Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:04:21Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: "Мектеп" баспасы → «Мектеп» баспасы using AWB

2014-05-31T07:11:31Z

clean up, replaced: "Мектеп" баспасы → «Мектеп» баспасы using AWB

Жаңа бет

[[Сурет:Cristal densite surface.svg|thumb|right| alt=A.| ''[[Cristal densite surface]]''.]]
'''Кристаллография'''<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау.
— Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6</ref>
({{lang-el|krіstallos}} – мұз, {{lang-el|grafo}}– жазу) – [[кристалл|кристалдар]] мен [[кристалл]] заттар туралы ғылым. Ол [[кристалл]] заттардың құрамы мен құрылысын, пішінін, қасиеттерін, олардың өзара және сыртқы ортамен байланысын және кристалдық күйін зерттейді. [[Геометрия]]лық Кристаллография [[кристалл]] заттардың [[симметрия]]сын, пішінін, кеңістік құрылысының [[геометрия]]лық заңдылықтарын зерттейді. [[Физика]]лық '''Кристаллография''' кристалдардың қасиеттерін зерттейді. [[Химия]]лық Кристаллография кристалл заттарды құрамымен байланысты қарастырады. Қазіргі кезде [[химия]] және [[физика]] ғылымдары аралығындағы кристаллографияның салалары жеке ілім – [[кристаллохимия]], [[кристаллофизика]] ретінде қарқынды дамуда. '''Кристаллография''' жеке ғылым ретінде ‘’17 ғасырдың ортасынан’’ дами бастады. Табиғи кристалдарды зерттеу [[кристалл]] бұрыштарының тұрақтылығы, жарықтың [[кристалл|кристалдарда]] қосарлана сынуы, олардың балқу темп-расының тұрақтылығы заңдарының ашылуына себепші болды. Жарықтың кристалл заттар арқылы өтуін зерттеу кристалдардың [[анизотроп]]тық қасиеттерінің заңдылықтарын тұжырымдауға мүмкіндік берді. [[кристалл|Кристалдар]] симметриясының топтар теориясы мен [[тензор]]лық талдауы қазіргі Кристаллографияның математикалық негізі болып саналды. Кристалдардың құрылысын зерттеуде [[рентгенография]], [[электронография]], [[нейтронография]], [[ядролық магниттік резонанс]] тәсілдер қолданылады. '''Кристаллография''' тәсілдерін [[белок]]тар мен [[нуклеин]] қышқылдарын зерттеуде қолдану [[молекула]]лық [[биология]]ның дамуына күшті әсер етті. Кристалдардың пайда болуы және олардың өсу ерекшеліктерін зерттеу Кристаллографияның басты міндеттерінің бірі болып табылады. Мұнда кристалдардың өзін қоршаған ортамен өзара әсерін, атом-молекулалық құрылымы мен қасиеттерінің [[анизотроп]]тығын ескере отырып, беттік құбылыстардың, фазалық өзгерулердің заңдылықтарын және [[термодинамика]]лық жалпы принциптері пайдаланылады.<ref>[[Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы]]</ref>
[[Сурет:Cella di Wigner-Seitzfcc.jpg|thumb|right| alt=A.]]
Кристалдардың [[механика]]лық және [[акустика]]лық әсерлерді, [[температура]]ның өзгеруін, электр тоғын, [[электрмагнит]] өзгерісін, түрлі сәулелердің әсерін сезгіштігі сияқты қасиеттері Кристаллографиялық зерттеудің [[радиотехника]]ға, [[электроника]]ға, [[оптика]]ға, [[акустика]]ға, [[материал]] өндеуге, аспап жасау ісіне кеңінен енуіне мүмкіндік берді. Осыған байланысты жасанды [[кристалл|кристалдар]] алу өндірісі қарқынды дамуда. Кристаллография сұйық [[кристалл]]дар мен [[полимер]]лердің құрылымы мен қасиеттерін зерттеуде де қолданылады. .<ref name="source1">"Қазақ энциклопедиясы"</ref>.

* '''''Кристаллографиядағы бағыттар''''' (Кристаллографическое направление) — берілген крисаталлографиялық жүйенің басы арқылы бұрышпен өтетін сызық.
* '''''Кристаллографиялық бағдар''''' (Кристаллографическая ориентировка) — тордағы ұқсас жазықтықтардың және бағытгардың бағдары.
* '''''Кристаллографиялық бағыт''''' (Направление кристаллографическое) — координатгы жүйенің басы арқылы берілген кристаллографиялық жазықтыққа бұрышпен өтетін сызық.
* '''''Кристаллографиялық жазықтық''''' (Кристаллографическая плоскость) — кристаллографиялық индекстің көмегімен белгіленетін [[кристалл|кристалдық]] тордағы жазықтық.
* '''''Кристаллографиялық жүйе''''' (Кристаллографическая система) — кристаллографиялық жазықтық пен бағыттың жиынтығы.
* '''''Кристаллографиялық индекстер''''' (Кристаллографические индексы) — [[кристалл|кристалдық]] тордағы нүктелерді, бағыттарды және жазыктықтарды белгілейтін кристаллографиядағы индекстер.

<gallery>
Сурет:Hexaoctaedre.png|
Сурет:Pentagon Dodekaedr 2.png|
Сурет:Sites interstitiels empilement compact.svg|
Сурет:Réseau cubique.png|
Сурет:Sites interstitiels cubique a faces centrees.svg|
</gallery>
==Тағы караныз:==
* [[Кристаллофизика]]
* [[Кристаллохимия]]
* [[Кристалл]]
* [[Кристалдану]]
* [[Кристалдық тор]]
== Дереккөздер </span>==
<references/>

{{wikify}}

{{wikify}}

[[Санат:Техника]]
[[Санат:Машинажасау]]
[[Санат:Физика]]
[[Санат:Геология]]
[[Санат:Химия]]
[[Санат:Ғылым]]

{{Stub}}

← Ескі түзетулер	18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Кристаллография - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: "Мектеп" баспасы → «Мектеп» баспасы using AWB