https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BDИтошаған - Түзету тарихы2026-04-19T15:29:38ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD&diff=30781&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:08:54Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD&diff=30780&oldid=prev04:56, 2016 ж. мамырдың 16 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген2016-05-16T04:56:02Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Taxobox<br />
|name = Итошаған<br />
|image = Bidens pilosa 100301-0233 tdp.jpg<br />
|image_caption = [[түкті итошаған]]<br />
|regnum = [[Өсімдіктер]]<br />
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br />
|classis = [[Қос жарнақтылар]]<br />
|unranked_ordo = [[Asterids]]<br />
|ordo = [[Asterales]]<br />
|familia = [[Астралылар тұқымдасы|Asteraceae]]<br />
|subfamilia = [[Asteroideae]]<br />
|tribus = [[Coreopsideae]]<br />
|genus = '''''Bidens'''''<br />
|genus_authority = [[Карл Линней]]<br />
|subdivision_ranks = түрлері<br />
|subdivision = 150-250 түрі белгілі<br />
}}<br />
'''Итошаған''' ({{lang-la|Bidens}}) – [[астралылар тұқымдасы|астралылар]] тұқымдасына жататын [[Бір жылдық өсімдіктер|бір жылдық]] шөптесін өсімдік. <br />
<br />
<br />
[[Қазақстан]]да [[өзен]] мен [[көл]]дердің жағалауында, сондай-ақ, [[саз]], [[құм топырақты дала]]да және [[суармалы жерлер]]де өсетін [[имек итошаған]] (B. cernua), [[үштармақты итошаған]] (B. trіpartіta), [[сәулелі итошаған]] (B. radіata) деген түрлері бар. Бұлардың биіктігі 10 – 60 см. Тік сабағының жоғасыр бөлігі бұтақталып кетеді. [[Қауырсын]] тәрізді сүйірленген [[жапырақ]]тары қарама-қарсы орналасады. Көп гүлді себет [[гүлшоғыр]]ының сыртын екі қатар орам жапырақшалары қоршап тұрады. Оның сыртқысы – жасыл, ал ішкі қабаты – жарғақ тәрізді, қара-жасыл жолақты сары түсті болады. [[Гүл]]дері [[қос жынысты]], шеткі тілімденген гүлдері – жыныссыз келеді. [[Шілде]] – [[тамыз]] айларында гүлдеп, жемістенеді. [[Тұқымша]]жемісінің бүйірі қысыңқы, төрт қырлы, төбесінде 2 – 4 қылтанағы бар. Итошаған – [[дәрілік өсімдік]], [[халық медицинасында]] кеңінен қолданылады. Ол [[тәбет]] ашып, ас қорытуды жақсартады, [[тері ауруы]] кезінде [[зат алмасуды]] қалыпқа келтіреді. [[Қан]] кетуді тоқтатып, [[жүйке жүйесі]]н тыныштандырады. Үштармақты итошағанның жапырағы мен гүлін қайнатып, балалар [[шірінше]] ([[золотуха]]) ауруымен ауырғанда ішкізеді. Сондай-ақ жібекті, жүнді сары, ашық жасыл және қоңыр түске бояу үшін қолданылады.<br />
== Табиғатта таралуы. ==<br />
Итошаған республикамыздың, сондай-ақ еліміздің барлық аймақтарында кездеседі. Ол ылғалды, сазды – батпақты жерлерде, өзен – көл жағалауларында, ескі мал қораларының маңында өседі.<br />
Дәрілік шикізат ретінде жапырағы мен сабағының ұш жағы жиналады. Оларды, өсімдік жаңа гүлдей бастаған кезде орақпен орып, ол болмаса кәдімгі қайшымен сабақтың ұш жағынан 10 – 15 см ұзындықта қиып алады. Жиналған дәрілік шикізат шатырдың, жаппаның астында көлеңке жерде жел қақтырылып кептіріледі.<br />
== Химиялық құрамы. ==<br />
Өсімдіктің дәрілік шикізатының құрамында 10 мг/пайыз флавноидтар, кумарин, 60 – 70 мг/пайыз аскорбин қышқылы, 50 мг/пайыз каротин және 4,5 пайызға дейін илік заттар, аздаған эфир майлары бар.<br />
== Қолданылуы. ==<br />
Өсімдік тұнбасы және судағы ертіндісі малдың азыққа тәбетін арттыру, ас қорытуды жақсарту және бауыр ауруларын емдеу үшін қолданылады. Жапырақтары жараның тез жазылуын шипалық жасайды.<br />
Мал дәрігерлігі практикасында күйіс қайыратын малдың азыққа тәбетін ашу, сондай – ақ тер және зәр шығаруды үдету үшін пайдаланылады. Сақа малға өсімдіктің ұнтағы орта есеппен 8 – 10 грамм мөлшерінде беріледі.<br />
Бұл дәрілік шөппен төл ауруларын емдеуге рұқсат етілмейді.<ref>Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 248 б.</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Күрделігүлділер]]<br />
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]<br />
<br />
{{кітап<br />
|авторы = Шәріпбаев Н.<br />
|бөлімі = Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер<br />
|бөлімсілтемесі = <br />
|тақырыбы = итошаған<br />
|шынайыатауы = итошаған<br />
|сілтеме = <br />
|уикитека = <br />
|жауапты = <br />
|басылым = <br />
|орны = <br />
|баспасы = "Қайнар"<br />
|жыл = 1988<br />
|томы = <br />
|беттері = 64-65<br />
|барлықбеті = 242<br />
|сериясы = Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану<br />
|isbn = 5 - 629 -00074 - 5<br />
|тиражы = 5700<br />
}}</div>Нұрлан Рахымжанов