Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:34Z

1 түзету

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

2015-03-25T10:09:51Z

Removing Link GA template (handled by wikidata)

Жаңа бет

'''Импрессионизм''' ({{lang-fr|іmpressіonnіsme, іmpressіon}} – әсер) – алғаш рет [[Франция]]да 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басында өнерде қалыптасқан ағым. Импрессионизм өкілдері өмірді шынайы, айқын, боямасыз бейнелеуге ұмтылды.

[[Бейнелеу өнері]]нде импрессионизмның алғашқы белгілері 19 ғасырдың 60-жылдары суретшілер Делакруа, Констебл, Тернер шығармаларында көрініс тапты. Импрессионизмнің негізін француз суретшілері (К.Моне, О.Ренуар, Э.Дега) қалады. Олардың шығармаларынан өмірдің немесе табиғаттың бір сәттілік бейнесі әсерлі де көркем берілді. Табиғаттың құбылмалы шақтарын, заттардың түсін, жарық пен сәуленің дәл де нәзік өзгеретінін көрсете білді. Импрессионизм өкілдері табиғаттағы құлпырған бай бояу әлемін жіті байқап, анық жеткізуге тырысты. Түстердің түрленуін алғаш көрсеткен де импрессионизм ағымы болды. Францияда 1870 жылдан бастап импрессионизм көркемдік әдіс ретінде қалыптаса бастады. Оның өкілдері өнердің қоғамдық мазмұнынан, бейнені жинақтау және типтендіру принциптерінен бас тартты. Дегенмен импрессионизм адамның өзін қоршаған ортадан алатын сезімдік әсерін, құбылмалы шақтарын, жарық пен атмосфераның ықпалынан зат түсінің өзгеруін дәл де нәзік беруде елеулі жетістіктерге жетті. Олар белгілі бір идеялы тақырыптарға немесе қатып қалған әдістемелі заңдылықтарға бой ұрмай, еркін, өздерінің қалауынша жаза білді. Кескіндемедегі құрылымды (композицияны) еркін құра білді. Импрессионизм образды сомдауда солқылдақтыққа, екі ұштылыққа ұрынып, суреттегі үйлесімділік дәлдігінен алшақтады. Импрессионизм өкілдері бояу қосындыларын қолданбай, тек “таза түстерді” пайдалануды талап ететін пленэр жүйесін жасады. Бұл әдістер импрессионизмнің жалғасы неоимпрессионизм (нео – жаңа) мен [[постимпрессионизм]]нен (пост-кейінгі) айқын сипат тапты. Неоимпрессионизмді өмірге әкеліп қалыптастырған Жорж Сера (1859 – 1891). Бұл бағыттағы суретшілер өзіндік жазу техникасын ойлап тапты. Олар кенепке қоспасыз таза бояуларды тең түсіру арқылы (Ж.Сера. “Гранд-Жат аралығындағы жексенбілік серуен” картинасында) жазды. Мұндай кескіндемелер [[мозаика]]мен түрлендіргендей әсер қалдырды. 19 ғасырдың аяғында импрессионизмге қарама-қарсы [[постимпрессионизм]] тарих төріне шықты. Оның ірі өкілдері, ұлы суретшілер [[Винсент Ван Гог]] (1853 – 1890), [[Поль Гоген]] (1848 – 1903), Поль Сезанн (1839 – 1906) болды. Импрессионистер, негізінен, кескіндеген затының сыртқы бейнесін шыншылдықпен бір сәттік сезімде жазса, постимпрессионистер өздерінің ішкі әлемін, жүрек сезімін бейнелеуге тырысты. Олар, көбінесе, таза ашық түсті бояуларды жиі қолданды (Ван Гог, Гоген). Ал Сезанн айнала қоршаған ортаны (заттарды, адамды, жан-жануарды, т.б.) геом. заттарға балай қабылдады (мысалы, тауды – үшбұрышқа, адам басын, алманы – шарға, т.б.). импрессионизмнің бір сәттік әсерлерге құру принциптері кескіндемеде Ван Гог, Дж.Уистлер, М.Либерман, К.А. Коровиннің, мүсін өнерінде М.Россо, П.П. Трубецкий және О.Роденнің шығармаларынан көрініс тапты.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==== Импрессионист суретшілердің хронологиясы ====
<center>
<small>'''Импрессионисттер'''</small>
<timeline>
ImageSize = width:800 height:216
PlotArea = width:620 height:196 left:100 bottom:20
AlignBars = justify

Colors =
id:Manet value:lavender
id:Bazille value:powderblue
id:Monet value:lavender
id:Renoir value:lavender
id:Sisley value:lavender
id:Pissarro value:powderblue
id:Cézanne value:powderblue
id:Cassatt value:lavender
id:Morisot value:powderblue
id:Degas value:powderblue
id:Caillebotte value:powderblue

Period = from:1830 till:1930
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:1830

PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:16 shift:(0,-5)
bar:Pissarro color:Pissarro
from: 1830 till: 1903
bar:Manet color:Manet
from: 1832 till: 1883
bar:Degas color:Degas
from: 1834 till: 1917
bar:Sisley color:Sisley
from: 1839 till: 1899
bar:Cézanne color:Cézanne
from: 1839 till: 1906
bar:Monet color:Monet
from: 1840 till: 1926
bar:Bazille color:Bazille
from: 1841 till: 1870
bar:Renoir color:Renoir
from: 1841 till: 1919
bar:Morisot color:Morisot
from: 1841 till: 1895
bar:Cassatt color:Cassatt
from: 1844 till: 1926
bar:Caillebotte color:Caillebotte
from: 1848 till: 1894

LineData=
at:1840 color:black width:0.5 layer:back
at:1850 color:black width:0.5 layer:back
at:1860 color:black width:0.5 layer:back
at:1870 color:black width:0.5 layer:back
at:1880 color:black width:0.5 layer:back
at:1890 color:black width:0.5 layer:back
at:1900 color:black width:0.5 layer:back
at:1910 color:black width:0.5 layer:back
at:1920 color:black width:0.5 layer:back
at:1930 color:black width:0.5 layer:back
</timeline>
</center>

[[Музыка]] саласында импрессионизмнің негізін салушы К.Дебюсси болды. Ол музыканың бейнелеу тәсілдеріне (оркестрге түсіру, фортепьянолық фактура жағынан) көптеген жаңалықтар енгізді. Әсіресе, музыканың ладтық негізін, гармониясын өзіндік әдіспен көмескілеп беруге тырысты. Кейін көрнекті музыка шеберлері (Францияда М.Равель, Испанияда М. де Фалья, т.б.) импрессионизмге тән нәзік әуенді тамаша эстетикалық туындылар жазды.

[[Әдебиет]]те импрессионизмнің белгілері ағайынды Э. және Ж.Гонкурдың, А.Шницлердің, Г.Гауптманның; театрда реж. А.Антуанның, М.Рейнхардтың, Ф.Ф. Комиссаржевскийдің, актерлер Г.Режанның, С.Моиссидің, П.Н. Орленевтің шығармашылықтарынан кезігеді. Импрессионизм – негізінен, өнерді жаңа қырынан көрсетіп, көптеген жаңашыл, асыл мұраттарға жеткен өнер ағымы. Кеңес заманында импрессионизм ағымындағы өнер бағаланбады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Өнер]]
[[Санат:Әлеуметтану]]

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Импрессионизм - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)