https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8BКремний қосылыстары - Түзету тарихы2026-04-19T19:24:26ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=44745&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:25:24Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=44744&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-03T17:33:51Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Silicon.svg|thumb|right|100px|Кремний ''Sі'']]<br />
'''[http://www.ig.uit.no/webgeology/webgeology_files/kazakh/minerals_kz.swf Кремний қосылыстары]'''– [[кремний]] элементі түзетін тұрақты [[химия]]лық қосылыстар. Кремний қосылыстары негізінен, 4 [[валент]]ті, 2 валентті қосылыстары сирек кездеседі. Кремнийдің негізгі қосылысы – кремний (ІV) [[оксид]]і суда ерімейді және онымен әрекеттеспейді. Сондықтан кремний қышқылын жанама жолмен [[калий]] немесе [[натрий]] [[силикат]]тарының ерітіндісіне қышқылмен әсер етіп алады: <br />
SіO32-2H+H2SіO3 <br />
H2SіO3 – өте әлсіз [[қышқыл]], суда аз ериді. Қыздырғанда [[көмір қышқылы]] тәрізді оңай ыдырайды. Кремний қышқылдарының тұздарын силикаттар деп атайды. Жер қыртысы, негізінен, кремний оксиді мен әр түрлі силикаттардан тұрады. Табиғи силикаттардың құрамы мен құрылысы күрделі болады. Табиғи [[силикат]]тарға: дала [[шпат]]тары, [[слюда]], [[асбест]], [[каолинит]], т.б. жатады. Құрамында алюминий оксиді (Al2O3) бар [[силикат]]тарды алюмосиликаттар деп атайды. Жасанды силикаттардың ішінде шыны, [[цемент]] және [[керамика]]ның маңызы зор. Шыныға қарағанда беріктігі жоғары шыны кристалды материал – [[ситал]] алу игерілген. Одан электр оқшаулағыш, ыдыс, т.б. жасалады. Кремнийді металмен қосып қыздырғанда [[силицид]]тер түзеді. Силицидке тұз қышқылымен әсер еткенде кремнийдің сутекті қосылысы – силан – SіH4 алынады. [[Силан]] – ауада өздігінен тұтанатын, ұнамсыз иісі бар улы газ. Кремнийдің көміртекпен қосылысы кремний карбиді (SіC) деп аталады. Ол таза түрінде түссіз, кристалдық қатты зат. Қаттылығы алмастан ғана кем. Жоғары темп-рада ғана кейбір тотықтырғыштардың әсерінен ыдырайды. Оны электр пешінде кварц құмын кокспен ''2000 – 2200С-та'' тотықсыздандыру арқылы алады. Кремний-органикалық қосылыстар – молекулаларында басқа элементтермен қатар кремний – көміртек байланысы бар хим. қосылыстар. Кремний-органик. қосылыстар кіші молекулалы және үлкен молекулалы болып екіге бөлінеді. Кіші молекулалы қосылыстарға – алкил (''арил'') силандар, алкил (''арил'') галогенсиландар, алкил (''арил'') алоксисиландар, алкил (''арил'') гидроксиландар жатады. Үлкен [[молекула]]лы кремний-органикалық қосылыстарға ''сұйық полиорганосилоксан'', ''полиорганосилоксанды шайырлар'' және ''полиорганосилоксанды эластомерлер'' жатады. Ортокремний қышқылының [[эфир]]лері және [[галогенэфир]]лер де маңызды кремний-органик. қосылыстар болып табылады. Кремний қосылыстары ''құрылыс материалы'' ретінде, шыны өнеркәсібінде, [[техника]]да, [[қола]], [[қалайы]], [[шойын]] өңдеуде қолданылады.<ref name="source1">"Қазақ энциклопедиясы"</ref>.<br />
<br />
== Дереккөздер </span>==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Химия]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot