Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:26:55Z

1 түзету

Sibom: /* Желілердің пайда болуы */clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB

2017-02-15T09:29:38Z

‎Желілердің пайда болуы: clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB

Жаңа бет

[[Сурет:First Web Server.jpg|thumb|200px|[[Web server]].]]
[[Сурет:Icannheadquarters.jpg|thumb|200px|ICANN-ның [[Марина Дель Рейде]]гі штаб-пәтері, [[Калифорния]] штаты, [[АҚШ]].]]
'''Интернет тарихы''' [[компьютер]]лік құрылғылар жұмыс жасай бастаған уақыттан басталады (1950-1960 жылдар аралығы).<ref>[http://www.sciencemag.org/content/suppl/2011/02/08/science.1200970.DC1/Hilbert-SOM.pdf "The World’s Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information"], Martin Hilbert and Priscila López (сәуір 2011), [[Science (journal)|''Science'']], 332(6025), 60-65.</ref>

== Тарихы ==
=== Желілердің пайда болуы ===
1957 жылы Кеңес Одағы Жердің жасанды серігін ұшырып, космостық кеңістікте бірқатар алға шыққан болатын. Бұл өз кезегінде АҚШ-та біршама алаңдатушылық тудырып, АҚШ Қорғаныс Министрлігі ақпаратты тасымалдаудың сенімді жүйесін құру туралы шешім қабылдады. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін АҚШ-тың алдыңғы қатарлы жобаларды зерттеу агенттігі (ARPA) компьютерлік желі құруды ұсынды. Бұл желіні құру ісі Лос-Анджелестегі Калифорния университеті, Стэнфорд зерттеу орталығы, Юта штатының университеті және Санта-Барбара қаласындағы Калифорния штатының университеттеріне тапсырылды. Компьютерлік желі ARPANET деп аталып, 1969 жылы аталған төрт ғылым орталықтарын біріктірді, барлық жұмыстарды АҚШ Қорғаныс министрлігі қаржыландырып отырды. ARPANET желісінің даму қарқыны өте жылдам болды, оны әртүрлі ғылым саласындағы зертеуші-ғалымдар да кеңінен қолдана бастады.<ref>{{cite journal | author=[[J. C. R. Licklider]] | title=Man-Computer Symbiosis | year=1960}}</ref>

ARPANET желісінің алғашқы сервері 1969 жылдың 1 қыркүйегінде Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде орнатылды. Сервер ретінде орнатылған «Honeywell 516» компьютерінің оперативті жад көлемі небәрі 12 КБ болатын.<ref>{{cite journal | author=[[Leonard Kleinrock]] | title=Leonard Kleinrock's Personal History/Biography: the Birth of the Internet | year=2005 | url=http://www.lk.cs.ucla.edu/personal_history.html | accessdate=мамыр 28, 2009 |title=The history of the Internet }}</ref>

1971 жылы желі арқылы электронды почта әртүрлі хабарламалар жіберуге мүмкіндік беретін алғашқы компьютерлік бағдарлама жасалып, кеңінен тарала бастады.<ref>{{cite journal | author=[[Ronda Hauben]] | title=From the ARPANET to the Internet | year=2001 | url=http://www.columbia.edu/~rh120/other/tcpdigest_paper.txt | accessdate=мамыр 28, 2009}}</ref>

1973 жылы бұл желіге трансатлантикалық телефон сымы көмегімен Ұлыбритания және Норвегияның ұйымдары қосылып, желі халықаралық сипат ие болды.<ref name="NetValley">[http://www.netvalley.com/intval.html "Roads and Crossroads of Internet History"] by Gregory Gromov. 1995</ref>

1970-жылдары интернет желісі тек электронды почта арқылы ақпарат жіберу үшін ғана пайдаланылды. Бірақ, бір кемшілігі, интернет желісінің басқа техникалық стандарттарға негізделген желілермен байланыс орнату мүмкіншілігі болмады.<ref>{{cite news | title=An Internet Pioneer Ponders the Next Revolution | work=An Internet Pioneer Ponders the Next Revolution | url=http://partners.nytimes.com/library/tech/99/12/biztech/articles/122099outlook-bobb.html?Partner=Snap | accessdate=November 25, 2005 | date=желтоқсан 20, 1999}}</ref>

1970-жылдардың соңында мәліметтерді тасымалдау стандарттары үлкен қарқынмен тарала бастады. 1982-83 жылдары бұлардың барлығы бір стандартқа келтірілді. 1983 жылдың 1 қыркүйегінде ARPANET желісі NCP протоколынан TCP/IP протоколына көшірілді. Бұл протокол қазіргі кезге дейін желілерді біріктіруде кеңінен қолданылады. 1983 жылы ARPANET желісіне қатысты айтылатын «Интернет» термині пайда болды.<ref>{{cite web | title=Net was born of economic necessity, not fear | url=http://www.networkworld.com/columnists/2004/0607johnson.html | author=Johna Till Johnson | accessdate=маусым 15, 2009 }}URL is sufficient attribution</ref>

1984 жылы домендік аттар жүйесі (DNS) жасап шығарылды.

