https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96Катонқарағай ұлттық паркі - Түзету тарихы2026-04-18T22:37:40ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96&diff=11671&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:54:20Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96&diff=11670&oldid=prevСалиха: /* Жер бедері */2016-08-21T16:03:03Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Жер бедері</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Қорық аймақ<br />
| name = Катонқарағай ұлттық паркі<br>[[Сурет:Kazakhstan Altay.jpg|300px|Алтай]]<br />
| iucn_category = II<br />
| image = Kazakhstan locator blank.svg<br />
| caption =<br />
| locator_x = 276<br />
| locator_y = 42<br />
| location = {{KAZ}} [[Қазақстан]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]<br />
| lat_degrees = 49<br />
| lat_minutes = 10<br />
| lat_seconds = 00<br />
| lat_direction = N<br />
| long_degrees = 85<br />
| long_minutes = 36<br />
| long_seconds = 00<br />
| long_direction = E<br />
| area = 643 477 [[га]]<br />
| established = [[2001]] жылдың [[шілденің 17]]<br />
| governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті<br />
| world_heritage_site =<br />
| website =<br />
}}<br />
'''Катонқарағай ұлттық табиғи паркі''' - [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Катонқарағай ауданы]]ның аумағында [[2001 жыл]]ы ұйымдастырылған саябақ. Ауданы 643 мың га, оның 215 мың га-сы орманды алқап, ағаштарының қоры – 24 мың м<sup>³</sup>, қорықтық аймақ жері 151 мың гектар. Саябақтың пайдаланылатын аумағы – 492 мың га.<br />
<br />
== Географиялық орны ==<br />
Солтүстігінде [[Қызылқарағай жотасы|Қызылқарағай]] және [[Қатын жотасы]]на ұласа отырып, [[Ресей]]мен шектеседі. Шығысында [[Үкек]] даласымен (Ресей, [[Алтай Республикасы]]) және [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]мен, оңтүстігінде Темірқаба өзенін бойлай [[Марқакөл қорығы]]мен шектеседі.<br />
<br />
== Биіктік аймақтары ==<br />
Саябақ жері 4 табиғи биіктік аймаққа бөлінеді:<br />
* нивальды - теңіз деңгейінен 2800 м биік;<br />
* тундра-шалғынды - теңіз деңгейінен 2000-2800 м биік;<br />
* таулы-орманды - теңіз деңгейінен1200-2300 м биік;<br />
* орманды-шалғынды-далалы - теңіз деңгейінен 900-1200 м биік.<br />
<br />
== Жер бедері ==<br />
[[File:Stamps of Kazakhstan, 2012-02.jpg|right|250px|thumb|Катонқарағай Қарағай табиғи паркінің оңтүстіктен Мұзтауға қарау]]<br />
Жер аумағының ¹/<sup>³</sup>-ін қалдық қылқан [[жапырақ]]ты орманы басым орманды ландшафт алып жатыр. Теңіз деңгейінен 4506 м биіктікте орналасқан [[Сібір]] мен [[Алтай таулары|Алтай]]дың ең биік шыңы - [[Мұзтау]], одан шығатын [[Қызылқарағай жотасы]]ның тізбегі мен [[Бұқтырма өзені|Бұқтырма]] мен Берел (Бергіел) өзенаралық биік тауы кіреді. Әріректе [[Оңтүстік Алтай жотасы|Оңтүстік Алтай]] (ең биік нүктесі Жаңғыртау тауы - 3871 м), [[Тарбағатай жотасы|Тарбағатай]] (Хрустальная тауы - 3094 м) және [[Сарымсақты жотасы]] ([[Бүркітауыл]] тауы - 3373 м) көрінеді.<br />
<br /><br />
Ұлттық бақ жерінде Мұзтаудағы ([[Қатын жотасы]]) [[Ақ Берел]] қайнар көзі мен Оңтүстік Алтай жотасының шығыс шеті орналасқан. Берел қайнар көзінде 30-дан астам [[мұздық]] кездеседі.<br />
<br /><br />
Саябақ жері табиғат және мәдениет ескерткіштеріне бай. Тархан геологиялық қимасы, [[Рахман қайнары (шипажай)|Рахман бұлағы]], мәдени-тарихи ескерткіш болып табылатын Берел сақ қорғаны мен [[Көккөл]] кеніші, [[Ұлы Жібек жолы]]ның солтүстік алтын тармағы, [[марал шаруашылығы]] орналасқан.<br />
<br /><br />
Саябақ жерінің көп бөлігін [[Бұқтырма өзені]]нің алабы, оңтүстік бөлігін [[Қарақаба өзені (Шығыс Қазақстан облысы)|Қарақаба]] өзені алып жатыр. Мұнда кең су арнасы 80м биіктіктен құлайтын [[Көккөл сарқырамасы]], Арасан, Қара Берел, Рахман көлдерінің сарқырама тармақтары бар.<br />
<br />
== Климаты,өсімдігі мен жануарлар дүниесі ==<br />
Климаты тым континеттік. Жылдық [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын-шашын]]ның мөлшері 600-1800 мм аралығында.<br />
<br /><br />
Саябақтың жері жануарлар мен өсімдіктер түріне бай:<br />
* [[сүтқоректілер]]дің 72 түрі, оның ішінде [[Кермарал|марал]], [[бұлан]], [[таутеке]], [[Аюлар|аю]], [[сілеусін]], [[құну]], т.басқалар; <br />
* [[құстар]]дың 250-ден астам [[түр]]і кездеседі. Соның ішінде сирек кездесетін, қорғауға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген [[Ұларлар|ұлар]], [[қара дегелек]], т.б. құстар; <br />
* саябақ жерінде [[самырсын]], [[балқарағай]], [[қарағай]], [[шырша]], қайың, [[мойыл]], [[терек]] өседі. Өте сирек кездесетін, жылдан жылға таралу аймағы азайып бара жатқан, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген 40-тан астам өсімдік түрлері ([[алтын тамыр]], [[алтай рауғашы]], марал тамыр) кездеседі. <ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" [[Қазақ энциклопедиясы]]" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Қазақстан ЕҚТА-лары}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстан ұлттық парктері]]<br />
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]]<br />
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]</div>Салиха