Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:49:36Z

1 түзету

А.С.Кизиров: /* Тарихы */

2016-08-04T16:23:56Z

‎Тарихы

Жаңа бет

{{Бөлінген мемлекеттер
|Қазақша атауы = Корея
|Шынайы атауы = 한국 (hangug)
|Атау септігі_1 = Оңтүстік Корея
|Атау септігі_2 = Солтүстік Корея
|Байрақ_1 = Flag of South Korea.svg|135px|Оңтүстік Корея туы
|Байрақ_2 = Flag of North Korea.svg|135px|Солтүстік Корея туы
|Ұраны =
|Әнұранның аты =
|Аудио =
|lat_dir = N|lat_deg = 38 |lat_min = 8|lat_sec = 27.62
|lon_dir = E|lon_deg =127 |lon_min =11 |lon_sec = 6.26
|region =
|CoordScale =
|Карта_1 = South Korea (orthographic projection).svg
|Карта_2 = North Korea (orthographic projection).svg
| p1 = Оңтүстік Корея
| flag_p1 = Flag of South Korea.svg
| p2 =
| flag_p2 =
| s1 = Солтүстік Корея
| flag_s1 = Flag of North Korea.svg
| s2 =
| flag_s2 =
|Үкімет түрі =
|Құрылды =
|Бөлінген уақыты = 1945 жыл
|Мемлекеттер = {{PRK}}, {{KOR}}
|Тілі = [[Корей тілі|корейше]]

|Мемлекеттік діні = [[буддизм]], [[христиандық]]
|Астанасы = {{PRK}} — [[Пхеньян]] {{KOR}} — [[Сеул]]
|Ірі қалалары = [[Сеул]]

|Лидерлері = {{KOR}} — Пак Кын Хе {{PRK}} — Ким Чен Ын
|Жер аумағы = 219,140
|Жер аумағы бойынша орны =
|Судың үлесі = 2.8
|Этнохороним =
|Жұрты = 74,000,000
|Халық саны бойынша орны =
|Сарап жылы = 2010
|Санақ бойынша халық саны =
|Санақ жылы =
|Халық тығыздығы = 328.49
|Тығыздық бойынша орны =
|Валютасы = Корей вонасы (₩)
|Интернет үйшігі = {{PRK}} — .kp {{KOR}} — .kr

|ISO = 3166-2:KR/KP
|Телефон коды = {{PRK}} — +850 {{KOR}}— +82
|Уақыт белдеуі = [[Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт|UTS]]+9, +8.5

|Түсініктемелер =
}}

'''Коре́я''' — Құрамына [[Корей түбегі]] және жанасқан аралдар мен мәдени-тарихи тұрғыдан бірккен мұрасы кіретін географиялық территория.<ref>Корея // БРЭ. Т.15. М., 2010.</ref>. Бұрында бір мемлекет болған. Солтүстігінде [[КХДР]] және [[Ресей]]і бар құрлықты шекара. Ал оңтүстігінде [[Жапония|Жапон аралдары]]

[[1945 жыл]]ы Жапонияның [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]та жеңілгенінен кейін, сол кездері Японияның отары болған, Корея шекарасы екі ауқымды әскери жауапкершілікті аймаққа бөлінді:
* {{USSR}}ның бақылауында — 38° паралелінен солтүстікке қарай.
* {{USA}}тың бақылауында — 38° паралелінен оңтүстікке қарай. Осының нәтижесінде [[1948 жыл]]ы осы екі аумақта қос мемлекет орнады:
* солтүстікте — [[Корей Халық Демократиялық Республикасы]]
* оңтүстікте — [[Корея Республикасы]]

Корея шекарасы — 220,8 мың.км². Қос мемлекеттің жалпы халық саны 70 млн. адамнан жоғары, халықтың 99 % [[корейлер]]. Негізінен діни нанымдары — [[буддизм]] және [[христиандық]]

Табиғаты — ''[[Корей түбегі]]'', ''[[Маньчжурия -Корей таулары]]'' қараңыз.

