Sebastian Wallroth: Polyphemus.png

2017-03-10T11:26:34Z

Polyphemus.png

Жаңа бет

[[Сурет:Statue of Zeus (Hermitage) - Статуя Юпитера.jpg|thumb|alt=A.| Римдік Зевс мүсіні. ІХ. жасалған көне нұсқасының қалпына келтірілген көшірме нұсқасы. Санкт-Петербург қаласы, Эрмитажда сақталған]]
'''Зевс''' ({{lang-grc|Ζεύς}})<ref>[[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' 542 and other sources.</ref> — [[ежелгі грек мифологиясы]]ндағы жоғарғы әмірші құдай, барлық құдайлар мен адамдардың ең мәртебелі құдайы. Ол ежелгі [[рим мифологиясы]] бойынша [[Юпитер]] （''латынша''：Jupiter） деп аталған. Мифологиялық аңыз бойынша, Зевс алып [[Крон]] мен [[Рея (мифология)|Рея]]дан туған кенже бала. Оның әйелі – [[Гера]]. Әкесінің үстемдігін құлатып, бүкіл дүниенің жоғарғы билігін өз қолына алған. Алғашқыда Зевс аспан әлемінің әміршісі деп есептелсе, кейін гректер оған адамзат қоғамы тіршілігінің билігін де береді. [[Олимп тауы]] Зевстің жер-әлемге үстемдік жүргізетін тұрақты мекені. Грек аңыздары бойынша, Зевстен [[Аполлон]], [[Афина]], [[Артемида]], [[Арейя]], [[Афродита]], [[Гермес]], [[Гефест]], [[Дионис]], [[Персефона]], т.б. құдайлар мен біраз батырлар ([[Геракл]], [[Персей]], т.б.) тараған.<ref name="Hamilton1942">{{cite book|last=Hamilton|first=Edith|title=Mythology|publisher=Back Bay Books|location=New York|year=1942|edition=1998|page=467|isbn=978-0-316-34114-1}}</ref><ref>[["Қазақ Энциклопедиясы"]],4 том 3 бөлім</ref>
[[Сурет:Jupiter Smyrna Louvre Ma13.jpg|thumb|left|200px|Найзағай ойнатқан Зевс, Людовик XIV сақтаған. Пьер Granier 1686 жылы найзағай көтерген білегін толықтаған.]]
== Зевстің туылуы және Құдайлардың Құдайына айналуы ==
Зевстің әкесі [[Крон]] болса атасы Аспан құдайы [[Уран]]ның билігін аударып тастап ең жоғары билікті қолына алған екен. Ол [[Рея (мифология)|Рея]]ға үйленіп көптеген балалар туған. Бірақ Уран өлер алдында Кронға өз баласы жағынан өлтірілетінін болжап айтып кеткен екен. Сонымен ол баласы туылса болды жеп қойып отырған. Крон өзінің үш қыз, екі ұлын жеген соң, Рея жаңа туған Зевсті де жегізіп қоймас үшін, бір кесек тасты Зевске ұқсатып жасап қойып Кронды алдаған. Ал, Зевс өзі Крит аралында туған. Ол сонда өсіп-жетіліп, әкесі Кронның кеудесінен өзінің аға-әпекелерін құтқарып алады.<ref>{{Cite book|title=Mythology: Myths, Legends, & Fantasy|year=2003|publisher=Sweet Water Press|isbn=9781468265903|page=21|chapter=Greek and Roman Mythology.}}</ref>
[[Сурет:The Mutiliation of Uranus by Saturn.jpg|thumb|right|350px|Кронның Ураннан үстемдікті тартып алуы, XVIғ.Палаццо Веккьо, Флоренция]]
Зевстің Крон жұтып қойған аға-әпкелері: [[Посейдон]]（Ποσειδών, Poseidon, Нептун）、Аид （, ᾍδης,Hades, Плуто́н）、Гера （Ἡρα, Hera）、Деме́тра （Δήμητρα, Demeter ）және Гестия （Εστία, Hestia）қатарлылар қайта туылады. Олар Зевстен бұрын туғанымен, ұзақ заман Кронның құрсағында жатып, Зевстен кейін қайта туғандықтан бәрі де Зевсті Үлкен аға көреді. Бұл бауырластар әкесі мен басқа да Титандарға қарсы одақтаса отырып күресіпті.<ref>Homer, Iliad i. 202, ii. 157, 375, &c.</ref>

