https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 2026-04-18T12:42:35Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0&diff=74389&oldid=prev 2025-04-25T19:08:34Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0&diff=74388&oldid=prev 2014-05-13T13:41:25Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет: → Дереккөздер, “Қазақ Энциклопедиясы”, IV-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас р using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:WwI agitka2.jpg|thumb|alt=A.|Бірінші Дүние Жүзілік соғыс кезіндегі орыс карикатурасы]]<br /> <br /> :'''Карикатура'''&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том&lt;/ref&gt; (''итальянша carіcatura, carіcare – ұлғайту, әсіре бейнелеу'') – өмірдегі жағымсыз құбылыстарды, жеке адамдардың бойындағы кемшіліктерді әшкерелеу мақсатында [[әзіл-оспақ]], [[сын-сықақ]], [[әжуа-мазақ]], [[шарж]], [[гротеск]] құралдарын қолданатын көркем бейнелеу тәсілі, бейнелеу өнерінің (негізінен, [[графика]]) жанры. <br /> ==Анықтамасы==<br /> *Карикатура жеке адамдардың не өмірдің көлеңкелі жақтарын, кереғарлық пен кертартпалықты шарж бен гротеск арқылы типтендіріп, аяусыз сынап-мінеуге құрылады. <br /> *Сатиралық карикатурада адамдардың қоғамға зиянын тигізетін кеселді кемшіліктерін ыза-кекпен жирене отырып әшкерелейді. <br /> *Юмористикалық карикатурада кейбір адамдардың жекелеген мінезін зілсіз әжуә ету басты мақсат болады. <br /> ==Дамуы==<br /> Бір адамның карикатуралық портреті шарж деп аталады. Онда әлгі адамның мінезін ашып беретін белгілі бір сипаты әдейі әсерленіп суреттеледі. Карикатура ежелгі дәуірлерден белгілі, оның көне үлгілерін [[Ежелгі Мысыр]] өнерінен табуға болады (мысалы, “Қаз қорыған мысық”). Кейінгі орта ғасырларда және Қайта өрлеу дәуірі өнерінде де үлгілер қолданылған. Карикатура (қатырмада, кейін газет-журналдарда) әлеуметтік күрес пен ұлт-азаттық қозғалыстар (Реформация, 18 ғасырдың аяғындағы [[Француз революциясы]], [[1812]] жылғы Отан соғысы, [[1830]] және 1848 – 49 жылдардағы Еуропа елдеріндегі төңкерістер, Париж коммунасы, 1905 – 07 жылдардағы Ресейдегі толқулар, тағы басқа) кезінде идеол. қару ретінде қолданылды. Сонымен бірге, карикатура өз заманындағы өнердің идеялық-көркемдік стилін білдіреді: классицизм принциптері 18 ғасырдың аяғы мен 19 ғасырдағы көптеген карикатуралардан байқалса, 19 – 20 ғасырлардағы журналдық карикатуралардан “модерн” стилінің, 1910 – 20 жылдардағы карикатурадан экспрессионизмнің әсері байқалды. Қоғамдық өзекті мәселелерге батыл барумен карикатура өнердің басқа түрлеріне бағыт-бағдар жасап береді. 18 ғасырдың 1-жартысынан бері қарай карикатура(У.Хогарт, тағы басқа) жүйелі дами бастады. 18 ғасырдың 2-жартысы мен 19 ғасырда [[Дж.Гилрей]], [[Ф.Гойя]], [[О.Домье]], тағы басқа карикатураның дамуына үлкен ықпал етті. Ресейде карикатурашы-суретшілер [[1905]] жылғы төңкеріс тұсында көбейе түсті ([[М.А. Врубель]], [[Б.М. Кустодиев]], [[В.А. Серов]], тағы басқа) 1920 – 30 жылысатиралық журналдардың ашылуына байланысты уытты қыл қалам шеберлерінің ([[И.А. Малютин]], [[Ю.А. Ганф]], [[Б.Е. Ефимов]], [[Б.И. Пророков]], тағы басқа) есімдері кеңінен танылды. <br /> ==Ұлы Отан соғысы жылдарындағы карикатура==<br /> Карикатура Ұлы Отан соғысы жылдары (1941 – 45) фашист басқыншыларына қарсы күресте халықты патриоттық рухта тәрбиелеуде ерекше рөл атқарған өнер түріне айналды. Соғыстан кейінгі жылдары карикатуралық тақырыбының аясы кеңи түсті: халықаралық және ішкі жағдайда, күнделікті өмір-тұрмыста кездесетін кейбір келеңсіз жайларды өткір сынға алған елеулі туындылар өмірге келді. <br /> ==Қазақ халқының карикатурасы==<br /> Қазақ халқының карикатура өнері [[Уәлиханов|Ш.Уәлихановтан]] басталады. Оның көптеген графикалық суреттері уытты әзілге, қуақы-күлкіге арналған (“Салпаң мұртты қарт”, “Балдан кейін”, “Қоғалдай мен Тоғолдай”, тағы басқа). Қазақстанда карикатура, негізінен, 1920 – 30 жылдары ([[В.И. Антощенко-Оленев]], [[Ә.Ысмайылов]], [[Қ.Қожықов]], [[Б.А. Чекалин]], тағы басқа) қалыптасты. [[1956]] жылы республикалық “Ара” – “Шмель” сатиралық журналының шығуына байланысты, қазақтың ұлттық әзіл-оспағы мен уытты шешендігін негіз еткен карикатурашылар ([[А.Р. Ахметов]], [[П.Бейсенов]], [[Н.М. Казанцев]], [[Е.Қалиасқаров]], [[Ж.Қанапиянов]], [[А.И. Латинин]], тағы басқа) өсіп жетілді. [[Қанапиянов]] “Сатира бейбітшілік жолындағы күресте” атты халықар. көрмеге бірнеше рет (1976, 1979, 1980, 1983) қатысып, “Американша көмек” ([[1980]]) К-сы үшін медальмен марапатталды. [[1983]] жылы оның “Бейбітшілік үшін күрес” деген карикатулар альбомы жарық көрді. Қоғамдық өміріміздегі барлық жетістік пен кемшілікке үн қосатын карикатура суретшілерінің әр алуан тақырыпта көрмелері өткізілді. Соның бірі – 1988 жылыАлматыда “Огни Алатау” газеті мен [[Қазақстан Мәдениет министірлігі]] ұйымдастырған бүкілодақтық “Карикатура – қайта құру қаруы” атты көрме. Оған 250 көркем туынды қойылды. Суретшілер бюрократтық іс-әрекеттерді, парақорлықты, тамыр-таныстықты және тоқырау кезеңінің басқа да жағымсыз құбылыстарын батыл сынға алды.<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Өнер]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

ArystanbekBot