Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:59:59Z

1 түзету

Мұхамеджан Амангелді: /* Дереккөздер */

2016-08-30T16:34:51Z

‎Дереккөздер

Жаңа бет

{{Мемлекет
|Қазақша атауы = Куба Республикасы
|Шынайы атауы = {{lang-es|República de Cuba}}
|Атау септігі =
|Елтаңба =Coat_of_Arms_of_Cuba.svg
|Байрақ = Flag of Cuba.svg
|Ұраны = {{lang-es|Patria o Muerte}}
|Әнұранның аты = La Bayamesa
|Аудио =
|lat_dir =N |lat_deg =22 |lat_min =1 |lat_sec =0
|lon_dir =W |lon_deg =79 |lon_min =1 |lon_sec = 0
|region = CU
|CoordScale =4000000
|Картада = Cuba_(orthographic_projection).svg
|карта тақырыбы =
|Картада2 =
|Үкімет түрі = [[социалисттік республика]]
|Құрылды =
|Тәуелсіздік күні = [[10 желтоқсан]] [[1898]]
|Тәуелсіздігін алды = [[Испания]]дан
|Тілі = [[испан тілі]]

|Мемлекеттік діні =
|Астанасы = [[Гавана]]
|Ірі қалалары = [[Гавана]], [[Сантьяго-де-Куба]]

|Басшы қызметі = Мемлекеттік Кеңестің Төрағасы, Министрлер Кеңесінің Төрағасы Бірінші орынбасары Орынбасарлары
|Басшылары = [[Рауль Кастро]] [[Рауль Кастро]] [[Мигель Диас-Канель Бермудес]] [[Эстебан Ласо Эрнандес]] [[Абелардо Коломе Ибарра]]
|Жер аумағы = 110 860
|Жер аумағы бойынша орны = 104
|Судың үлесі =
|Этнохороним =
|Жұрты = 11 061 886<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GUHbJYCI|archivedate=2013-05-09}}</ref>
|Халық саны бойынша орны = 77
|Сарап жылы = 2013
|Санақ бойынша халық саны =
|Санақ жылы =
|Халық тығыздығы = 102
|Тығыздық бойынша орны =
|ЖІӨ =
|ЖІӨ сараптаған жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққандағы ЖІӨ =
|Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны =
|ЖІӨ (АҚТ) = 114,1 млрд (по ППС).<ref name="factbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html|title=Cuba|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=}}</ref>
|ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2010
|ЖІӨ (АҚТ) орны = 67
|Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 9900 (2010 ж.)
|Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны =
|ЖІӨ (номинал) =
|ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы =
|ЖІӨ (номинал)бойынша орны =
|Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) =
|Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны =
|АДИ =
|АДИ жылдық есебі =
|АДИ бойынша орны =
|АДИ деңгейі =
|Әуе компаниясы =
|Валютасы = [[Куба песосы]] ([[ISO 4217|CUP, 37]])
|Интернет үйшігі = [[.cu]]

|ISO =
|Телефон коды = 53
|Уақыт белдеуі = -5

|Түсініктемелер =


}}
[[Сурет:University of Havana.JPG|thumb| alt=A.| ''[[Гавана университеті]]''.]]
'''Куба''' ({{lang-es|Cuba}}), ресми атауы - '''Куба Республикасы''' ({{lang-es|República de Cuba}} {{IPA|[reˈpuβlika ðe ˈkuβa]}}), [[1959 жыл]]дан бастап ''Бостандық аралы'' - [[Америка]]дағы, [[Вест-Үндістан]]дағы мемлекет. Оңтүстік және [[Солтүстік Америка]] құрлықтары аралығында Куба, [[Хувентуд]] ([[Пинос]]) және олардың жанындағы Үлкен [[Антиль аралдары|Антиль аралдар]] тобында орналасқан. Аралдардың көпшілігінде халық қоныстанбаған, ұзын саны 1600-ге жуық. Құрлықтағы жер аумағы — 110,86 мың км2. Халқы — 11,3 млн. адам. Этникалық құрамы жағынан 65%-ы [[Испания]]дан шыққандардың ұрпақтары, қалғандары — [[негр]]лер, [[метис]]тер, [[мулат]]тар. Ресми тілі — [[испан тілі]], діні — [[католик]]. Астанасы — [[Гавана]] қаласы (2,3 млн.). 1976 ж. қабылданған конституция бойынша мемлекет билігі халықтық өкіметтің (Ұлттық ассамблея) қолында. Ол өз депутаттары арасынан Мемлекеттік Кеңес сайлайды және Министрлер Кеңесінің мүшелерін бекітеді. Ұлттық мерекелері: 1-қаңтар — Азат етілген күн (1959), 26-шілде — Ұлттық көтеріліс күні (1953), 10-қазан — Кубаның Испаниядан тәуелсіздік алу жолындағы күресті бастаған күні (1868). Ақша бірлігі — [[Куба песосы]].

