Итжүзім - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:26:03Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:08:54Z

1 түзету

05:26, 2020 ж. шілденің 2 кезіндегі Coffee86 деген

2020-07-02T05:26:21Z

04:55, 2016 ж. мамырдың 16 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген

2016-05-16T04:55:07Z

Жаңа бет

{{taxobox
|image = Bryonia dioica 004.JPG
|image_caption = [[Қосүйлі итжүзім]]
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|classis = [[Қос жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Core eudicots]]
|unranked_subclassis = [[Rosids]]
|ordo = [[Cucurbitales]]
|familia = [[Асқабақтар тұқымдасы|Cucurbitaceae]]
|subfamilia = [[Cucurbitoideae]]
|tribus = [[Benincaseae]]
|subtribus = [[Benincasinae]]
|genus = '''''Bryonia'''''
|genus_authority = [[Карл Линней]]
|subdivision_ranks = түрлері
|diversity = 12 түрі белгілі
|}}
'''Итжүзім''' ({{lang-la|Bryonia}}) – [[Асқабақтар тұқымдасы|асқабақ тұқымдасына]] жататын [[Көп жылдық шөптер|көп жылдық шөптесін өсімдіктер]] туысы.

Дүние жүзінде [[Орта Азияда]], [[Батыс Еуропада]] және [[Жерорта теңіз]] аймағында кездесетін 12 түрі белгілі. [[Қазақстан]]ның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аудандарындағы [[жазық]] жерлер мен [[тау]] аңғарларында, сондай-ақ [[орман]] шеті мен [[Бұта|бұталар]] арасында өсетін 3 түрі бар. Олардың ішінде [[реликті]] түр өте сирек, тек [[Шардара|Шардара алабы]] мен [[Қызылқұм]]да ғана кездесетін [[қаражемісті итжүзім]] (В. melanocarpa) қорғауға алынып, Қазақстанның ''« [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]]'' енгізілген. Оның биіктігі 2 – 4 м. [[Тамыр]]ы жуан, [[түйнекті]], [[сабақ|сабағы]] көп бұтақты, шырмалып өседі. Етжеңді, бестармаққа бөлінген төменгі жағындағы [[жапырақ]]тары ірі болады. [[Бір үйлі өсімдіктер|Бір үйлі]], сарғыш жасыл гүлі дара жынысты. [[тұқым|Тұқымынан]] көбейеді. [[Сәуір]] – [[мамыр]] айларында гүлдеп, [[маусымда]] [[жемісі]] піседі. [[Жеміс]]і – шар тәрізді қою жасыл түсті [[жидек]]. Бұл [[Өсімдіктер|өсімдіктің]] [[тамыр]]ынан алынатын құрғақ ұнтақты [[Жануарлар|жануарлардың]] әр түрлі жарасын емдеуге қолданады. Итжүзімнің тағы бір түрі – [[сыртдән итжүзім]]інің [[тамыр]]ында улы [[брионин]], [[брейн глюкозидтері]], [[шайыр]], [[крахмал]], [[балауыз]], [[минералды тұздар]], [[органикалық қышқылдар]] болады. Оны [[халық медицинасы]]нда [[несеп]] жүргізетін, [[қақырық]] түсіретін, ауруды бәсеңдететін және [[қан]] тоқтататын [[дәрі]] ретінде пайдаланады. Тұқымында [[эфир майы]] (1,5 – 2,1%) болғандықтан [[сабын]] қайнатуға қолданылады. Сондай-ақ гүлінен [[ара]]лар [[бал]] жинайды.<ref>Қазақстан Энциклопедиясы</ref>

== Суреттер ==
<gallery>
Сурет:Bryonia alba1pl.jpg|Ақ итжүзім
Сурет:Bryony_(Bryonia_alba)_foliage.jpg‎
Сурет:White_bryony_mat_of_vegatation.jpg‎
Сурет:Bryony_Berries.jpg‎|Жемістері
Сурет:Young_bryony_(Bryonia_alba)_plant.jpg‎|Жас итжүзім
</gallery>

== Сілтемелер ==
<references/>

{{stub}}
{{wikify}}
[[Санат:Асқабақтар]]
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]

← Ескі түзетулер	18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 19: / Жол нөмірі 19: @@
 '''Итжүзім''' ({{lang-la|Bryonia}}) – [[Асқабақтар тұқымдасы|асқабақ тұқымдасына]] жататын [[Көп жылдық шөптер|көп жылдық шөптесін өсімдіктер]] туысы.
-== Галерея ==
+Дүние жүзінде [[Орта Азияда]], [[Батыс Еуропада]] және [[Жерорта теңіз]] аймағында кездесетін 12 түрі белгілі. [[Қазақстан]]ның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аудандарындағы [[жазық]] жерлер мен [[тау]] аңғарларында, сондай-ақ [[орман]] шеті мен [[Бұта|бұталар]] арасында өсетін 3 түрі бар. Олардың ішінде [[реликті]] түр өте сирек, тек [[Шардара|Шардара алабы]] мен [[Қызылқұм]]да ғана кездесетін [[қаражемісті итжүзім]] (В. melanocarpa) қорғауға алынып, Қазақстанның ''« [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]]'' енгізілген. Оның биіктігі 2 – 4 м. [[Тамыр]]ы жуан, [[түйнекті]], [[сабақ|сабағы]] көп бұтақты, шырмалып өседі. Етжеңді, бестармаққа бөлінген төменгі жағындағы [[жапырақ]]тары ірі болады. [[Бір үйлі өсімдіктер|Бір үйлі]], сарғыш жасыл гүлі дара жынысты. [[тұқым|Тұқымынан]] көбейеді. [[Сәуір]] – [[мамыр]] айларында гүлдеп, [[маусымда]] [[жемісі]] піседі. [[Жеміс]]і – шар тәрізді қою жасыл түсті [[жидек]]. Бұл [[Өсімдіктер|өсімдіктің]] [[тамыр]]ынан алынатын құрғақ ұнтақты [[Жануарлар|жануарлардың]] әр түрлі жарасын емдеуге қолданады. Итжүзімнің тағы бір түрі – [[сыртдән итжүзім]]інің [[тамыр]]ында улы [[брионин]], [[брейн глюкозидтері]], [[шайыр]], [[крахмал]], [[балауыз]], [[минералды тұздар]], [[органикалық қышқылдар]] болады. Оны [[халық медицинасы]]нда [[несеп]] жүргізетін, [[қақырық]] түсіретін, ауруды бәсеңдететін және [[қан]] тоқтататын [[дәрі]] ретінде пайдаланады. Тұқымында [[эфир майы]] (1,5 – 2,1%) болғандықтан [[сабын]] қайнатуға қолданылады. Сондай-ақ гүлінен [[ара]]лар [[бал]] жинайды.<ref>Қазақстан Энциклопедиясы</ref>
-<gallery class="center">
 Сурет:Bryonia alba1pl.jpg|Ақ итжүзім
 Сурет:Bryony_Berries.jpg‎|Жемістері
 </gallery>
-== Дереккөздер ==
-{{дереккөздер}}
 {{stub}}
 {{wikify}}
 [[Санат:Асқабақтар]]
 [[Санат:Қазақстан табиғаты]]