https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%83Кіші аққу - Түзету тарихы2026-09-06T05:06:21ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%83&diff=114840&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-26T06:26:06Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%83&diff=114839&oldid=prevШерова Ринат Амангелдиевна: /* Қолда өсіру */2026-05-05T12:03:20Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Қолда өсіру</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{мағына|Аққу (айрық)}}<br />
{{Taxobox<br />
| name = Кіші аққу<br />
| image = Bewicks.swan.sideon.arp.jpg<br />
| image_width = 240px<br />
| image_caption = <br />
| image2 = Bewick's_Swan_(Cygnus_columbianus)_(W1CDR0001383_BD2).ogg<br />
| status = LC<br />
| status_system = iucn3.1<br />
| regnum = [[Жануарлар]]<br />
| phylum = [[Хордалылар]]<br />
| classis = [[Құстар]]<br />
| ordo = [[Қазтәрізділер]]<br />
| familia = [[Үйрек]]<br />
| subfamilia = [[Қаздар]]<br />
| genus = ''[[Аққулар]]''<br />
| species = '''''C. bewickii'''''<br />
| binomial = ''Cygnus bewickii''<br />
| binomial_authority = ([[William Yarrell|Yarrell]], 1830)<br />
| subdivision_ranks = <br />
| subdivision =<br />
| synonyms = <br />
}}<br />
'''Кіші аққу''' ({{lang-la|Cygnus bewickii}}) - негізінен солтүстік жарты шарда (Үндістанды, Оңтүстік-шығыс Азияны алмағанда) мекендейтін кішкене [[аққу]]. <br />
<br />
<br />
[[Қазтәрізділер]]ге жатады. Ұялайтын жерлері - [[тундра]] мен орманды тундрада саны бұрынғы қалпына келе бастаған түр. Қазақстанның батыс бөлігінен көктем мен күзде 1 мыңдайы ұшып өтеді. Бізде ұяламайды. Санының азаюының негізгі себебі - заңсыз аулау. [[1830]] жылы Жаррел (Jarrel) ашқан.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref><br />
<br />
==Статусы==<br />
5-ші санат. Ұялайтын жерлерде саны қалпына келе жатқан түр. [[Ресей]]дің Қызыл кітабына енгізілген (5-ші санат).<br />
==Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы==<br />
Палеарктика фаунасындағы туыстың төрт түрінің бірі.<br />
==Таралуы== <br />
Евразияның тундрасында ұялайды. [[Қазақстан]]да ұшып келу-кету кезінде кездеседі, оңтүстік облыстарда қыстауы мүмкін <ref>Красная Книга КСРО, 1984;</ref>. Негізгі келу-кету жолы – Қостанай облысының шығыс және оңтүстік аудандарындағы [[Торғай]] ойысының суқоймалары <ref name="Брагин, Брагина, 2002">Брагин, Брагина, 2002.</ref><ref>наши данные, 2005;</ref>. [[Есіл]] және [[Нұра]] су алаптарының көлдерінде сирек кездеседі <ref>Кошкин, 2007;</ref>. Жеке, ертеректе біршама қозғалыста болған, миграциялық жол [[Ертіс]] аңғарымен өтеді <ref>Березовиков, Самусев, 1998;</ref>. Соңғы жылдары екі рет [[Алакөл]] көлдерінде <ref>Березовиков, 2002. Белялов, Карпов, личн. сообщ., 2007;</ref>, бір рет – 2007/2008 жылы қыстың басында [[Алматы]] маңындағы Сорбұлақ көлінен кездескен. <br />
==Мекендейтін жерлері==<br />
[[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік мұзды мұхиттың]] теңіздеріне құйылатын өзендерінің аңғарлары мен атыраптары, оларға жақын жатқан өзендері мен көлдері бар батпақты тундра. [[Миграция]] кезінде Қазақстан территориясында үлкен сәл тұздылау саяз сулы көлдерде тоқтайды, бірақ өтетін құстарды республиканың кез – келген жерінен, әсіресе сулы территориялардан, кездестіруге болады.<br />
<br />
==Саны==<br />
Сібірдің тундрасында барлығы 20 мыңнан аса кіші аққу мекендейді, олардың ішінде Қазақстан арқылы 1 мыңдай құс ұшып өтеді. 1986 ж. көктемде [[Торғай]] өзенінің төменгі сағасында 120, күзде 105 ересек және 77 жас [[аққу]]лар есепке алынған. Қазірде бұл жерде ұшып келу-кетуде ондаған құстарды кездестіруге болады <ref name="Брагин, Брагина, 2002"/><ref>Кривоновосов Г.А., личн. сообщ.;</ref>.<br />
<br />
==Негізгі әсер ететін факторлар==<br />
[[Тундра]]ны шаруашылық мақсатта қарқынды игеру, ұялау кезінде мазалау, миграция кезінде және қыстайтын жерлерінде қаскерлік жолмен аулау.<br />
<br />
==Биологиялық ерекшеліктері==<br />
2-4 жаста жұп құрайды, көбеюге 4-6 жылда кіріседі. 2-5 жұмыртқа болатын ұяны суқоймаларының жағалауларындағы биіктеу жерлері мен қопаларға салады; ұя салуға материал ретінде [[мүк]], [[қоңырбас]]тың және басқа өсімдіктердің құрғақ сабақтары. 29-30 күн шайқайды. Балапандарының орташа саны 2,1-3,6. Су және құрлық өсімдіктерімен қоректенеді<ref>Минаев, 1987;</ref><ref>Evans, 1979.</ref>. Қазақстанда жекеленген құстар мен аздаған топтары көктемде (сәуір) және күзде (қазан) сирек кездеседі.<br />
<br />
==Қолда өсіру==<br />
Хайуанаттар паркінде көбейеді.<br />
<br />
==Қабылданған қорғау шаралары==<br />
Қазақстанда ұшып келу-кету кезінде [[Наурызым]] мен [[Қорғалжын]] қорықтарында, Сарықопа мен [[Торғай]] қорықшаларында қорғалады.<br />
<br />
==Қажетті қорғау шаралары==<br />
Торғай өзенінің төменгі сағасында қорық және [[Арал теңізі]]нің шығыс жағалауы мен [[Қостанай облысы]]ндағы Құсмұрын көлінде қорықшалар ашу. Аңшылар арасында аққуларды қорғау үшін су құстарын далалық жағдайда анықтауға болатын анықтауыштар тарату арқылы үгіт-насихат жүргізу.<br />
==Зерттеу жөніндегі ұсыныстар==<br />
Қорғалатын аймақтарды білу үшін Қазақстанда [[миграция]] және қыстау кезеңінде шоғырланатын жерлері мен санын анықтау.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Аққулар]]<br />
[[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар]]<br />
[[Санат:Қазақстан құстары]]<br />
<br />
<br />
{{Biosci-stub}}</div>Шерова Ринат Амангелдиевна