азайған сайын төмендейді; қаттылығы [[Моос шкаласы]] бойынша 1 – 3 аралығында. Органикалық массасының элементтік құрамы көміртектің басымдылығымен (қоңыр көмірде 65%, антрацитте 98%), оттек (тиісінше 30-дан 1%-ға дейін) және сутек (6-дан 1%-ға дейін) мөлшерімен сипатталады.<br /> <br /> Көмірдің басты технологиялық көрсеткіштері – ұшпа заттардың шығымы, біріккіштігі, күлділігі. Көмір – бағалы металлургиялық және химиялық өнеркәсіп шикізаты, отын ретінде кеңінен пайдаланылады; бітімі қабатты, түйіршікті, құрылымы біртекті және жолақты; түсі қоңырдан сұр қараға дейін, күңгірттен металл түске дейін жылтырайды. Көмір көп таралған [[пайдалы қазба]]. Қазақстанда аса ірі көмір кендері [[Қарағанды]], [[Екібастұз]] көмір алаптарында орналасқан.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;“Балалар Энциклопедиясы”, V-том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Көмір алаптарының тектоникалық жіктемесі== <br /> Көмір алаптарының қазіргі құрылымы ескеріп жасалған жіктеме. [[1954]] жылғы нұсқада алаптар тобы бөлінген: <br /> :1) көлбеу немесе өте жайпақ жатқан түзілімдер; <br /> :2) қарапайым қатпарлы құрылымды түзілімдер;<br /> :3) күрделі қатпарлы құрылымды түзілімдер. Сонымен қатар бірқатар қосымша көмір алаптарының тектоникалық жіктемесі бар.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—<br /> Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot;, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер&lt;/span&gt;==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> <br /> [[Санат:Геология]]</div>

Dexbot