Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:04:31Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003 → Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл using AWB

2014-05-15T06:00:00Z

clean up, replaced: Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003 → Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл using AWB

Жаңа бет

'''Каспий маңы мұнайгазды провинциясы''' - [[Орыс платформасы]]ның оңтүстік-шығысында орналасқан, оның мейлінше ойыс бөлігі; шығысында [[Орал тауы|Оңтүстік Орал]] мен [[Мұғалжар тауы|Мұғалжар тауларының]] қатпарлы қабаттарымен шектеледі, оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында Онтүстік [[Ембі]] палеозойлық көмілген көтерілім мен [[Каспий теңізі|Солтүстік Каспий]] қайраңының бел-белесті құрылымдары орналасқұн, батысында және солтүстігінде [[Палеозой(Мұнай және газ)|палеозойлық]] түзілімдер мен [[Кембрий кезеңі|кембрийге]] дейін қалыптасқан кристалдық іргетастардагы тік құлайтын тектоникалық кертпештер шектейді. Провинция ауқымында мұнайдың алғашқы бұрнағы [[1899]] жылы қарашүңгіл деген жерден
алынған. Ойыс құрылым құрайтын бұл провинцияның жалпы ауданы шамамен 500 мың км² шамасында, ендігі мен бойлығы бойынша орташа мөлшері 850-550 км. Ойысты көмкерген іиегінділердің [[көлем]]і 4 млн км3 шамасында, онын 60 пайыздын палеозойлық, 30 пайыздын мезозойлық, 10%-ын кайнозойлық түзілімдер құрайды. [[Платформа]]ның кристалдық іргетасы кембрийге дейін қалыптаскан [[Тау жыныстары|тау жынысытардан]] құралған. Іргетас жабынының терең орналасқан нүттесіне шейінгі қашықтың 15-16 км шамасында. [[Палеозой]]лық [[тау жыныстары|тау жынысытардың]] ен үлкен қалындығы 13 KM-TQ жетеді, [[мезозой]]лық [[тау жыныстары|тау жынысытардың]] бұл көрсеткіші 4,5 км, [[кайнозой]]лық түзілімдер қалыңдығы 3,5 км. Ойыстың иіөгінді тысы қимасында бірнеше стратиграфыялық және бұрыштық үйлесімсіздік деңгейлері көрініс береді (девон мен карбонның, пермъ мен карбонның аралықтарында. жоғарғы пермь мен триас аралығында, бор түзілімдері қимасының әр түрлі деңгейлерінде). Шөгінді тыс қимасының 90%-ы теңіздік түзілімдерден тұрады. олардың ішіндегі [[карбонатты тау жынысы]]тардың өзіндік үлесі 20-25%. Сөз болып отырған провинция қимасында екі құрылымдық қабат дараланады, олар кунгур жікқабатының тұзды кешені арқылы шектелген тұзасты құрылымдық қабаттары. Басты-басты үйлесімсіздіктер мен өзге де өзіндік белгілері тұрғысынан бірнеше құрылымдық жікқабаттар дараланады, олар: [[девон]]-турне. визе-гжель, тұзасты төменгі [[Пермь кезеңі|пермь]], тұзды төменгі [[Пермь кезеңі|пермь]], жоғарғы пермь құрылымдық жікқабаттары (бұлар палеозой түзілімдерінде); [[триас]]-[[палеоген]]. неоген-төрттік құрылымдық жікқабаттары (бұлар тұзүсті [[мезозой]]-[[кайнозой]] түзілімдерінде). [[Геологиялық қима]]ның [[девон]]ға дейінгі көнеліктегі яки терен орналасқан тау жынысыардан тұратын деңгейлері әлі де жете зерттелмеген. Ойыс табақша тәрізді пішінді иемденген, оның солтүстік және батыс жиектері біршама тік құлайды; ойыстың орта тұсына қарай еңістену пішіні баспалдақтарды еске салады, олардың көрініс беруі терең жарылымдармен тікелей байланысты. Ойыс құрылымның күрделілігі мен әртектілігі "блоктық тектоника" әсерінен туындайды, бұл орайда Пачелм, Новоалексей, Оңтүстік [[Ембі]] авлакогендері сиякты іргетастың түсіңкі өңірлері аймақты ірі-ірі блоктарға дараласа, іргетастын [[Астрахан]]ь-[[Ақтөбе]] көтерілімі ойысты жиекгей сағаланады. Осының нәтижесінде ойыстың шөгінді тысы қабатында екінші дәрежелі құрылымдар қалыптасқан. олар жоғары көтерілген немесе төмен лықсыған ірі-ірі бел-белесті және дөңес көтерілімдер мен оларды бір-бірінен ажырататын ойысымдар (мөлшері 100-150x200-250 км) түрінде ошарылады. Жергілікті құрылымдар сан түрлі болып келеді. Мәселен, тұзасты [[палеозой]]лық түзілімдер өңірінде дөңесті (блокты) көтерілімдер, жанамалау құрылымдары, брахиантиклындердің және бел-белес тәрізді көтерілімдердің шеткі белдемдерге жапсарлас өрілген тізбектері ұшырасады. Олардың мөлшерлері 10-15 км-ден 30-40 KM-TQ дейін жетеді, ауданы 2500 км²-ТЪ дейін, амплитудасы 40-50 м-ден 1000 M-TQ дейін, тіпті бұдан да ұзынырақ. Жоғары пермдік, мезозойлықжәне кайнозойлық тұзүсті түзілімдері өңірнде тұз [[күмбез]]дері кең дамыған, олардың қарапайым түрлері де, ауданы 1000-1500 км²-ге жететін алып күмбездер де кездеседі. Тұзкүмбезді құрылымдардың ойыс ауқымындағы жалпы саны 1700-ден астам. Тұзасты палеозойлық түзілімдердегі флюидтердің тірегі рөлін атқаратын ең басты аймақтық деңгей — табанында сульфатты-терригендік [[Тау жыныстары|тау жынысытар]] қабаты көрініс беретін кунгурдың тұзды кешені. Бұл кешен бүкіл Каспий маңы ойысы ауқымында жаппай таралған. Жекелеген аудандарда белдемдік және жергілікті жатқыш рөлін тула горызонтының саздары, оқ горизонтының әктастары мен миттері, [[долмит]]тері, верей горизонтының сазды-[[карбонатты тау жынысы]]тары атқарады. Тұзүсті түзілімдеріндегі флюидтердің тірегі рөлін жоғарғы пермь және триас шөгінділерінің сазды-әксазды қабаттары, ортаңғы юраның сазды көмірлі қабаттары, неоком, апт, альб саздары атқарады. Каспий маңы ойысы ауқымында [[палеозой]]лық тұзасты түзілімдері қимасынан 30 кенорыны табылған.
<ref>Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

тау жынысытар

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]
[[Санат:Мұнай және газ]]

← Ескі түзетулер	18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Каспий маңы мұнайгазды провинциясы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003 → Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл using AWB