https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D1%96%D1%81_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D1%8BИіс газы - Түзету тарихы2026-04-21T05:05:14ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D1%96%D1%81_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D1%8B&diff=30759&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:08:54Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D1%96%D1%81_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D1%8B&diff=30758&oldid=prevArystanbekBot: /* Тағы қараңыз */clean up, replaced: Тағы қара → Тағы қараңыз using AWB2014-06-11T02:40:42Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Тағы қараңыз: </span>clean up, replaced: Тағы қара → Тағы қараңыз using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Co-TableImage.png|thumb|right]]<br />
[[Сурет:Electron shell 027 Cobalt.svg|thumb|right]]<br />
'''Иіс газы,''' CO – түссіз, иіссіз улы [[газ]]. Тығыздығы 1,25 кг/м<sup>3</sup>; қайнау t 191,5<sup>0</sup>С; балқу t 205<sup>0</sup>С. Суда нашар ериді. Ауада үлкен мөлшерде [[жылу]] шығарып жанады. Иіс газын өндірісте қатты отынды [[газификациялау]] арқылы алады (жанғыш, генераторлық, [[су]], [[жарық]] [[газдар]]). Бұл газдар [[жоғары [[калориялы отын]] ретінде, [[спирт]]ті, [[көмірсутек]]терді, [[альдегид]]терді, синтететикалық [[бензин]]ді, т.б. заттарды синтездеуде қолданылады. Иіс газы көміртектің немесе оның қоспаларының ауа жеткіліксіз болған жағдайда жану кезінде (әдетте, пештің жаппасын ертерек жауып қойғанда, т.б. жағдайларда) пайда болады. Иіс газымен уланудың алғашқы белгісі – бас ауырады және айналады, одан кейін адам есінен танады. Мұндай жағдайда таза ауа қажет. Өндірістік бөлмелерде иіс газының концентрациясы 30 мг/м<sup>3</sup>-ден аспауы керек.<ref name="source1">Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref><br />
==Физиологиялық әсері==<br />
Физиологиялық әсері CO газын ИІС ГАЗЫ деп те атайды. Оның ауада 0,2% көп болуы өмірге қаупті. Өмірде көміртегі оксидімен уланғанда иіс тиді дейді. Оның улы болу себебі, СО-мен тыныс алғанда қандағы гемоглобинмен оттекке қарағанда СО газы берік байланыс түзіп оттектің организмге келуін қыиындатады. Иіс газымен уланған адамда қанның түсі ашық қызыл, басы ауырып есіңнен танып қалады. Ондай жағдайда адамды тез арада таза ауаға шығарып, алғашқы көмек көрсету қажет.<ref name="source2">Химия 8 класс, " Атамұра 2010"</ref><br />
<br />
==Химиялық қасиеттері==<br />
1. Көміртек оксиді ауада көп жылу бөле отырып жанады. Осы қасиетіне қарай көміртек монооксиді СО газ тектес отын ретінде пайдалынады.<br />
<br />
2. Көміртек монооксиді СО жоғары темпиратурада метал оксидтерін тотықсындырып, бос металды бөліп шығарады.<ref name="source2"/><br />
<br />
==Тағы қараңыз==<br />
*[[Иіс]]<br />
*[[Иіссіздендіру]]<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot