https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5 2026-04-18T15:19:36Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5&diff=53439&oldid=prev 2025-04-25T18:56:12Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5&diff=53438&oldid=prev 2014-05-12T15:59:41Z

<p>clean up, replaced: Бес жүз бес сөз.—Алматы → Бес жүз бес сөз.— Алматы, Рауан, 1994. → Рауан, 1994 жыл. using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Келте'''. Дәл бұл тұлғада — қысқа, шолақ мағынасын<br /> түсіндіреді. ''«Маңмаңгер, кекілің келте, жалын, майда»'' ([[Ақан сері]], шығ.).<br /> «Келте »сөзіне -к [[Жұрнақ|жұрнағын]] қоссақ, «келтек» тұлғасында көрініп, берер мағынасы — ағаштан жасалған<br /> жуак, қысқа таяқ.'' «Қолына ұстап бір келтек, Айқайлайды жерді өртеп»'' ([[Қамбар батыр]]).<br /> Осылардың - қай-қайсысы болса да (келте, келтек)<br /> тілімізде жиі қолданылып, бірі [[сын есім]], екіншісі [[зат есім]] қызметін атқаратыны белгілі. Алайда, сөздің алғашқы мағынасы әркімге анық бола бермесе керек. Ертеректе бұл [[тұлғалы сөз]] (келте) етістік қызметін меншіктенгенін, кейін келе зат есімге ауысқанын туыстас<br /> деп саналатын [[моңғол]], [[маньчжур]] тобындағы тілдер дерегінен көреміз. моңғолдың ертедегі жазба тілінде келтеле — сындырып алу; қазіргі моңғол тілінде хэлтлэ — сындырып, бөліп алу; буряттарда хэлтэл — сындырып, бөліп алу. Осы тілдерден ауысқан болуьі керек, тунгус- маньчжур тобыыа жататын нанай тілінде кэлтээ — бір заттың сынғандағы белігі (ССТМЯ, I, 446).<br /> <br /> [[Түркі тілдері]]не, оның ішінде қазақ тіліне моңғол тілінен ауысқан «келте» етістігіне қазақ тіліне тән -к жұрнағы қосылуы нәтижесінде «келтек» сөзі пайда болып, мағынасы бүтіннен сындырып, кесіп алған бір бөлек нәрсенің атауы есебінде қалыптасқан деуге болады.<br /> Бүтін не ұзын нәрседен бір бөлегін сындырып алса, алғашқы заттың қысқарып, [[шолақ]] болуы да табиғи заңдылық. Сондықтан тіліміздегі осы мағыналардың синонимі болып тұрған «келте» сын есімі де алғашқы [[Зат есім|етістік]]<br /> «келте» -ден пайда болған. Етістіктен -ақ, -ек, -к жұрнақтары арқылы туындаған [[зат есім]]дерге тілімізден көптеген мысалдар келтіру қиынға түспейді (жет + ек,<br /> қос + ақ, кес + ек т. б.).&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

ArystanbekBot