Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:40:34Z

1 түзету

Włodzimierz Lewoniewski (UEP): Бастапқы метадеректерді байыту (DOI:10.1161/CIR.0000000000000484)

2024-08-05T09:44:00Z

Бастапқы метадеректерді байыту (DOI:10.1161/CIR.0000000000000484)

Жаңа бет

[[Сурет:Kawasaki symptoms B.jpg|thumb|right|200px|Кавасаки симтомы бар Бүлдірген тіл және ашық қызыл түсті, вертикал жарылған, қан аққан, ісінген ерін.]]
'''Кавасаки ауруы''' ({{lang-en|Kawasaki disease}}, кейде ''Шырышты лимфа түйіні синдромы'', ({{lang-en|mucocutaneous lymph node syndrome}}) — себебі толық анықталмаған сирек кездесетін [[синдром]] болып, негізінен 5 жасқа дейінгі балаларда кездеседі, әрі [[қызба|қызуды]] тудырады.<ref name=McC2017>{{cite journal |vauthors=McCrindle BW, Rowley AH, Newburger JW, Burns JC, Bolger AF, Gewitz M, Baker AL, Jackson MA, Takahashi M, Shah PB, Kobayashi T, Wu MH, Saji TT, Pahl E |title=Diagnosis, Treatment, and Long-Term Management of Kawasaki Disease: A Scientific Statement for Health Professionals From the American Heart Association |journal=Circulation |volume=135 |issue=17 |pages=e927–e999 |date=2017 |pmid=28356445 |doi=10.1161/CIR.0000000000000484 |doi-access=free |url= |issn = 0009-7322 }}{{cite journal |title=Correction |journal=Circulation |volume=140 |issue=5 |pages=e181–e184 |date=2019 |pmid=31356128 |doi=10.1161/CIR.0000000000000703 |doi-access=free |url=}}</ref> Ол бүкіл денедегі қан тамырлары қабынатын [[васкулиттер]]дің бір түрі.<ref name=NIH21014/> Әдетте қызба бес күндей жалғасады, оған әдеттегі дәрі-дәрмектер әсер етпейді.<ref name=NIH21014/> Мұнан басқа жалпылық симтомдары: мойынның үлкен лимфа түйіндері, жыныс мүшесі маңындағы бөртпелер, сондай-ақ көзі, еріні, алақаны, табанының қызарып кетуі секілділер.<ref name=NIH21014/> Кавасаки ауруы басталғаннан кейінгі үш апта ішінде қолдары мен аяқтарының терісі түсе бастап, сосын қайта қалпына келе бастауы мүмкін.<ref name=NIH21014/> Кейбір балалардың жүректерінде коронарлық артериялық аневризмалар пайда болады.<ref name=NIH21014/>

Нақты себебі белгісіз болғанымен, Каваски ауруын генетикалық тума бейімі (genetically predisposed) бар балалардағы иммундық жүйенің инфекцияға шектен тыс реакциясынан пайда болған деп болжанады.<ref name=McC2017/> Ол жұқпалы емес, адамдардан жұғып таралмайды.<ref name=StatPearls>{{cite journal |last1=Modesti |first1=AM |last2=Plewa |first2=MC |title=Kawasaki Disease |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537163/ |website=StatPearls |publisher=StatPearls Publishing |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200506143059/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537163/ |archivedate=10 May 2020 |date=24 July 2019 |pmid=30725848 }}</ref> Диагнозы әдетте адам денесіндегі белгілері мен симтомдарына негізделеді.<ref name=NIH21014>{{cite web|title=Kawasaki Disease|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0062985/|website=PubMed Health|publisher=NHLBI Health Topics|access-date=26 August 2016|language=en|date=11 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003355/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0062985/|archive-date=11 September 2017}} </ref> Бұдан басқа жүректің ультрадыбысы (ultrasound) және қан анализі секілділер де диагнозды растауы мүмкін.<ref name=SHARE2019>{{cite journal |vauthors=de Graeff N, Groot N, Ozen S, et al. |s2cid=54477877 |title=European consensus-based recommendations for the diagnosis and treatment of Kawasaki disease – the SHARE initiative |journal=Rheumatology (Oxford) |volume=58 |issue=4 |pages=672–82 |date=2019 |pmid=30535127 |doi=10.1093/rheumatology/key344 |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10072207/1/SHARE%20KD%20Recommendations%20-%20Rheumatology%20Manuscript%20-%20270618%20-%20Final.pdf}}</ref> Диагностиктер ұқсас белгісі бар басқа жағдайларды, мысалы [[Қызамық]] пен [[жасөспірімдік ревматоидты артриттер]]ді де толық ескеруге тиіс. [[SARS-CoV-2|COVID-19]]-бен уақытша байланысты деп есептелген Кавасаки-тәрізді ауру кезекте зерттелу үстінде.<ref name=Galeotti2020>{{cite journal |vauthors=Galeotti C, Bayry J |title=Autoimmune and inflammatory diseases following COVID-19 |journal=Nature Reviews. Rheumatology |volume= |issue= |pages= |date=2020 |pmid=32499548 |doi=10.1038/s41584-020-0448-7 |doi-access=free |url=}}</ref>

