Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:37Z

1 түзету

Kasymov: /* Тағы қараңыз */

2015-03-25T17:09:00Z

‎Тағы қараңыз

Жаңа бет

{{Ислам мәдениеті}}{{Ислам}}
[[Сурет:FirstSurahKoran.jpg|thumb|left|180px|[[Құран]]ның ең бірінші жазуы]]
[[Сурет:RezaShrine.jpg|thumb|250px|Резі Имам мешіті, [[Мешхед]]]]
[[Үндістан]]да [[мұсылмандық насихат]], яғни үгіт іс-шаралары 711 — 713 жылдары жүргізілді. [[Үндістан]]ды толық бағындырып, елдің [[мәдениет]]іне жаңаша бетбұрыс жасауға ықпал ету үшін халықты [[мұсылман]] дініне толықтай енгізу қажет болды. Бірақ [[мұсылмандар]] [[Үндістан өнері|үнді мәдениет өнеріне]] айрықша әсер ете алмады. Сондықтан үнді-[[ислам]] [[өнер]]індегі осы кезең, [[мұсылман]] халықтары [[мәдениет]]інің тарихында кездейсоқ құбылыс болып калды.

Тұтас алғанда, ерте [[Ислам кезеңі]], оған өкшелес [[Моғолдар]] кезеңі сияқты, үнді тарихының біртұтас құрамды бөлігі болып, сол кездегі мәдени дамуға ықпал жасады. Қалай болғанда да [[өнер]] саласында үнді-исламдық өзара ықпал өз жемістерін берді. Бұл кезде сәулет өнері біраз елеулі жетістікке жетті. [[Қолөнер]]і өркендеп, гүлденді.

===Махмұд Газневи===
[[Сурет:Masjidalharam.JPG|thumb|left|180px|[[Мекке]]дегі Харрам мешіттегі [[Қағба]]]]

'''[[Махмұд Газневи]]''' ({{lang-fa|محمود غزنوی}}) (998—1030) [[сұлтан]] ауғанның астанасы [[Кабул]]дан шығып, Солтүстік [[Үндістан]]ға басып кірді, үнділік көркем ескерткіштерді құртып жіберді. Ғаламат діни құрылыстарды қиратты.

XI ғасырдағы тонаушылық пен талқандаулар, жаулап алушылардың шектен тыс қаталдық көрсетуі әйгілі [[әл-Бируни]] жазбаларынан [[мәлім]] болып отыр.
[[Сурет:Sultan Ahmed Mosque, Istambul.jpg|thumb|250px|[[Сұлтанахмед]] мешіті, [[Ыстамбұл|Стамбул]]]]

[[Самарқан|Самарканнан]] шыққан [[Темір]] 1398 жылы [[Үндістан]]ға баса көктеп кіріп, [[Дели]]ді жаулап алды. XV—XVI ғасырлары [[Үндістан]]да [[Кашмир]], [[Дели]], т.б. ұсақ [[мұсылман]] мемлекеттері құрылды. Ерте [[ислам]] кезеңінде [[Моғол]] өкіметін [[Ақбар]] билеген тұста салынған индуистік және джайндық [[сәулет]] өнерінің көптеген ескерткіштері талқандалды, мүсіндер құрып кетті. Қазіргі [[мұражай]]ларда сол дәуірдегі өнер үлгілері ретінде қойылған заттар — сол кездің шағын елді мекендерінде сақталып қалған жекелеген тас мүсіндері ғана.

Ертеде [[ислам]] әкімдері билеген кезде көптеген діни ғимараттар — [[мешіт]]тер мен [[мұнара]]лар, [[ислам]]дық діни оқу орындары, керемет көрікті [[ескерткіш]] бейіттер, кесенелер салынды. Бұл кезде біртұтас қалалар пайда болды. [[Дели]]де көлемімен, маңыздылығымен ерекше есептелетін сәулет кешені сақталған. Делидегі биік күмбез [[Кутб-Минар]] (алып мұнарасы табанының диаметрі 16 м, биіктігі 70 м) [[1794]] жылы салынған. Сонымен қатар [[Кутб-уд-дин Айбектіц]] үлкен мешіті, [[Ала- уд-дин Хилъджаның мазары]] мен [[медресе]]сі, (1215 ж.) [[Илтутмыштың кесенесі]] көтерілген.

[[Кутб-Минар мұнарасы]] [[қызыл құм]] тастан салынған. Мұнараның негізгі тұрқы ою-өрнекті жиырма төрт шығыңқы кернеумен бөлектенген. Олардың біреулері кырланып, шаршыланып келсе, екінші қабаты — тұтастай дөңгелек, үшінші қабаты — кілең тік төртбұрыш. [[Ислам]] сәулетінде бұдан кейінгі биігірек мұнара — [[Каир]]дегі [[Хасан мешіті]]нің мұнарасы болып саналады.

[[Үндістан]]дық [[мұсылман өнері]]нде тек сәулет өнері дамып қойған жоқ, сонымен бірге кескіндемеге көңіл бөлінді. [[Үндістан]]дағы мұсылман кескіндемесіндегі [[миниатюра]]ның даму барысы [[исламдық пуританизм]]ді үнділік [[рух]] біржолата жеңгендігін көрсетті.

[[Ислам]] сәулетінің көне [[ескерткіш]]тері қатарына [[Аджмер]]дегі ([[Риджастхан]]) меіиітті жатқызуға болады. [[Ислам]] сәулет өнеріне тән қабыр басындағы ескерткіштер, күмбездер өзіндік ерекшеліктерге ие. Үнділік [[ислам]] сәулет өнеріне тән негізгі белгі — қоршаған табиғатпен жарасып тұратындығы. Сондықтан да бақтардағы [[мешіт]] жанында орналасқан [[ислам]]ға тән мұнаралар сәулет құрылысында пайдалаланылды, оның құрылымы өте жақсы дамыды. [[Үнді сәулеті]] мен оның сәндік бейнелеу өнері мұсылмандық ұлыстарға ықпал жасады. [[Ахмадабад]]тағы көркемдік көзқарас тұрғысынан аса елеулі сәулет ескерткіші [[Джами-Мазджид мешіті]] (1424 жылы салынған). [[Үндістан]]дағы ерте [[ислам]] сәулет өнерінің інжу-маржаны— 1514 жылы салынған [[Рани Сепари мешіті]], сонымен қатар [[Ахмад-шаһ]] ( 1414 жылы) мешіті. [[Сасарам]]дағы [[Шер-шаһ кесенесі]] мейлінше әсем және жақсы салынған (1540—1543). Бұл — [[иундар]] құмтасынан салынған сегіз қабырғалы [[кесене]] болатын.<ref>[[Өнер]]: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулык/Қ.Болатбаев, Е.Қосбармақов, А.Еркебай. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-33-998-8</ref>

==Тағы қараңыз==
* [[Мысыр өнері]]
* [[Ежелгі Грекия өнері]]
* [[Ежелгі Рим өнері]]
* [[Үндістан өнері]]
* [[Қытай өнері]]
* [[Жапон өнері]]
* [[Өнер]]
* [[Каллиграфия]]
* [[Қалям]]
* [[Насх]]
* [[Сулюс]]
* [[Тұғра]]

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Өнер]]
[[Санат:Ислам]]
[[Санат:Мұсылман]]
[[Санат:Үндістан]]

[[tr:İslam#İslam ve sanat]]

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Ислам өнері - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymov: /* Тағы қараңыз */