==Тарихы==
Археологиялық зерттеулерге қарағанда Корея жерін [[палеолит]] заманынан бастап адамдар қоныстана бастаған. Б.з.б. 1-мыңжылдықта алғашқы [[мемлекет]]тер құрыла бастады. Олардың ішінде Чосон мемлекеті б.з.б. [[2 ғасыр|2]]-[[1 ғасыр]]ларда аса күшті мемлекетке айналды. Б.з. басында Кочуре (солтүстікте), Пэкче (оңтүстік-батыста), Силла (оңтүстік-шығыста) атты мемлекеттер құрылды. [[4 ғасыр|4]]-[[6 ғасыр]]ларда елге [[будда діні]] тарай бастады. Силла, Пэкче, Кочуре мемлекеттері өзара соғысып отырды. Осыны пайдаланған [[Қытай]]дағы Таң әулеті мемлекеті Кочуре мен Пэкчені басып алды. Бірақ Силла мемлекеті [[676 жыл]]ы қытайларға тойтарыс беріп, [[8 ғасыр]]да Кореяның көпшілік жерлерін біріктірген біртұтас мемлекет құрды. [[9 ғасыр]]да Силла ыдырап, [[935 жыл]]. Коре мемлекетінің (елдің қазіргі еуропаша атауы осы Коре атауынан шыққан) негізін қалаушы Ван Гон елді қайта біріктірді. Жаңа мемлекет қидандардың шабуылына (993, 1010 — 11, 1018 — 19) төтеп беріп, елдің тұтастығын сақтап қалды. Шаруашылық өркендеп, сауда мен қолөнер дамыды, металл ақша пайда болды. [[1231 жыл|1231]]-[[1259 жыл]]дары Коре мемлекеті [[Шыңғыс хан империясы]]ның қол астына өтіп, [[14 ғасыр]]дың орта тұсында ғана тәуелділіктен құтылды. [[1352 жыл|1352]]-[[1362 жыл]]дары Қытай әскерлерінің шабуылын тойтарып, Чосон атауын (ежелгі Чосон мемлекеті құрметіне) қайтып алды. Елорда Кэчен қаласынан [[Сеул|Хансонға (Сеул)]] көшірілді. [[16 ғасыр]]дың аяғында елге [[жапондар]], [[17 ғасыр]]да [[маньчжурлар]] басып кірді. [[корейлер|Корей халқы]] [[1592 жыл|1592]]-[[1598 жыл]]дары жапон басқыншыларынан елді қорғап қалғанымен, маньчжур шапқыншылығына төтеп бере алмады. [[1637 жыл]]ы Корея билеушісі маньчжур әулетіне бағынды. Дегенмен [[17 ғасыр|17]]-[[18 ғасыр]]ларда ел әлеуметтік-эконономикалық жағынан біршама ілгері басты. Ірі [[қала]]лар көбейіп, сауда орталықтары құрылды. [[18 ғасыр]]дың аяқ кезінен бері экономикада нарықтық қатынастар пайда болды. [[19 ғасыр]]дың 2-жартысынан бастап дамыған елдер Кореяға күш көрсете бастады. [[1876 жыл]]ы [[Жапония]] Кореяны тиімсіз Канхва шартына қол қоюға мәжбүр етті. Осындай шарттар [[1882 жыл]]ы [[АҚШ]], [[1893 жыл]]ы [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[1894 жыл]]ы [[Ресей]], [[Франция]] мемлекеттерімен де жасалды. [[1893 жыл|1893]]-[[1894 жыл]]дары елде болған халық толқуларын басуды сылтауратып, Кореяда Қытай мен Жапония әскерлері өздері таласқа түсті де, соның салдарынан жапон-қытай соғысы ([[1894 жыл|1894]]-[[1895 жыл|1895]]) болып өтті. Қытай Кореядан кетуге мәжбүр болды. [[1904 жыл|1904]]-[[1905 жыл]]дардағы болған [[орыс-жапон соғысы]]нан кейін Жапония елге біржолата орнықты, [[1910 жыл]]дан бастап Корея отарға айналды. Чосон мемлекеті жойылды. [[1919 жыл|1919]]-[[1945 жыл]]дары елде жұмысшы-шаруа және оқушы жастардың отаршыларға қарсы ұйымдары құрылды.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]та Жапония жеңілгеннен кейін, [[1945 жыл]]ғы [[Ялта конференциясы]] шешімдеріне сәйкес, Корея 38° ендікте екі бөлініп, солтүстік КСРО-ның, оңтүстік — АҚШ-тың бақылауына өтті. Соғыстан кейінгі жылдары КСРО мен АҚШ арасындағы "[[Қырғи Қабақ Соғыс]]қа" байланысты ел жасанды түрде екіге бөлінді. [[1948 жыл]]дың [[15 тамыз]]да [[Сеул]]де ресми түрде [[Корея Республикасы]], ал [[9 қыркүйек]]те [[Пхеньян]]да [[Корей Халық Демократиялық Республикасы]] құрылды.

