Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:55:41Z

1 түзету

ArystanbekBot: /* Дереккөздер */clean up, replaced: Қазақ энциклопедиясы, 4-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Ал using AWB

2014-05-25T09:58:24Z

‎Дереккөздер: clean up, replaced: Қазақ энциклопедиясы, 4-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Ал using AWB

Жаңа бет

'''Зоогеография''' ''([[грек тілі|грекше]]: zoon - жануар және география)'' – Жер шарындағы жануарлар дүниесінің таралуы мен орналасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым; [[биогеография]]ның бөлімі.

Зоогеография ғылымының негізі 18 ғасырда қаланды. Құрлықтағы организмдерді зоогеографиялық тұрғыда жіктеуді [[Северцов Николай Алексеевич|Н.А.Северцов]] пен [[Мензбир|М.А.Мензбир]] [[экология]]лық және тарихи тұрғыдан қарастырған. Құрлықтағы зоогеографиялық аудандастыруда [[Гептнер Владимир Георгиевич|В.Гептнердің]] жүйесі негізге алынды. Оның 2 варианты бар. Қазақстан фаунасын зоогеографиялық аудандастыру екіншісіне жатады. Бұл жіктелім бойынша құрлық жануарлары 8 облысқа бөлінеді:
# [[Жаңа Зеландия;]]
# [[Австралия]];
# [[Полинезия]];
# [[Неотропика]];
# [[Эфиопия]];
# [[Мадагаскар]];
# [[Үнді-Малай]];
# [[Голарктика]].

[[Қазақстан]] [[Голарктика]] облысы, [[Палеоарктика]] тармағының [[Орталық Азия]] провинциясына кіреді.

Әр облыстың өзіне тән жануарлар дүниесі бар. Қазақстанды зоогеографиялық аудандарға жіктегенде И.А.Долгушин республика жерін мұндағы құстардың таралуына қарай, ал А.Л.Афанасьев сүтқоректілердің орналасуына қарай бөлді. Мұхиттар мен теңіздердің [[фауна]]сын аудандастыру ағылшын ғалымы Э.Форбстың, неміс ғалымы А.Ортманның еңбектерінде сипатталады.

Жануарларды зоогеографиялық аудандастырудың сирек кездесетін жануарлар мен тұз хайуанаттарын қорғауды ұйымдастыруда (мысылы, қорық, қорықша ұйымдастыру) маңызы зор. Қазақстанда зоогеографиялық ғылыми-зерттеу жұмыстарымен Зоология институты айналысады.

Зоогеография<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref>— қазіргі кездегі және өткен замандардагы жануарлар мен олардың қауымдастықтарының ([[зооценоз]]дарының) географиялық таралу заңдылықтарын зерттейтін биогеографияның саласы; осы таралуды, сондай-ак экологиялық топтардың географиялық таралуын анықтайтың қазіргі және тарихи факторлар мен заңдылықтарды зерттейді. Зоогеографияның негізгі әдістерінің бірі — картаға түсіру.

Зоогеографияны
* ареалогиялық зоогеография,
* тарихи-фауналық зоогеография,
* аймақтық зоогеография,
* экологиялық зоогеография,
* зооценологиялық зоогеография деп бөледі.

''Ареалогиялық зоогеография'' — жануарлар түрлерінің, туыстарының және басқа [[таксон]]дарының таралу атыраптарын;

''Тарихи-фауналық зоогеография'' — өткен геологиялык дәуірлермеп байланысты фауна мен оның тарихын зерттейді;

''Аймақтық зоогеография'' — Жер шарын әр түрлі типтегі фауналық аймаққа (патшалық, тараптық, тарапшалық) аудандаумен шүғылданады;

''Экологиялық зоогеография'' — жануарлардың тіршілік жағдайлары-на (абиоталық, биоталық, антропогендік) байланысты таралуын қарастырады;

''Зооценологиялық зоогеография'' — зооценоздарды, олардың құрылымын, құрамына енетін жануарлардың сандық және сапалық өзара қатынастарын зерттейді.

==Дереккөздер==
<references/>
*«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Биология]]
[[Санат:География]]
[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:Геодезия]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Зоогеография - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: /* Дереккөздер */clean up, replaced: Қазақ энциклопедиясы, 4-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Ал using AWB