Соғыс ондаған жылға созылып, жер-әлем ойран-асыр болып, жеңіс-жеңіліс айқындалмайды. Кейін Зевс әжесі Жер құдайы [[Гея]]ның （Аспан құдайы Уранның әйелі) ұсынысын тыңдап, қамаудағы жалғыз көзді [[Киклоп]]тар мен жүз қолды [[Гекатонхейр]]лердің босатады. Алғыс ретінде Киклоптар Зевске Найзағай береді, Посейдонға Үш аша айыр береді, Аидқа оны көзге көрсетпей тастайтын қара дуылға береді. [[Сурет:(2) Flaxman Ilias 1793, gestochen 1795, 185 x 251 mm.jpg|thumb|right|300px|Жүз қолды гекатонхейр]] Ал, жүз қолды гекатонхейрлер соғысқа ерлікпен араласады. Сөйтіп олар ақыры Кронды жеңеді.<ref>Durant, The Life of Greece (The Story of Civilization Part II, New York: Simon & Schuster) 1939:23.</ref>
[[Сурет:Marble eagle with open wings, from the sanctuary of Zeus Hypsistos, Archaeological Museum, Dion (7080054119).jpg|thumb|left|200px|Қасиетті Зевс бүркіті, Дион археологиялық мұражайы, Франкфурт, Германия]]
Зевс соғыста жеңілген Титандарды түгелдей жер астындағы тозақ әлемі – [[Тартар]]ға қамайды. Олар қашып кетпес үшін Зевс Аидқа бұйрық беріп, тартарға төрт есік-терезелі мыс дуал соқтырып, мың қолды гекатонхейрлерге бақылатып қояды. Cондай-ақ Зевске қарсы шыққан титан Атласқа （Атлантида) аспанды көтертіп қояды.
[[Сурет:Polyphemus.png|thumb|right|200px|Киклоп Polyphemus]]
Сол кезде, жер құдайы Гея [[Тифон]] делінетін құбыжық туып, ол жер-әлемге қауып төндіреді, Құдайлармен қарсыласады. Зевс оны найзағай отымен соғып, Тифонның жүрегін өртейді. Аңыз бойынша, Тифон қазіргі [[Этна жанартауы]]ның астына көмілген екен, ол ашуланған кезде жанартау магма атқылай бастайтын көрінеді.

Көп жылдан кейін жер құдайы [[Гея]] Зевстің өз титан балаларын түрмеде ұстауына ренжіп, титандар құдайы Алкионейді Зевске қарсы тұруға үгіттейді. Бірақ Геркулес пен басқа да құдайлар Алкионейді жеңеді. Ол да тартарға тасталады. Сөйтіп Зевске қарсы шығар ешкім қалмайды да, оның дүниеге үстемдігі басталады.

Зевс дүние-ғалам билігін қол астындағы бауырларына бөліп береді, өзі аспанды ұстайды. Посейдон теңізге, Аит тозаққа үстемдік етеді. Олар әлемнің билеушілері ретінде [[Олимп]] тауындағы салтанатты сарайда тұрады.