Негізінен Кавасаки ауруының алғашқы емдеуі жоғары дозадағы [[аспирин]] мен [[Антиденелер|иммуноглобулин]]нен тұрады.<ref name=NIH21014/> Әдетте, емдеу кезінде қызба 24 сағат ішінде жойылады және толық қалпына келеді.<ref name=NIH21014/> Егер [[коронарлық артерия]]ға қатысты болса, онда емдеуді жалғастыру немесе [[хирургия]] қажет болуы мүмкін.<ref name=NIH21014/> Егер емдеу болмаса, онда [[коронарлық артериялық аневризма]]лар пайда болуы шамамен 25%-ға жетеді, шамамен 1% қайтыс болады.<ref name=Kim2006>{{cite journal | vauthors = Kim DS | title = Kawasaki disease | journal = Yonsei Medical Journal | volume = 47 | issue = 6 | pages = 759–72 | date = December 2006 | pmid = 17191303 | pmc = 2687814 | doi = 10.3349/ymj.2006.47.6.759 }}</ref><ref name=Mer2014/> Ал, емдеу арқылы өлім қаупі 0,17% дейін төмендетіледі.<ref name=Mer2014>{{cite web |url=http://www.merck.com/mmpe/sec19/ch286/ch286d.html |title=Merck Manual, Online edition: Kawasaki Disease |year=2014 |access-date=Aug 26, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102083045/http://www.merck.com/mmpe/sec19/ch286/ch286d.html |archive-date=2010-01-02 }}</ref> Кавасаки ауруынан кейін коронарлық артериялық аневризмасы бар адамдарға мамандандырылған медициналық топтар өмір бойы [[кардиология]]лық бақылау жасауға тиіс.<ref name=Brogan2020>{{cite journal |vauthors=Brogan P, Burns JC, Cornish J, et al. |title=Lifetime cardiovascular management of patients with previous Kawasaki disease |journal=Heart |volume=106 |issue=6 |pages=411–20 |date=2020 |pmid=31843876 |pmc=7057818 |doi=10.1136/heartjnl-2019-315925 |url=}}</ref>

Кавасаки ауруы сирек кездеседі.<ref name=NIH21014/> Бұл [[Жапония]]ны айтпағанда, әлемде бес жасқа дейінгілердің 100 000 адамының 8-ден 67-ге дейінгі сандағы адамда болды, ал Жапонияда бұл көрсеткіш 100 000 адамға 124-ті құрайды.<ref name=La2015>{{cite book |last1=Lai |first1=Wyman W. |last2=Mertens |first2=Luc L. |last3=Cohen |first3=Meryl S. |last4=Geva |first4=Tal | name-list-format = vanc |title= Echocardiography in Pediatric and Congenital Heart Disease: From Fetus to Adult|date=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781118742488|page=739|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=s91bCwAAQBAJ&pg=PA739|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003355/https://books.google.com/books?id=s91bCwAAQBAJ&pg=PA739|archive-date=2017-09-11}}</ref> Каваски ауруы қыз балаларға қарағанда ұл балаларда жиі кездеседі.<ref name=NIH21014>{{cite web|title=Kawasaki Disease|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0062985/|website=PubMed Health|publisher=NHLBI Health Topics|access-date=26 August 2016|language=en|date=11 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003355/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0062985/|archive-date=11 September 2017}} </ref>

Кавасаки ауруын 1967 жылы [[Токио]]да жапон балалар дәрігері [[Томисаку Кавасаки]] алғаш сипаттаған болатын.<ref name=La2015/><ref>{{cite journal | vauthors = Kawasaki T | title = [Acute febrile mucocutaneous syndrome with lymphoid involvement with specific desquamation of the fingers and toes in children] | journal = Arerugi | volume = 16 | issue = 3 | pages = 178–222 | date = March 1967 | pmid = 6062087 }}</ref> Бұл ауру соның есімімен аталды.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Kawasaki Disease|url=https://cfourteen.com/kawasaki_disease|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Carbon-14 Encyclopedia}}</ref>

==Белгілері және симтомдары==
[[Сурет:Kawasaki.PNG|thumb|right|250px|Кавасаки ауруының белгілері]]
Кавасаки ауруы көбінесе жоғары әрі тұрақты [[Қызба|қызудан]] басталады, оған [[парацетамол]] (ацетаминофен) немесе [[Ибуфен]] дегендер онша әсер етпейді.<ref name="pmid9665974">{{cite journal | vauthors = Rowley AH, Shulman ST | title = Kawasaki syndrome | journal = Clinical Microbiology Reviews | volume = 11 | issue = 3 | pages = 405–14 | date = July 1998 | pmid = 9665974 | pmc = 88887 | doi = 10.1128/CMR.11.3.405 }}</ref><ref name="pmid7760506">{{cite journal | vauthors = Kawasaki T | title = General review and problems in Kawasaki disease | journal = Japanese Heart Journal | volume = 36 | issue = 1 | pages = 1–12 | date = January 1995 | pmid = 7760506 | doi = 10.1536/ihj.36.1 | doi-access = free }}</ref> Бұл Кавасаки ауруының ең көрнекті симптомы және аурудың өткір кезеңінде екенінің айғағы; қызу әдетте жоғары (39–40 ° C жоғары) әрі толқымалы күйде жалғасып, жағдайға аса сезімтал болады.<ref name="pmid7760506"/><ref>Cassidy JT, Petty RE. Vasculitis. In: Cassidy JT, Petty RE, eds. ''Textbook of pediatric rheumatology''. 3rd ed. Philadelphia, W.B: Saunders Company; 1995. pp. 365–422</ref> Таяуда типсіз (atypical) немесе толық Кавасаки ауруы емес пациенттер де кездесті;<ref name="pmid7841704">{{cite journal | vauthors = Fukushige J, Takahashi N, Ueda Y, Ueda K | title = Incidence and clinical features of incomplete Kawasaki disease | journal = Acta Paediatrica | volume = 83 | issue = 10 | pages = 1057–60 | date = October 1994 | pmid = 7841704 | doi = 10.1111/j.1651-2227.1994.tb12985.x }}</ref><ref name="pmid3819942">{{cite journal | vauthors = Rowley AH, Gonzalez-Crussi F, Gidding SS, Duffy CE, Shulman ST | title = Incomplete Kawasaki disease with coronary artery involvement | journal = The Journal of Pediatrics | volume = 110 | issue = 3 | pages = 409–13 | date = March 1987 | pmid = 3819942 | doi = 10.1016/S0022-3476(87)80503-6 }}</ref> бірақ ол толық 100% жағдай емес.<ref name="pmid21881982">{{cite journal | vauthors = Rodriguez-Lozano AL, Rivas-Larrauri FE, Hernandez-Bautista VM, Yamazaki-Nakashimada MA | title = Fever is not always present in Kawasaki disease | journal = Rheumatology International | volume = 32 | issue = 9 | pages = 2953–54 | date = September 2012 | pmid = 21881982 | doi = 10.1007/s00296-011-2123-4 }}</ref>

Бірінші күнгі қызба аурудың бірінші күні делінеді,<ref name="pmid9665974"/> оның жалғасуы әдетте бір-екі апта болады; ал емдеу болмаған жағдайда, ол үш-төрт аптаға созылуы мүмкін.<ref name=Kim2006/> Қызбаның ұзақ уақытқа созылуы жүрек соғу жиілігінің жоғарлауына байланысты болады.<ref name="pmid10931408">{{cite journal | vauthors = Mori M, Imagawa T, Yasui K, Kanaya A, Yokota S | title = Predictors of coronary artery lesions after intravenous gamma-globulin treatment in Kawasaki disease | journal = The Journal of Pediatrics | volume = 137 | issue = 2 | pages = 177–80 | date = August 2000 | pmid = 10931408 | doi = 10.1067/mpd.2000.107890 }}</ref> [20] Ол қызу қайтаратын [[антипиретик]] дәрілерге ішінара жауап береді, бірақ [[антибиотиктер]]ді енгізгенге бола тоқтай қалмайды.<ref name=Kim2006 /> Алайда, тиісті [[терапия]] басталған соң – [[күретамырлық иммуноглобулин|күретамырдан салатын иммуноглобулин]] мен [[Ацетилсалицил қышқылы|аспирин]] – екі күннен кейін қызуы қайтады.<ref name="pmid1709446">{{cite journal | vauthors = Newburger JW, Takahashi M, Beiser AS, Burns JC, Bastian J, Chung KJ, Colan SD, Duffy CE, Fulton DR, Glode MP | display-authors = 6 | title = A single intravenous infusion of gamma globulin as compared with four infusions in the treatment of acute Kawasaki syndrome | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 324 | issue = 23 | pages = 1633–39 | date = June 1991 | pmid = 1709446 | doi = 10.1056/NEJM199106063242305 }}</ref>

Қызбадан қалса, ең көп кездесетін симптом - қостараптық (Bilateral) [[Конъюнктивит|конъюнктивті қабыну]] есептеледі.<ref name="pmid21860641">{{cite journal | vauthors = Yun SH, Yang NR, Park SA | title = Associated symptoms of kawasaki disease | journal = Korean Circulation Journal | volume = 41 | issue = 7 | pages = 394–98 | date = July 2011 | pmid = 21860641 | pmc = 3152734 | doi = 10.4070/kcj.2011.41.7.394 }}</ref><ref name="pmid14519302">{{cite journal | vauthors = Martínez Ruiz M, del Castillo Martín F, Borque Andrés C, García Miguel MJ, de José Gómez MI, Martínez Cortés F, Baquero Artigao F |url= https://www.analesdepediatria.org/es-incidencia-caracteristicas-clinicas-enfermedad-kawasaki-articulo-S1695403303781909 | title = Incidencia y características clínicas de la enfermedad de Kawasaki | language = Spanish | journal = Anales de Pediatria | volume = 59 | issue = 4 | pages = 323–27 | date = October 2003 | pmid = 14519302 | doi = 10.1016/S1695-4033(03)78190-9 | trans-title = Incidence and clinical characteristics of Kawasaki's disease }}</ref> Ол әдетте іріңдемейтін және ауырмайтын қарашық Конъюнктивитін қамтиды.<ref name="pmid18401983">{{cite journal | vauthors = Svobodová D, Slaný J, Pískovský T | title = [Kawasaki disease and its ocular manifestations] | language = Czech | journal = Casopis Lekaru Ceskych | volume = 147 | issue = 3 | pages = 162–64 | year = 2008 | pmid = 18401983 | trans-title = Kawasaki disease and its ocular manifestations }}</ref> Конъюнктивит әдетте қызба басталған соң көп ұзамай аурудың өткір кезеңіне өткенде пайда болады.<ref name="pmid9665974" /> Алғашқы [[қанталау]] (Uveitis) [[қысық-лампа]]лық тексеру (slit-lamp examination) барысында байқалуы мүмкін.<ref name="pmid4039819">{{cite journal | vauthors = Burns JC, Joffe L, Sargent RA, Glode MP | title = Anterior uveitis associated with Kawasaki syndrome | journal = Pediatric Infectious Disease | volume = 4 | issue = 3 | pages = 258–61 | year = 1985 | pmid = 4039819 | doi = 10.1097/00006454-198505000-00010 }}</ref><ref name="pmid10653425">{{cite journal | vauthors = Bachmeyer C, Turc Y, Curan D, Duval-Arnould M | title = Anterior uveitis as the initial sign of adult Kawasaki syndrome (mucocutaneous lymph node syndrome) | journal = American Journal of Ophthalmology | volume = 129 | issue = 1 | pages = 101–02 | date = January 2000 | pmid = 10653425 | doi = 10.1016/S0002-9394(99)00285-8 }}</ref> Сосын, [[көз қанталауы]] (Iritis) пайда болуы мүмкін.<ref name="pmid2468129">{{cite journal | vauthors = Smith LB, Newburger JW, Burns JC | title = Kawasaki syndrome and the eye | journal = The Pediatric Infectious Disease Journal | volume = 8 | issue = 2 | pages = 116–18 | date = February 1989 | pmid = 2468129 }}</ref> Кератикалық тұнба (Keratic precipitate) - бұл көздегі тағы бір құбылыс (өте кішкентай болғандықтан жай көзге көрінбейді, тек қысық-лампа арқылы анықталады, ).<ref name="pmid9665974"/><ref name="pmid18476929">{{cite journal | vauthors = Kubota M, Usami I, Yamakawa M, Tomita Y, Haruta T | title = Kawasaki disease with lymphadenopathy and fever as sole initial manifestations | journal = Journal of Paediatrics and Child Health | volume = 44 | issue = 6 | pages = 359–62 | date = June 2008 | pmid = 18476929 | doi = 10.1111/j.1440-1754.2008.01310.x }}</ref>