1984 жылы ARPANET желісінен бөлек жаңа желілер пайда бола бастады. Солардың бірі АҚШ Ұлттық ғылыми қоры (NSF) өз ішіне көптеген шағын желілерді (сол уақыттарда-ақ танымал болған Usenet және Bitnet желілерін қоса) біріктірген университетаралық ауқымды NSFNet (|National Science Foundation Network) желісін құрды. Бұл желінің ақпарат тасымалдау қабілеті ARPANET желісіне қарағанда біршама артық еді. Бір жыл ішінде бұл желіге 10 мыңдай компьютер қосылды.<ref>{{cite book | authorlink = Katie Hafner | last = Hafner | first = Katie | title = Where Wizards Stay Up Late: The Origins Of The Internet | publisher = Simon & Schuster | year = 1998 | isbn = 0-68-483267-4 }}</ref>

1988 жылы Internet Relay Chat (IRC) протоколы жасалып, Интернетте нақты уақытта сөйлесу (чат) мүмкіндігі пайда болды.<ref>[http://www.livinginternet.com/i/ii_licklider.htm Licklider and the Universal Network]</ref>

1989 жылы Еуропада, Ядролық сынақтар бойынша еуропалық кеңес (CERN) қабырғаларында Бүкіләлемдік тор концепциясы пайда болды. Оны әйгілі ағылшын ғалымы Тим Бернерс-Ли ұсынды, ол екі жыл ішінде HTTP протоколын, HTML тілін және URI идентификаторларын ойлап тапты.<ref>{{cite web | title=NORSAR and the Internet | url=http://www.norsar.no/pc-5-30-NORSAR-and-the-Internet.aspx | publisher=NORSAR | accessdate=маусым 5, 2009}}</ref>

=== Интернеттің шығуы ===
1990 жылы ARPANET желісі NSFNet желісімен бәсекелестікке шыдай алмай, өз жұмысын тоқтатты. Осы жылы Интернетке телефон арқылы қосылудың сәті түсті (Dialup access).<ref>{{cite web | title=How does the Internet Work? | url=http://tldp.org/HOWTO/Unix-and-Internet-Fundamentals-HOWTO/internet.html | accessdate=маусым 15, 2009 }}</ref>

1991 жылы Бүкіләлемдік тор Интернетте пайда болды, ал 1993 жылы әйгілі NCSA Mosaic браузері пайда болды.<ref name="acm.org">Ruthfield, Scott, [http://www.acm.org/crossroads/xrds2-1/inet-history.html The Internet's History and Development From Wartime Tool to the Fish-Cam], ''Crossroads'' 2.1, September 1995.</ref>

1995 жылы NSFNet желісі бастапқы зерттеу мақсаттарына қайта оралды, енді Интернеттің барлық трафигін маршрутизациялаумен Ұлттық ғылыми қордың суперкомпьютерлері емес, желілік провайдерлер айналыса бастады. Осы жылы Бүкіләлемдік тор FTP арқылы файлдарды тасымалдау протоколын трафик жөнінен басып озып, Интернеттегі ақпарат тасымалдаудың негізгі көзіне айналды. Бүкіләлемдік тор консорциумы (W3C) құрылды. Бүкіләлемдік тор Интернетті өзгертіп, оның қазіргі заманғы бет-бейнесінің қалыптасуына әсер етті деп айтуға болады. 1996-жылдан бастап Бүкіләлемдік тор Интернет түсінігін толықтай ауыстырды деп айтуға болады.<ref>{{cite web | title=About Rand | work=Paul Baran and the Origins of the Internet | url=http://www.rand.org/about/history/baran.html | accessdate=January 14, 2006 }}</ref>

1990-жылдары Интернет сол уақыттағы желілердің көпшілігін біріктірді (Фидонет сияқты кейбір желілер интернет құрамына кірген жоқ). Интернеттің техникалық стандарттары ашық, ал оны басқаратын белгілі бір компания жоқ болғандықтан, интернеттің дамуы жекелеген желілердің бірігуіне көп әсерін тигізді. 1997 жылы Интернетте 10 млн компьютер болды, 1 миллионнан астам домендік аттар тіркелді. Интернет ақпарат алмасудың ең танымал құралына айналды.<ref name="acm.org"/>

1998 жылы рим папасы [[Иоанн Павел]] II [[Бүкіләлемдік Интернет Күні]]н 30 қыркүйек деп бекітті.<ref name="BBC Technology">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8331253.stm Celebrating 40 years of the net], by Mark Ward, Technology correspondent, BBC News, 29 қазан 2009</ref>

Қазіргі кезде Интернет желісіне тек қана компьютерлік желілерден бөлек, байланыс спутниктері, радиосигналдар, кабельдік теледидар, телефон, ұялы байланыс, арнайы оптикалық-талшықтық желілер және электр желілері арқылы да байланысуға болады.<ref>[http://www.merit.edu/about/history/article.php ''A Chronicle of Merit's Early History''], John Mulcahy, 1989, Merit Network, Ann Arbor, Michigan</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Интернет]]
[[Санат:Телекоммуникация тарихы]]

← Ескі түзетулер	18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Интернет тарихы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sibom: /* Желілердің пайда болуы */clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB