https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D1%8F%D1%80 2026-04-18T15:42:48Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D1%8F%D1%80&diff=49821&oldid=prev 2025-04-25T18:26:37Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D1%8F%D1%80&diff=49820&oldid=prev 2016-02-25T11:31:16Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: түрады → тұрады using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қылтамыр''' (капилляр); (vasa capillaria; {{lang-la|vas, vasis}}<br /> — тамыр, capillus — қыл) — ең жіңішке және тым жұқа<br /> қабырғалы тамыр. Қылтамыр қан және лимфа қылтамырлары (капиллярлары) болып бөлінеді. Қан қылтамыры [[қан]] мен [[ұлпа]]лар арасындағы зат алмасуды іс<br /> жүзіне асырады. Қан қылтамырының арнасы мүшелердің құрылыс ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі<br /> (4,5 мкм-30 мкм) болады. Оның қабырғасы үш қабаттан: ішкі - эндотелийден, ортаңғы - негіздік жарғақта<br /> орналасқан перициттерден, сыртқы - адвентициальды жасушалардан тұрады. Перициттер жиырылу арқьшы қылтамыр арнасының диаметрін реттеп отырады. ішкі эндотелий қабатын құрайтын эндотелиоциттер мен оның сыртындағы негіздік жарғақтың (базальды мембрананың) құрьшыс ерекшеліктеріне байланысты қылтамыр: сомалық қылтамыр, фенестерлі қылтамыр және қойнауша (синусоидты) қылтамыр болып<br /> үш түрге бөлінеді. Сомалық қылтамырда эндотелиоциттер бір-біріне тығыз жанасып, үзіліссіз түтас жатқан негіздік жарғақта орналасады. Фенестерлі (терезелі)<br /> қылтамырда эндотелиоциттердің цитоплазмасы жұқа<br /> рып, зат алмасуға бейімделген терезе тәрізді жүқарған<br /> құрылымдар түзеді. [[Синусоид]]ты қылтамырда негіздік<br /> жарғақшада және эндотелиоциттер аралықтарында ірі<br /> молекулалар (макромолекулалар) өте алатын саңылаулар болады. Қан қылтамыры — жануарлар организміндегі жасушалық және үлпалық деңгейдегі зат алмасуды іс жүзіне асырады. Қан капиллярлары негізінен артериолаларды венулалармен жалғастырады. Лимфа капиллярлары — тым жүқа қабырғалы лимфа тамырларының бастамасы. [[Лимфа]] капиллярларының арнасы (5<br /> мкм - 100 мкм) мүшелердегі атқаратын қызметтеріне<br /> байланысты өзгеріп отырады. Олардың қабырғалары<br /> да жалаң қабат жалпақ келген эндотелиоциттерден тұрады. Бірақ, [[эндотелий]] мен оны сыртынан қоршап жатқан борпылдақ дәнекер ұлпасының коллаген талшықтарының арасында негіздік жарғақ болмайды. Сондықтан, лимфа қьштамырларының арнасы қан капиллярларына қарағанда кең де, созылмалы болып келеді және<br /> оларды қоршаған ұлпа сүйығы мен капиллярлар арасындағы зат алмасу процесі жеңіл жүреді. Эндотелиоциттердің аралықтарында, лимфа капиллярларының<br /> қуысына ірі молекулалы заттар, клеткалар мен олардың ірі бөліктері өтетін саңылаулы тесіктер болады.<br /> Эндотелиоциттердің цитоплазмасында, лимфа капиллярлары қабырғаларының жиырьшу арқьшы, олардың<br /> откізгіштігін реттеп отыратын актинді микрофиламенттер болады. Жануарлар ұлпалары мен мүшелерінің құрьшысы және олардағы зат алмасу ерекшеліктеріне байланысты, лимфа капиллярлары — тарілмекті және кеңілмекті торлар түзеді.&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Биоморфология]]<br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Морфология]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

ArystanbekBot