== Зевстің күші және үстемдігі ==
[[Сурет:The Chariot of Zeus - Project Gutenberg eText 14994.png|thumb|right|300px|Зевс арбасы, 1879ж. Альфред шіркеуінде сақталған сурет]]
Гректердің түсінігі бойынша, Зевс Олимп шоқысында тұрып Құдайлардың Құдайы ретінде әлемге үстемдік етеді. Оның көңіл күйі жақсы болғанда Грек аспаны жарқырайды. Ол қайғырғанда нөсер сіркірейді. Зевс қара бұлттарды тарқатып, аспанда кемпірқосақ пайда қылады, немесе қара бұлттарды аспанға жинап, күшті дауыл тұрғызып, найзағай ойнатып, жер әлемнің зәресін алады.<ref>Burkert (1985). Greek Religion. p. 321. ISBN 0-674-36280-2</ref>
[[Сурет:Stater Zeus Lampsacus CdM.jpg|thumb|left|200px|Зевс, б.з.б.360-340ж.【алтын】]]
Зевс әділетке өкілдік етеді. Оның адамзатқа үстемдігі де әділетке құрылған делінеді. Адамдар жамандықтан сақтанып, жақсылығын асырғанда жер мол өнім беріп, мал-жан өсіп, тұрмыс жақсарады. Ал, адамдар жамандыққа бейім болғанда түрлі табиғи апаттар көбейіп, адамзаттың азабы басталады. Бірақ ол бәрін білетін, бәріне жеттік Құдай емес болғандықтан, адамдар және басқа құдайлар оны алдап та кетеді.
[[Сурет:The Abduction of Europa, Jean-François de Troy.jpg|thumb|right|300px|Зевстің Еуропаны алып қашуы, Jean-François de Troy сызған. 1716ж.]]
Ол бәрін билегенімен, бірақ Құдайларға басқаратын жұмыстарды нақты бөліп берген екен. Мысалы, тағдырға жауапты үш әйел құдай адамдардың жазымыш заңына бойсынуын бақылап, Олимп сарайындағы тақтаға әр адамның тағдырын жазып отырады. Апалы-сіңлілі үш [[Оры]] құдайы бейбітшілік, әділет және тәртіпке жауапты, олар тағы төрт мезгіл ауысуын да қадағалайды.<ref>"Greek and Roman Mythology.". Mythology: Myths, Legends, & Fantasy. Sweet Water Press. 2003. p. 21. ISBN 9781468265903.</ref>

== Зевстің жеке тұрмысы және Гера ==
[[Сурет:James Barry 001.jpg|thumb|left|250px|Юпитер мен Юнона Ида тауында, Джеймса Барри сызған, 1790-1799 жылдары]]
Зевстің көптеген көңілдестері болған. Олардан көптеген ұрпақтары, мысалы [[Артемида]], [[Аполлон]], [[Дионис]], [[Геракл]] қатарлылар туған. Ол кейде астыртын түрде әдемі әйелдер мен қыздарды аздырып, көңіл ашқан.

Әйелі [[Гера]] қанша тырысса да Зевстің көңілдестерін тоса алмаған. Сонымен Зевс пен Гераның отбасында жаңжал үзілмеген.<ref>Schmitz, Leonhard (1867). "Aegiduchos". In Smith, William. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology 1. Boston. p. 26.</ref>

Әйелі Гера біраз құдайлардың анасы болып, табиғаты қызғаншақ, көбінесе Зевс пен көңілдесінен туған балаларды жазалаумен болған. Геракл солардың бірі есептеледі. Ол Зевс пен [[Алкмена]]дан туған болып, Гераның өш алуына ұшыраған. Кейін Зевс шыдай алмай, Гераның қолын темір құрсаумен байлап, аяғына екі ауыр кісен тағып қойған екен.

== құдайлар әулетінің [[Генеалогиялық|генеалогиясы]] ==
[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Genealogy_of_the_Olympians_in_Greek_mythology Грек құдайларының генеалогиясы: Ағылшынша]

== Зевстің үрім-бұтағы ==
[[Сурет:La Nourriture de Jupiter - Poussin - DulwichPG.jpg|thumb|right|200px|Зевстің тәрбиеленуі, Niccolò Possino, (1636 - 1637 жж. сызылған.)]]
[[Сурет:Carracci - Jupiter et Junon.jpeg|thumb|right|200px|Юпитер және Юнона, Annibale Carracci (1560–1609)]]
[[Сурет:Salle des gardes de la reine-SACRIFICE A JUPITER.jpg|thumb|right|200px|Зевске тасаттық, Noël Coypel, 1672ж. сызған.)]]
[[Сурет:Andrea Appiani (circle) Jupiter und Merkur bei Philemon und Baucis.jpg|thumb|right|200px|Филемон және Бавкида, A.Appiani (1754–1817)]]
[[Сурет:Júpiter y Tetis, por Dominique Ingres.jpg|thumb|right|200px|Юпитер және Фетида, J.A.D.Ingres 1811 жылы сызған]]
[[Сурет:Andr22.jpg|thumb|right|200px|Юпитер және Ганимед, Eustache Le Sueur, 1650ж. сызған.]]
[[Сурет:Felix Vallotton The Rape of Europa.jpg|thumb|right|200px|[[Еуропа]]ны алып қашу, Félix Vallotton (1865–1925)]]
[[Сурет:Leda - after Michelangelo Buonarroti.jpg|thumb|right|200px|Леда және аққу, Michelangelo Buonarroti, 1530ж. сызған.]]
[[Сурет:Artemisia Gentileschi - Danaë.jpg|thumb|right|200px|Данай және алтын жаңбыр, Artemisia Gentileschi, 1612ж. сызылған.]]
[[Сурет:Júpiter y Antíope, por Jean-Baptiste Marie Pierre.jpg|thumb|right|200px|Юпитер және Антиопа, Jean-Baptiste Marie Pierre, 1745-1749жж. сызылған.]]
[[Сурет:Correggio-io and jupiter.jpg|thumb|right|200px|Ио және Юпитер, Antonio Allegri (1490-1534)]]
[[Сурет:Museo Barracco - Giove Ammone 1010637.JPG|thumb|right|200px|Юпитер, І ғасыр. Рим.]]
[[Сурет:Zeus Otricoli Pio-Clementino Inv257.jpg|thumb|right|200px|"Отриколидегі Зевс" IVғ. рим сәулетшілері гректің осы тектес түпнұсқа туындысынан көшіріп салған.]]
[[Сурет:Ganymedes Zeus MET L.1999.10.14.jpg|thumb|right|200px|Зевс, б.з.б.490-480жж.]]
==== Құдайлардың ұрпағы ====

{| border="1" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width:350px; height:200px"
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
| <center>'''Анасы''' || <center>'''Баласы'''
|- style="height:60px"
|[[Aega (goddess)|Aega]]
|
[[Aegipan]]<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''Fabulae'' 155</ref>
|-
| [[Ananke (mythology)|Ananke]] or [[Themis]]
|
[[Moirai]]/Fates1
# [[Atropos]]
# [[Clotho]]
# [[Lachesis (mythology)|Lachesis]]
|-
| [[Aphrodite]]
| [[Tyche]]6 (бәлкім)
|-
| [[Demeter]]
| [[Persephone]]
|-
| [[Dione (Titaness/Oceanid)|Dione]] or [[Thalassa (mythology)|Thalassa]]
| Aphrodite
|
|-
| [[Eris (mythology)|Eris]]
|
[[Limos (mythology)|Limos]]
|-
| [[Eurynome (Oceanid)|Eurynome]]/[[Eurydome]]/ Eurymedusa/Euanthe
| [[Charites]]/[[Graces]]2
# [[Aglaea]]
# [[Euphrosyne (mythology)|Euphrosyne]]
# [[Thalia (Grace)|Thalia]]
|-
| [[Gaia (mythology)|Gaia]]
|
# [[Manes (king)|Manes]]
|-
| [[Hera]]
|
# [[Ares]]3
# [[Eileithyia]]
# [[Eris (mythology)|Eris]]
# [[Hebe (mythology)|Hebe]]3
# [[Hephaestus]]3
# [[Angelos (Greek mythology)|Angelos]]
|-
| [[Leto]]
|
# [[Apollo]]
# [[Artemis]]
|-
| [[Maia (mythology)|Maia]]
|
[[Hermes]]
|-
| [[Metis (mythology)|Metis]]
|
[[Athena]]4
|-
| [[Mnemosyne]]
|
# [[Muses]] (негізгі үшеуі)
## [[Aoide]]
## [[Melete]]
## [[Mneme]]
# [[Muses]] (кейінгі тоғызы)
## [[Calliope]]
## [[Clio]]
## [[Euterpe (mythology)|Euterpe]]
## [[Erato]]
## [[Melpomene]]
## [[Polyhymnia]]
## [[Terpsichore]]
## [[Thalia (Muse)|Thalia]]
## [[Urania]]
|-
|[[Nemesis (mythology)|Nemesis]]
|[[Helen of Troy]] (бәлкім)
|-
| [[Persephone]]
|
# [[Zagreus]]
# [[Melinoe]]
|-
| [[Selene]]
|
# [[Ersa]]
# [[Nemean lion|Nemean Lion]]
# [[Pandia]]
|-
| [[Thalia (nymph)|Thalia]]
| [[Palici]]
|-
| [[Themis]]
|
# [[Astraea (mythology)|Astraea]]
# Nymphs of [[Eridanos (mythology)|Eridanos]]
# [[Nemesis (mythology)|Nemesis]]
# [[Horae]]
## First Generation
### [[Auxo]]
### [[Horae|Carpo]]
### [[Thallo]]
## Second Generation
### [[Dike (goddess)|Dike]]
### [[Eirene (Greek goddess)|Eirene]]
### [[Eunomia (goddess)|Eunomia]]
## Third generation
### [[Pherusa]]
### [[Euporie]]
### [[Horae|Orthosie]]
### [[Adikia]]
|-
| [[Eos]]
|
# Carae
|-
|-
| Unknown mother
| [[Aletheia (mythology)|Aletheia]]
|-
| Unknown mother
| [[Atë|Ate]]
|-
| Unknown mother
| [[Caerus]]
|-
| Unknown mother
| [[Litae]]
|-
|}

{{Col-end}}
==== Жартылай құдайлардан / адамдардан туған ұрпақ ====

{| border="1" style="margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%; width:350px; height:200px;"
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
| <center>'''Анасы''' || <center>'''Баласы'''
|-
| [[Aegina (mythology)|Aegina]]
|
# [[Aeacus]]
# Damocrateia<ref>[[Scholia]] on [[Pindar]], Olympian Ode 9, 107</ref>
|-
| [[Alcmene]]
| [[Геракл|Heracles]]
|-
| [[Antiope (mother of Amphion)|Antiope]]
|
# [[Amphion]]
# [[Zethus]]
|-
| Anaxithea
| [[Olenus]]
|-
| Asterope, [[List of Oceanids|Oceanid]]
| Acragas
|-
| [[Каллисто (аңыз)|Callisto]]
| [[Тазы шоқжұлдызы|Arcas]]
|-
| [[Calyce (mythology)|Calyce]]
| [[Aethlius]] (possibly)
|-
| Callirhoe (daughter of [[Achelous]])
| no known offspring
|-
| [[Carme (mythology)|Carme]]
| [[Britomartis]]
|-
| [[Cassiopeia (mythology)#Wife of Phoenix|Cassiopeia]]
| [[Atymnius]]
|-
|Chaldene
|
# [[Solymus]]
# Milye
|-
| [[Danaë]]
| [[Персей|Perseus]]
|-
| [[Dia (mythology)|Dia]]
| [[Pirithous]]
|-
| [[Elara (mythology)|Elara]]
|
# [[Tityos]]
|-
| [[Electra (Pleiad)|Electra]]
|
# [[Dardanus]]
# [[Iasion]]
# [[Harmonia (mythology)|Harmonia]]
|-
| [[Еуропа|Europa]]
|
# [[Minos]]
# [[Rhadamanthus]]
# [[Sarpedon]]
# [[Alagonia]]
# [[Carnus]]
# Dodon<ref>[[Stephanus of Byzantium]], s. v. ''Dōdōne'', with a reference to [[Acestodorus]]</ref>
|-
| [[Eurymedousa]]
| [[Myrmidon (hero)|Myrmidon]]
|-
| Euryodeia
| [[Arcesius]]
|-
| [[Himalia (mythology)|Himalia]]
|
# Kronios
# Spartaios
# Kytos
|-
|Idaea, nymph
|[[Cres (mythology)|Cres]]
|-
| [[Iodame]]
| [[List of mythological figures named Thebe|Thebe]]
|-
| [[Io (mythology)|Io]]
|
# [[Epaphus]]
# [[Keroessa]]
|-
| Isonoe
| Orchomenus
|-
| [[Lamia (mythology)|Lamia]]
|
# Achilleus<ref>{{cite book|title=[[Bibliotheca (Photius)|Myriobiblon]]|page=152a|language=Greek|chapter-url=https://archive.org/stream/bibliothecaexrec00photuoft#page/152/mode/2up|author=Photios|author-link=Photios I of Constantinople|chapter=190.489R|year=1824|place=Berlin|editor-first=August Immanuel|editor-last=Bekker|editor-link=August Immanuel Bekker|volume=Tomus alter|publisher=Ge. Reimer}} At the [[Internet Archive]]. {{cite book|title=[[Bibliotheca (Photius)|Myriobiblon]]|page=163|language=Greek|chapter-url=http://khazarzar.skeptik.net/pgm/PG_Migne/Photius%20of%20Constantinople_PG%20101-104/Bibliotheca.pdf|chapter=190.152a|publisher=[[Interreg]] Δρόμοι της πίστης - Ψηφιακή Πατρολογία|year=2006}} At khazarzar.skeptik.net.</ref>
# [[Sibyl|Herophile]]
|-
| [[Laodamia]]
| [[Sarpedon]]
|-
| [[Leda (mythology)|Leda]]
|
# [[Castor and Pollux|Pollux]]
# [[Helen of Troy]]5
|-
| Maera
| [[Locrus]]
|-
| [[Niobe (daughter of Phoroneus)|Niobe]]
|
# [[Argus (king of Argos)|Argus]]
# [[Pelasgus]]
|-
| [[Othreis]]
| Meliteus
|-
|[[Pandora II|Pandora]]
|
#[[Graecus]]
#[[Latinus]]
|-
| Phthia (daughter of [[Phoroneus]])
| [[Achaeus (son of Xuthus)|Achaeus]] (бәлкім)
|-
| [[Plouto]]
| [[Tantalus]]
|-
| [[Podarge]]
|
# [[Balius]]
# [[Balius and Xanthus|Xanthus]]
|-
| [[Protogeneia]]
|
#[[Aethlius]] (бәлкім)
#[[Opus (mythology)|Opus]]
|-
| [[Pyrrha]]
| [[Hellen]]
|-
| [[Semele]]
| [[Dionysus]]
|-
| [[Taygete]]
| [[Lacedaemon]]
|-
| [[Thyia]]
|
#[[Magnes (mythology)|Magnes]]
#[[Makednos]]
|-
| Torrhebia
| [[Carius]]
|-
| Nymph African
| [[Iarbas]]
|-
| Nymph Samothracian
| [[Saon (mythology)|Saon]] (бәлкім)
|-
| Nymph Sithnid
| [[Ancient Greek flood myths#Deucalion|Megarus]]
|-
| Unknown mother
|
#Calabrus
#Geraestus
#[[Taenarus (mythology)|Taenarus]]
|-
| Unknown mother
| [[Corinthus]]
|-
| Unknown mother
| [[Crinacus]]
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Ежелгі грек құдайлары]]
[[Санат:Ежелгі грек мифологиясы]]
[[Санат:Гректер]]
[[Санат:Мифология]]

Зевс - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sebastian Wallroth: Polyphemus.png

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)