https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2026-04-18T17:38:56Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC&diff=67581&oldid=prev 2025-04-25T19:05:08Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC&diff=67580&oldid=prev 2015-03-08T09:00:41Z

<p>clean up, replaced: Жансүгіров, Ілияс → Ілияс Жансүгіров using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Жәлем, әлем-жәлем'''. Қос сөздің алғашқы сыңары туралы сөз қозғамауға да болар еді. Өйткені оның мағынасы ертеден жұртқа мәлім. Әрісі Дулат, берісі қазақ<br /> кеңес жазушыларының шығармаларынан табуға болады. Қазіргі [[түсіндірме сөздік]]те де мағынасы анық көрсетілген: ''«Аттың үстінде тақтай тоқым, кекілін кертіп маңдайына әлем байлаған»'' ([[Ілияс Жансүгіров|I. Жансүгіров]]).<br /> <br /> Алайда, сөздің түпкі төркіні түркі тілдері емес екендігі аңғарылады. [[Мұсаев|Қ. Мұсаевтың]] көрсетуінше түркі тобына жататын қарайым тілінде ''«әлем»'' тұлғалас сөз ''«жалау»'' мағынасында қолданылады. Сөз төркіні [[араб тілі]]: ''аләм'' — орамал (жоқтау айтқан әйелдер қолданатын). Екінші сыңары —''«жәлем»'' тұлғалас сөз [[татар тілі]]нен ұшырасады. ''Сәләмә'' — жалба-жұлба, ескі-құсқы, жыртық. Біздің ойымызша, татар тіліндегі бұл тұлға араб тіліндегі ''«аләм»''-ның дыбыстық әрі мағыналық өзгеріске ұшыраған түрі болса керек. Татар тілі арқылы арабтың ''«аләмі»''-мен бірге, оның татарлар өзгерткен ''«сәләмә»''-сі [[қазақтар]]ға қоса жайылып, тағы тіл талқысына тап болу нәтижесінде ''«әлем-жәлем»'' пайда болған. Ескерте кететін нәрсе —''«аләм»'' сөзінің, біз көрсеткен,<br /> ''«орамал»'' ұғымы араб тілінің өзінде ауыспалы мағына деуге тура келеді. Өйткені араб тілінде ''«аләмның»'' түпкі мағынасы — ренжіту, азап көрсету екендігі байқалады. Демек, түркі тілдеріне араб тілінен ''«орамал»'' мағынасын беретін ''«аләм»'' тұлғасы өткен де, бұл тұлғаға түркі тілдерінің әрқайсысы өзінше мағына берген.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-2459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Сөздік]]<br /> [[Санат:Әдебиет]]</div>

Kasymov