== Географиясы ==

Куба жерінің үштен бір бөлігі таулы қырат, қалған бөлігі жазық. Елдің Орталық және батыс өңірлерінде [[Кордильера-де-Гуаниганико]], Гавана — [[Матансас]], [[Бехукаль]] — [[Мадруга]], [[Санта-Клара]], [[Гуамуая]] қыраттары, шығысында [[Сьерра-де-Кубитас]], [[Сьерра-де-Нахаса]] қыраттары, оңтүстік-шығысын [[Сьерра-Маэстра]] тауы (ең биік жері 1974 м) алып жатыр. Пайдалы қазбалардан — [[мыс]], [[марганец]], [[хромит]], [[никель]], [[каолин]] кездеседі. Климаты — тропиктік. Қаңтардағы орташа температура 22,5°С, тамызда 27,8°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері жазық жерлерде 1000 — 1200 мм, таулы өңірлерде 2200 мм-ге дейін. Өзендері қысқа, әрі суы аз. Аумағының 10%-ын орман алып жатыр. [[Кесіртке]], [[қолтырауын]], [[тасбақа]], т.б. хайуанаттар кездеседі, құстардың 300-ге тарта түрі бар.

== Әкімшілік бөлінуі ==

Куба [[унитар]]лық мемлекеттер қатарына жатады. Территориясы 14 провинцияға және [[Хувентуд аралы]] муниципиячына бөлінеді. 2011-жылдың қаңтарынан Гавананы Артемис жіне Маябек провинцияларына бөлу туралы шешім өз күшіне енеді. Осылайша провинциялар саны 15-ке жетеді.

[[Сурет:CubaSubdivisions.png|thumb|center| alt=A.| [[Әкімшілік бөлінуі]]. ]]
{|align="center"
|-style="vertical-align:top; white-space:nowrap;"
|
# [[Пинар-дель-Рио]] ({{lang-es|Pinar del Rio}})
# [[Артемиса]] ({{lang-es|Artemisa}})
# [[Гавана қаласы]] ({{lang-es|Ciudad de La Habana}})
# [[Маябеке]] ({{lang-es|Mayabeque}})
# [[Матансас]] ({{lang-es|Matanzas}})
|<ol start=6>
<li>[[Сьенфуэгос]] ({{lang-es|Cienfuegos}})</li>
<li>[[Вилья-Клара]] ({{lang-es|Villa Clara}})</li>
<li>[[Санкти-Спиритус]] ({{lang-es|Sancti Spiritus}})</li>
<li>[[Сьего-де-Авила]] ({{lang-es|Ciego de Avila}})</li>
<li>[[Камагуэй]] ({{lang-es|Camagüey}})</li>
</ol>
|<ol start=11>
<li>[[Лас-Тунас]] ({{lang-es|Las Tunas}})</li>
<li>[[Гранма]] ({{lang-es|Granma}})</li>
<li>[[Ольгин]] ({{lang-es|Holguin}})</li>
<li>[[Сантьяго-де-Куба]] ({{lang-es|Santiago de Cuba}})</li>
<li>[[Гуантанамо]] ({{lang-es|Guantanamo}})</li>
<li>[[Хувентуд аралы]] ({{lang-es|Isla de la Juventud}})
</ol>
|}

== Тарихы ==
[[Сурет:800px-Castro Khrushchev UN 1960.jpg|thumb|left|Кастро Хрущевпен]]

Куба жерінің алғашқы тұрғындары үндіс тайпалары болған. Еуропалықтар келгенше (15-ғасырдың аяғы) мұнда екі жүз мыңнан аса үндістер тұрды. Аралдарды 1492 ж. қазанда [[Христофор Колумб]] ашты. Ол оны қателесіп, Үндістанның бір бөлігі деп ұққан, сондықтан, кейінірек жаңа жер шығыстағы Үндістаннан (Ост-Үндістан) ерекшелендіріліп, батыс [[Үндістан]] (Вест-Үндістан) деп аталып кеткен.
* 1510 жылдан бастап елді испандар жаулап алуға кірісті. Үндістер отаршыларға қатты қарсылық көрсеткенімен, испандар оларды қырғынға ұшыратты. Ауыр еңбектен, ашаршылықтан, аурудан үндістер жаппай қырылып, 1537 ж. 5000-дай ғана адам қалды.
* 1812 ж. аралда құл-негрлер көтерілісі болды. Осыдан үрейленген жергілікті құл иеленушілер испан үкіметімен жасырын келісіп, аралдарды Испанияның соғыс-теңіз базасына айналдырды.
* 1868 ж. 10-қазанда Куба патриоттарының көтерілісі басталып, 1869 ж. сәуірде тәуелсіз Куба республикасы жарияланды. Бірақ көтеріліс басшылары арасындағы жікті пайдаланып, испандар 1878 ж. 10-ақпанда өз биліктерін қайта орнатты.
* 1886 ж. құлдық жойылды.
* 1897 ж. 25-қарашада [[Испания]] Кубаға автономия берді.
* 1898 ж. [[АҚШ]] Испанияға соғыс ашып, Кубадан қуып шығарды. 1899 ж. АҚШ Кубаны басып алды. Елде халық толқулары қайта күшейді.
* 1902 ж. мамырда ресми түрде Куба Республикасы жарияланды. Бірақ, АҚШ ел экономикасына толық өз бақылауын орнатты. Диктатураға қарсы бір топ жастар 1953 ж. 26-шілдеде [[Монкада]] казармасына шабуыл жасады. Жауап ретінде үкімет жазалауды күшейтті. [[Мексика]]ға өтіп кеткен [[Фидель Кастро]] шағын жасақ жиып, 1956 ж. 2-желтоқсанда Кубаға оралды да, көтерілісті бастады. Көтерілісшілер жеңіске жетіп, 1959 ж. 1-қаңтарда Батиста тәртібі құлады. Үкімет басына Ф.Кастро келді. АҚШ үкіметінің Кубада мемлекеттік төңкеріс ұйымдастыру мақсатындағы бірнеше әрекеттері сәтсіздікке ұшырады. Қазіргі кезде Куба [[социалистік жүйе]]де қалған мемлекеттердің бірі.

== Экономикасы ==
[[Сурет:Tobacco field cuba1.jpg|thumb|alt=A.]]
АҚШ тарапынан болып отырған [[эмбарго]] саясаты салдарынан Куба экономикасы қазіргі таңда дағдарысты жағдайды басынан кешіріп отыр. Жалпы ұлттық табыс мөлшері жеке адамға шаққанда 3520 доллар. Экспортқа қант, минералды шикізаттар, темекі, [[цитрус]]ты жемістер мен балық өнімдері шығарылады. Жанар май, машина, құрал-саймандар, азық-түлік, сусындар сырттан әкелінеді. Ауыл шаруашылығына жарамды жерлер ел аумағының 34,2%-ын құрайды. Негізгі сауда серіктестері: [[Испания]], [[Ресей Федерациясы]], [[Канада]], [[Қытай]], [[Мексика]], [[Болгария]], т.б. Куба Қазақстанның егемендігін алғашқы болып таныған елдердің бірі.<ref name="source1">“Балалар Энциклопедиясы”, V-том</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}


{{Latinunion}}
{{Солтүстік Америка мемлекеттері}}
{{WTO}}

[[Санат:Аралда орналасқан елдер]]
[[Санат:Куба]]
[[Санат:Испанияның бұрынғы отарлары]]
[[Санат:Кариб елдері]]
[[Санат:Испан тілді елдер]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	17:59, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Куба - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Мұхамеджан Амангелді: /* Дереккөздер */