https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D0%B4%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%96Идеалды газдардың адиабатты процессі - Түзету тарихы2026-04-20T20:00:54ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D0%B4%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%96&diff=38445&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%98%D0%B4%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%96&diff=38444&oldid=prevKasymbot: /* top */clean up, replaced: Пуассон Симон Дени → Симеон Дени Пуассон using AWB2017-04-05T16:57:02Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: Пуассон Симон Дени → Симеон Дени Пуассон using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Изотермалардың салыстырмалы (PV = const) және адиабатты орналасуы..jpg|thumb|Изотермалардың салыстырмалы (PV = const) және адиабатты орналасуы]]<br />
Көп жағдайда, [[изотермиялық процесс|изотермиялыққа]] қарағанда, адиабатты процесстер үшін өзіне тән: Р = var, Т= var және V = var.<br />
Бірақ та, ол жеке шектеулерді сақтайды. [[Газ]] күйінің адиабатты<br />
өзгеру кезі деп есептеледі де, жұмыстық дене, жылу ажыратушы<br />
(адиабатты) қабығында орналасқан. Сонымен, жылуды жеткізуге<br />
немесе алып кетуге болмайды. Қозғалыстағы ағында, [[үйкеліс]]тің бар<br />
болу кезінде, ішіндегі үйкеліс жұмысы есебінен, дәл осындай жылу<br />
бөлініп шығады. Жалпы жағдайда, оны есептеуге болады:<br />
*dq = dq<sub>а</sub> + dq<sub>үйк</sub><br />
мұндағы, dq<sub>а</sub> - сырттан [[жылу алмасу]] есебінен жылулықтың меншікті санды өзгеруі; dq<sub>үйк</sub> - ол да, сыртқы жылу алмасу есебінен өтеді.<br />
<br />
Егер де, [[кеңею]] процессі қарастырылса немесе қозғалтқыш<br />
піспектің жеткілікті, баяу жылжуы кезіндегі, жылу ажыратқыштығындағы сығылуы өтсе, онда үйкеліс есебінен, ішінде бөлінетін<br />
жылулық туралы, түсінік берудің қажеті жоқ.<br />
<br />
''Адиабатты қайтымды процесс дегеніміз - қайтымды өзгеріс<br />
куйінде жылулық алмасу жүрмейді (dq<sub>а</sub>=0) және үйкеліс болмайды<br />
(dq<sub>үйк</sub>=0).''<br />
''<br />
Бұл процессті, изоэнтропийлі процесс'' деп атайды. [[Изоэнтропийлі процесс]]ке арналған жылудинамикасының бірінші заңының талдау формуласы мына түрде жазылады:<br />
*du + dl = 0.<br />
*du = C<sub>ν</sub>dT кезіндегісін табамыз:<br />
*dl = - du = - C<sub>ν</sub>dT. <br />
Бұдан көрінгендей, жұмыстың пайда болуы, газдың [[ішкі энергия]]сының өзгеру нәтижесінде өтеді. Жұмыстан кеңею, оң<br />
жұмыс (dl>0) кезінде, ішкі энергияның кемуіне (du<0) немесе<br />
[[температура]]ның кемуі (dT<0) сәйкес келеді, ал [[сығылу]] жұмысы<br />
(dl<0), ішкі энергияның ұлғаюына (du>0) немесе температураның<br />
ұлғаюына (dT>0) сәйкес келеді.<br />
<br />
Қайтымды адиабатты немесе изоэнтропийлі процесстер<br />
