https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96Иодану жүйесі мен тәсілдері - Түзету тарихы2026-09-08T04:49:52ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=38409&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=38408&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-20T11:54:37Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Иодану жүйесі мен тәсілдері.'''Зерттелетін заттын газ күйіндегі иондарын туындатуға түзу және иондық шоқты қалыптастыруға, сонан соң оны масс-талдағышқа бағыттауға арналған. Олардың арасында көбірек таралғаны 1902 жылы П.[[Ленард]] бірінші іске қосқан әмбебап электрондық (ЭУ)<br />
соққы. Қазіргі осы типтес [[ион]] көзі А.[[Нир]] ұсынған үлгінің негізінде<br />
құралған.<br />
Әдетте молекуланың иондануы үшін энергиясы 70-100 эВ [[электрон]]дарды пайдаланады, олар органикалық қосылыс молекуласының диаметріне тең аралықты 10<sup>−16</sup> секунд ішінде 10<sup>8</sup> см/с жылдамдықпен жүріп өтеді.Бұл уақыт зат молекуласынан электронның бөлінуіне және<br />
2-8 эВ энергиясы бар оң зарядталған ион - радикалдың М<sup>+(n)</sup> молекулалық ионның түзілуіне жеткілікті. Болымсыз энергия қоры бар<br />
иондар тым тұрақты келеді және қабылдағышқа жетіп жатады. Ал<br />
ішкі энергия қоры мол иондар козғалыс жолында белгілі бір<br />
құрылымы мен құрамы бар заттарға тән сипат алып, молекулалық<br />
салмағы ең аз иондарға (ион жаңқасына) жіктелінеді. Молекуланы<br />
иондауға қажет электрондар шоғының энергиясы кейбір зат үшін<br />
4 (Ғr) -24,5 (He) эВ аралығындағы иондану потенциалы деп аталатын ең жоғарғы шамадан артық болуы керек. Бұл шама органикалық<br />
қосылыстар үшін 7-11 эВ. Электрондардын моноэнергетикалық<br />
шоғын пайдаланып және олардың энергиясының мәндерін төмендете отырып, заттын иондану потенциалын және спектрде тиісті<br />
бөлінген иондардың сызығы пайда болатын электрондардың ең көп<br />
энергиясын, иондардың пайда болу потенциалын анықтайды.<br />
Электронмен соккылау арқылы иондау кезінде қоздырылу<br />
энергиясы ионға бөлінбей-ак молекулалық иондардың тербелмелі<br />
дәрежесі бойынша қайтадан бөлінуі жүреді. Қоздырылу энергиясын<br />
тепе-теңдік жағдайда тепе-тең бөлінуі жөніндегі болжам кейбір<br />
затттардын масс-спектрлерін жартылай тәжірибеге негізделген<br />
есептеуге мүмкіндік береді. Алайда, бұл теория көп жағдайда<br />
қосылыстар үшін, әсіресе, ұзын молекулалар үшін орындала<br />
бермейді. Екі атомды молекула үшін тербелістің өзгеруі Франк-<br />
Ковдон көзқарасы бойынша түсіндіріледі. Төменгі энергетикалық<br />
(< 10 эВ) электрондардын берілген затпен әрекеттесуі кезінде<br />
молекулалардың электрондары [[резонанс]]ты қармау процесі жүруі мүмкін, мұндайда теріс зарядталған иондар түзіледі,<br />
Электрондық соққылаудың масс-спектроскопия әдісі - өте аз<br />
мөлшердегі зат құрылысының құрылымын зерттеуде бірден-бір<br />
сезімтал әдіс.<br />
Жалпы басқа да спектроскопиялык әдістердегідей, мұнда да жүз<br />
мыңға жуық органикалық қосылыс құрылымы айқындалып, олар<br />
жайлы арнаулы дерек «қоры» жинақталған. Осы «қор» негізінде<br />
бұлар ЭВМ-нің көмегімен іске асырылады.<br />
Бұл әдістің кемшілігі оның тек жеңіл бұланып, оңай ұшатын<br />
қосылыстарға ғана қолданылатыны, m/z қатынасымен анықталатын<br />
және молекулалық масса жайлы хабар беретін иондар аз бөлікті<br />
құрайды. Сондай-ак құрылымдық талдауда тым көп хабар беретін<br />
теріс иондар шамалы мөлшерде ғана түзіледі. Тіпті органикалық<br />
қосылыстар да саны шектеулі ғана.<br />
Химиялық иондану (ХИ) зерттелетін зат молекулалары қоспа<br />
құрамындағы [[реагент]]ті газ иондарымен соқтығысқанда жүзеге<br />
асады. Жүйедегі мұндай газ 65-130 Па қысымда, ал зерттелетін<br />
заттың пардиалды қысымы 0,1-0,01 Па болады. Қоспаны энергиясы<br />
Е=70 - 300 эВ болатын электрондармен соққылағанда, реагент<br />
газдың молекулалары көбірек ионданады. Иондық-молекулалық<br />
соқтығысу нәтижесінде түзілген (оң зарядталған) иондар реагентті<br />
ионға түрленеді, бұл өз кезегінде зерттелетін зат молекуласымен<br />
өзара орекеттесіп, оларды иондайды. <br />
[[Сурет:Кесте4.png|l400px]]<br />
<br />
Оң зарядталған иондар түзетін химиялық иондану сондай-ақ<br />
реактатты иондары бар (Не<sup>+</sup>, Аг<sup>+</sup>, N<sub>2</sub>, (СО<sup>+</sup>, НО<sup>+</sup>) зарядты талданатын зат молекуласына ауыстыру нәтижесінде жүреді. Реагентті<br />
газы бар химиялық иондардың масс-спектрлері электрондық<br />
соққылау спектрлеріне ұқсас. Бұл әдіс газ күйіндегі органикалық<br />
қосылыстардың кышқылды-негіздік қасиетін бағалауға көмектеседі.<br />
Теріс зарядталған иондардың түзілуін қамтамасыз ететін химиялық<br />
иондау талданатын қосылыстың теріс зарядталған иондармен (NH<sub>2</sub>,<br />
OH<sup>-</sup>. CH<sub>3</sub>O) өзара әрекеттесуі кезіңде болады. Ондағы теріс иондардың электронға жақындығы 1682, 816 және 778 кДж/мольге сәйкес және<br />
олар төменгі энергиялы электрондармен (~6эВ) молекулаларды<br />
қармағанда түзіледі. Бұл әдіс электрондық соққылау әдісінен едәуір<br />
сезімтал, өйткені иондаушы камерадағы барлық иондар түгелдей<br />
дерлік иондануға пайдаланылады.<ref>Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық . II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Аналитикалық химия]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>ArystanbekBot