Екі ел арасында [[1949 жыл]]ы қарулы қақтығыстар
* [[1950 жыл|1950]]-[[1953 жыл]]дары корей соғысы болып өтті. [[1953 жыл]]дың [[27 шілде]]сінде соғыс еш нәтижесіз аяқталып, шекарада ені 4 км созылатын демилитаризацияланған аймақ пайда болды.
* [[1987 жыл]]ға дейін Кореяда әскери төңкерістер ([[1961 жыл|1961]], [[1979 жыл|1979]]) болып, билік басында әскерилер отырды. Дегенмен [[20 ғасыр]]дың 60-80-жылдары елде экономика қарқынды дамып, Корея кеме жасау мен электронды бұйымдар жасаудан жетекші орынға шықты. [[1987 жыл]]ы демократиялық қозғалыстардың қысымымен елде либералдық реформалар жасалды, президент сайлауы өткізілді. [[1988 жыл]]ы Сеулде [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1988|24-інші Олимпиада ойындары]] өтті. [[1998 жыл]]ы тұңғыш рет оппозиция үкімет басына келді.

== Оңтүстік Корея ==
{{main|Корея Республикасы}}
[[Сурет:Flag of South Korea.svg|нобай|Оңтүстік Кореяның мемлекеттік туы]]
Корея Республикасы (корейше 대한민국 [tɛːhanminɡuk̚] тэхан мингук) — Корей түбегінде орналасқан Шығыс Азия мемлекеті. Елдің бейресми, әсіресе, орыс тілді баспасөзде кеңінен қолданылатын атауы — Оңтүстік Корея

Астанасы: [[Сеул]] қ.

Ауданы — 99 617,38 шаршы км.

Халқы: 49 024 737 адам (2007 жылғы санақ бойынша)

Халқы: корейлер ел халқының негізгі көпшілігін құрайды. Кішігірім (100 мың) қытайлар тобы — негізінен Қытайдан, Гонконгтан және Макаодан тікелей келгендер емес, Жапониядан, Малайзиядан, Үндістаннан және Филиппиннен қоныс аударғандар.

Діні: Оңтүстік Кореядағы негізгі дін — дәстүрлі буддизм және қатысты түрде елге жақында енген христиандық.

Тілі: [[корей тілі]].
Ақша бірлігі: корей вонасы.

Мемлекеттік мерекелер: 1 қаңтар – Жаңа жыл, 1 наурыз – Корея тәуелсіздігі үшін қозғалыс күні, 5 мамыр - Оңтүстік Кореядағы балалар күні, 12 қыркүйек - Чхусок , 3 қазан – Оңтүстік Корея мемлекетінің негізі қаланған күн, 25 желтоқсан – Христиандардың «Рождество» мерекесі.

Аумағы: Корея Республикасы Азияның негізгі бөлігінен 1100 километрге шығып тұрған Корей түбегінің оңтүстік бөлігін алады. Батысынан түбек Сары теңізбен, шығысынан – Жапон теңізімен, ал оңтүстігінен Корей бұғазы мен Шығыс Қытай теңізімен шектеледі. Ландшафты негізінен таулы, жазықтар аумақтың тек 30% алады. Жағалаулардың 3000 жуық аралдары бар, олардың дені кішігірім және елсіз. Ең ірі арал - Чеджудо. Климаты муссондық, жазы ыстық және ылғал, қыс қатысты түрде суық және құрғақ.

== Солтүстік корея ==
{{main|КХДР}}
[[Сурет:Flag of North Korea.svg|нобай|Солтүстік Кореяның мемлекеттік туы]]
Корей Халық Демократиялық Республикасы, (КХДР), корейше — Чосон минджуджуый иымин конхвачук — Шығыс Азиядағы Корей түбегінде орналасқан мемлекет. Жер көлемі — 121,2 мың км².

Халқы — 22,5 млн. адам (1999).

Негізгі халқы — корейлер. Бірнеше мың қытайлар да тұрады.

Ресми тілі — корей тілі.

Тұрғындарының көпшілігі будда дінін ұстанады, конфуцийшілдікті, христиан дінін ұстанатындар да бар.

Астанасы — [[Пхеньян]] қ. (2,3 млн.).

Конституция бойынша, КХДР “Чучхе идеясын басшылыққа алған егеменді социалистік мемлекет”.

Елді президент басқарады (1998 жылдан Ким Чен Ир).

Заң шығарушы органы — Жоғары халық жиналысы. Ким Чен Ир, сондай-ақ, елдегі жетекші партия Еңбек партиясының Бас хатшысы және КХДР Қорғаныс к-тінің төрағасы болып табылады. Ұлттық мерекелері: 9 қыркүйек — КХДР-дің құрылған күні, 15 сәуір — Ким Ир Сеннің туған күні (1912 ж., Күн мерекесі), 16 ақпан — Ким Чен Ирдің туған күні. Ақша бірлігі — вон. Ел аумағы әкімш. жағынан 9 провинцияға, 2 орталыққа бағынатын қалаға бөлінген.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Азия елдері]]
[[Санат:Корея тарихы бойынша аяқталмаған мақалалар]]

← Ескі түзетулер	17:49, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Корея - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

А.С.Кизиров: /* Тарихы */