кезіндегі, көрсеткіштер аралық байланыстарды, келесі түрінде<br />
анықтайды:<br />
*C<sub>ν</sub>dT + pdν = 0.<br />
pν = RT кезінде, бұл теңдеу былай түрленіп жазылады:<br />
*C<sub>ν</sub>dT/T+ Rdν/ν = 0.<br />
Ары қарай, С<sub>р</sub> - C<sub>ν</sub> = R болғанда табамыз:<br />
*R/C<sub>ν</sub> = С<sub>р</sub>/C<sub>ν</sub> - 1 = k - 1.<br />
Мұнда, k = С<sub>р</sub>/C<sub>ν</sub> > 1 - адиабат көрсеткіштері.<br />
<br>Бұдан dT/T + (k - 1) dν/ν = 0.<br />
<br>[[Интеграл]]дауды қысқарту үшін, есепке k = const деп аламыз.<br />
Практикалық есептеулерде, k орташа шамаларын бастапқы<br />
және соңғы [[температура]] шегімен алынады. Сондықтан, интегралданғаннан кейін:<br />
*T<sub>2</sub>/T<sub>1</sub> = (V<sub>1</sub>/V<sub>2</sub>)<sup>k-1</sup><br />
Теңдеу температура және көлем аралық байланысты<br />
білдіреді. Қысым мен көлем аралық байланысты жоғарыдағы теңдеумен<br />
табуға болады. Ол үшін төмендегі теңдеуді қолдансақ, жеткілікті:<br />
*P<sub>1</sub>V<sub>1</sub> = RT<sub>1</sub>; P<sub>2</sub>V<sub>2</sub> = RT<sub>2</sub><br />
Бір теңдеуді екішісіне бөліп, табамыз: T<sub>2</sub>/T<sub>1</sub> = P<sub>2</sub>V<sub>2</sub>/(P<sub>1</sub>V<sub>1</sub>)<br />
одан кейін теңдеу орнына қойып:<br />
*P<sub>2</sub>/P<sub>1</sub> = (V<sub>2</sub>/V<sub>1</sub>)<sup>k-1</sup>, <br />
*P<sub>2</sub>/P<sub>1</sub> = (ρ<sub>2</sub>/ρ<sub>1</sub>)<sup>k</sup><br />
РгІРу = (УгІУдк~\ (3.28)<br />
Р2ІР1 = (р2/рі)к (3.29)<br />
немесе<br />
*P<sub>1</sub>V<sub>1</sub><sup>k</sup> = P<sub>2</sub>V<sub>2</sub><sup>k</sup> = PV<sup>k</sup> = const.<br />
Теңдеу [[Симеон Дени Пуассон|Пуассонның]] адиабатты теңдеуі деп аталады.<br />
<br />
Сол сияқты, жоғарыдағы теңдеудің көмегімен [[температура]] және<br />
[[қысым]] аралық байланысын табады:<br />
*T<sub>2</sub>/T<sub>1</sub> = (P<sub>1</sub>/P<sub>2</sub>)<sup>(k-1)/k</sup><br />
Енді жұмысты анықтаймыз теңдеуден:<br />
*<math>l = \int_{T1}^{T2}C\nu dT = C\nu(T_1 - T_2).</math><br />
Сонымен, теңдеу мүшелерін қысқарту үшін C<sub>ν</sub>=const қабылдаймыз, теңдеуде кездеседі және басқа түрінде де, мысалы:<br />
*<math>l = \frac{C\nu}{R}(P_1V_1 - P_2V_2) = \frac{1}{k-1}(P_1V_1 - P_2V_2)</math><br />
*<math>l = \frac{RT}{K-1}(1 - \frac{T_2}{T_1}) = \frac{RT_1}{K-1}[1-(\frac{P_2}{P_1})^{(k-1)/k}]</math><br />
Газдың, қалай болса солай алынған [[масса]]сы m үшін:<br />
*<math>L = \frac{mRT_1}{k-1}(1 - \frac{T_2}{T_1}))</math><br />
Адиабаттың pν<sup>k</sup>=const, pν - диаграммасында d-a-c<br />
қисық сызығы тіктеу сызылған, pν = const (қисық сызық е-а-в)<br />
[[изотерма]]сы бейнеленген, себебі адиабат көрсеткіші k-1.<ref>Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Жылу техникасы]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>Kasymbot