https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2026-04-18T21:08:26Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=32099&oldid=prev 2025-04-25T18:13:59Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:13, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=32098&oldid=prev 2016-12-23T09:23:20Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Тарихы: </span>clean up, replaced: Бағдад → Бағдат (2) using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Ислам архитектурасы'''-И с л ам с ә у л е т [[өнері]] - әлемдік сәулет өнері қазынасына енетін, Ислам діннің ықпалымен салынып-қалыптаскан ерекше үлгідегі ғимарат кешендерінің жүйесі. Ислам діннің нығайып, қанат жаюымен бірге, мұсылмандықтың әсемдік хакындағы ұғымдары мен салт-дәстүрлеріне үйлесетін жаңа құрылыстар ([[мешіт]], [[медресе]], [[кесене]], т.б.) жаппай<br /> салына бастады.<br /> <br /> Ислам архитектурасының ең бір ғажайып туындысы Меккедегі үлкен мешіт ([[Мәсжидул харам]]). Ол - ашық алаң ортасына Қағба орналасқан, төрт жағынан бірнеше қабат ашық галереямен қоршалған, оған тарихи Сафа, Маруа төбелерін галереямен жалғастырып қосқан үлкен кешен.<br /> <br /> ==Ерекшелігі==<br /> Әлемнің басқа жерлеріндегі сәулеттілік тәжірбиесінде кездеспейтінмұнаралы тұрғын үйлер тұрғызу. Олардың кейбіреулерінің биіктігі 11 қабатты үйдің биіктіғіне тең. Алғашында олар тастан қаланған іргетастарға отырғызылып, шикі<br /> кірпіштерден тұрғызылды.<br /> <br /> ==Тарихы==<br /> [[Дамаск]] (Шам)<br /> Мұсылман халифатының орталығына айналып, билікке [[Омейя]] әулеті келген кезде Сирия мен оның төңірегіндегі елді мекендерде аса ірі қамалдар тұргызылып, көптеген мешіттер мен сарайлар салынды (мысалы, [[Каср әл-Хаир әл-Ғабри]], [[Уалид Кусейр-Амра]], т.б.).<br /> <br /> Аббас әулеті билеген тұста [[Халиф]] [[Мансұр]] 762 ж. [[Бағдат]] қаласын салып, астананы сонда көшірді. Осыған байланысты [[Месопотамияда]] (Қосөзен аралығы)<br /> Ислам архитектурасы жедел өркендеді.<br /> <br /> IX ғасыры [[Египет]] [[Бағдат]] халифатынан бөлініп шығып, билікке арғы тегі түркілерден тараптың Тулун әулеті келді. Осы кезде аса ірі ибн Тулун мешіті салынды (879). Мысырдағы билік Фатима<br /> әулетіне (969 - 1171) ауысқан тұста Ислам архитектурасы одан әрі өркендеп, ел астанасы [[Каир]] қаласына көшірілді. Кейін билеуші әулеттер - Аби әулеті (1171 - 1250) мен мәмлүктер (1250-1517) тұсында да Мысыр Ислам архетиктураның негізгі орталығына айналып, аса ірі мешіттер мен<br /> сарайлар тұрғызылды ([[Самарра]], [[Фустат]],Султан Хасан мешіттері).<br /> <br /> Арабтар 711 ж.Пиреней түбегін жаулап алып, кейін [[Кордова]] халифат кұрылған кезде осы өлкеде де<br /> ғажайып Ислам архитектурасы ескерткіштері тұрғызылды. Атап айтқанда, Кордовадағы үлкен мешіт,<br /> Гранада әмірлерінің сарайы, т.б.<br /> <br /> X - XIII ғасырлары Ислам діні қанатың кеңге жайып, Орталық Азияға, Үндістанға, Кавказға тарала бастады. Ислам дінімен катар, аталған елдерде<br /> Ислам архитектурасы да өркендеді. Мысалы, XIII ғасыры Делиде салынған әйгілі Кутб-Минар мұнарасының биіктігі 70 м-ге, табанының диаметрі 16 м-ге жетті. Бұл мұнараның өне бойы ою өрнекті 24 шығыңқы кернеумен безендірілген. Бұған қоса Делиде мешіт ауласында тұрғызылған Темір мұнарасы бар.<br /> <br /> Ахмадабақтағы 1427 жылы салынған [[Джамми-Мадджид]] мешіті 70х30 м-ге алаңды алып,онда 260 бағана 15 күмбезді ұстап тұр. Ұлы моғолдар билігі тұсында Үндістанда атақты [[Тәж-Маһал]] (1630 - 1652) салынады. Оның сырты әлемде теңдесі жоқ ою-өрнектермен, алтын-күміс [[мозаика]]лармен<br /> көмкерілген, жақтаулары Құран мәтіндері-<br /> мен нақышталған.<br /> <br /> X - XII ғасырлар Иран, Ауғанстан. Орта Азия мен Қазақстанда көптеген<br /> Ислам архитектурасы ескерткіштері салынды.<br /> <br /> ==Ескерткіштері==<br /> *Тараздағы [[Айша бибі]] <br /> *Үргеніштегі [[Фахриддин Рази]] <br /> *Мервтегі [[Сұлтан Санжар]] <br /> *Нахичваньдағы [[Момине хатун]]<br /> *Исфаһандағы жұма мешіті, т.б. кесенелер.<br /> <br /> Бұл өлкелерде '''XIV - XV ғасырларда''' Ислам архетиктурасы одан әріөркендеп <br /> *Самарқанда Гөр Әмір, Шахизинда<br /> *Түркістанда [[ҚОЖА АХМЕТ ИАСАУИ КЕСЕНЕСІ|Қожа Ахмет Иасауи кесенелері]] <br /> *Бакуде Ширваншахтар сарайы, т.б. салынды.<br /> <br /> '''XVI - XVIII ғасырлары салынған''' <br /> *Бұхарадағы [[Мір-Араб]], [[Қос медресе]], [[Ляби-хауз]],<br /> *Самарқандағы Регистан, Аградағы [[Тәж-Маһал]] (Үндістан) кешендері, Стамбұлдағы<br /> Сулеймание және Андрианопольдегі Селиме (Түркия) мешіттері <br /> *Турфандағы [[Сулейман мұнарасы]] (Қытай), [[Нұхтағы Шекті]]<br /> хандарының сарайы;<br /> <br /> '''XIX - XX ғ. ескерткіштер''' - <br /> *Бұхара маңындағы Ситораи Мохи<br /> Хоса, Хиуадағы Шырғызы хан, Аллаһқұли<br /> хан, Мұхаммед Амин хан медреселері<br /> *Батыс Қазақстанда [[Бекет ата]], Шақпақ ата жер асты медреселері, Айтман, Ерғали, [[Тәжике және Омар-Түр кесенесі|Тәжике және Омар-Түр кесенелері]]<br /> <br /> Ислам архитектураның озық үлгілеріне жатады.<br /> &lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,<br /> 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Дін]]<br /> [[Санат:Ислам]]<br /> <br /> <br /> {{Islam-stub}}</div>

Kasymbot