Кавасаки ауруы ауыздағы белгілерден де байқалады, олардың ең типтік түрлері "Тілдің қызаруы", "вертикал тілініп ісіген ерін" және "қанау" есептеледі.<ref name="pmid18059239">{{cite journal | vauthors = Scardina GA, Fucà G, Carini F, Valenza V, Spicola M, Procaccianti P, Messina P, Maresi E | display-authors = 6 |url= http://www.medicinaoral.com/pubmed/medoralv12_i8_pE560.pdf | title = Oral necrotizing microvasculitis in a patient affected by Kawasaki disease | journal = Medicina Oral, Patologia Oral y Cirugia Bucal | volume = 12 | issue = 8 | pages = E560–64 | date = December 2007 | pmid = 18059239 | doi = }}</ref> [[Ауыз жұтқыншақ|Ауыз қуысы мен жұтқыншақтың]] (oropharynx) шырышты қабаты ашық қызыл түске өзгеруі мүмкін, ал [[Тіл (анатомия)|тіл]] типтік түрде "Бүлдірген тілге" айналуы мүмкін: қатты қызару, [[Тіл (анатомия)|дәмсезу бүртіктері]]нің (gustative papillae) дүрдиюі.<ref name=Kim2006 /><ref name="pmid19851663">{{cite journal | vauthors = Castro PA, Urbano LM, Costa IM | title = [Kawasaki disease] | language = Portuguese | journal = Anais Brasileiros de Dermatologia | volume = 84 | issue = 4 | pages = 317–29 | date = August 2009 | pmid = 19851663 | doi = 10.1590/S0365-05962009000400002 | df = | doi-access = free }}</ref> Ауыздағы бұл симтомдар [[фибриноидты некроз]]ы бар [[некроз]] микроаваскулитінен туындайды.<ref name="pmid18059239"/>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Балалар аурулары]]
[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]

← Ескі түзетулер	06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Кавасаки ауруы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Włodzimierz Lewoniewski (UEP): Бастапқы метадеректерді байыту (DOI:10.1161/CIR.0000000000000484)