Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:26:07Z

1 түзету

Kasymbot: /* top */clean up, replaced: Паскал, Блез → Блез Паскаль using AWB

2017-04-05T16:59:34Z

‎top: clean up, replaced: Паскал, Блез → Блез Паскаль using AWB

Жаңа бет

Біртекті жұмыстық [[Тепе-теңдік|дененің тепе-теңдікте]] тұрғандағы физикалық күйімен анықталатын, жиынтықты жылудинамикалық көрсеткіштерінің негізгісіне - [[қысым]] Р, [[температура]] Т және меншікті көлемі ρ жатады. Олардың арасында байланыстары бар, оны анықтау үшін, әрбір жұмыстық денені тәжірибе жолымен немесе [[материяның кинетикалық теориясы]] негізіндегі дененің салыстырмалы ішкі құрылымын, кейбір жорамал түрінде анықтайды. Жалпы түрінде көрсетілген көрсеткіштердің аралық қатнасы немесе теңдеу күйі мына түрінде болуы мүмкін:
:<math>~f(P,V,T)=0.</math>
Оның үш шамасының Р, v, Т берілген екеуімен анықтауға болады. Осыған қарағанда, жұмыстық дене екі өсті координат жүйесімен бейнеленуі мүмкін, жиі Р ордината өсі бойынша және D өсі бойынша салынады; [[диаграмма]]дағы әрбір нүктеге, оның бір белгілі күйіне сәйкес келеді. [[Қысым]] Р [[Блез Паскаль|Паскалмен]] (Па) белгіленеді. Паскаль - қысым, 1м2 аудан бетіне нормаланған, бір қалыпты бөлінген 1 Н (Ньютон) күштің түсуін айтады немесе 1Па = 1Н/м2, мұндағы 1Н = 1 кг м/с2. [[Қысым]] бірлігіне паскалдың еселі және бөлшекті сандарының жазылуы:
:1 кПа (килопаскаль) = 103 Па;
:1 МПа (мегапаскаль) = 106 Па;
:1 мПа (миллипаскаль) = 10-3 Па және басқалар.
Бұрын қолданылған кейбір теңдіктерді, ал қазіргі кездегі қолданылатын қысымдардың және [[СИ]] бірліктері:
1 кгс/м2= 1мм су бағанасы = 9,8066 Па ≈ 10 Па;
1 кгс/м2= 98,0665 кПа ≈ 100 кПа = 0,1 МПа;
1 атм = 101,325 кПа = 760 мм сынап бағанасы (сын.бағ);
1 мм сын.бағ = 133,322 Па ≈ 133 Па;
1 бар. = 0,1 МПа; 1Мбар = 100 Па.

Қазіргі кездегі өлшеу техникаларындағы, сұйық қысымы мен газдар саласында қолданылатын өлшеу диапазоны өте кең - 1 пПа ([[пико]]паскаль = 10−12 Па) дан 1ГПа ([[гига]]паскаль = 109 Па) дейін.

Абсолютты қысым саласы - нөлден (абсалютты вакуум) және артық қысымға бөлінеді, яғни сұйық қысымы немесе газдардың қоршаған орта қысымының Ратм аралық айырмасы.
:<math>~P=P_{APT} + P_{ATM}</math>
мұндағы <math>P_{APT}</math> - атмосфера қысымынан артығы, манометрмен өлшенеді; <math>P_{ATM}</math> - қоршаған орта қысымы (атмосфералық). Егер қысым Р атмосфералық қысымнан төмен болса:
:<math>~P=P_{APT} - P_{BAK}</math>
мұндағы <math>P_{BAK}</math> — ауаның сиретілуі, вакуумметрмен өлшенеді. 
Есте сақтау керек, [[атмосфералық қысым]] - ауыспалы шама, сондықтан техника саласында нормалы қысымды қолданады:
:<math>~P_0=0,101325 M{\Pi}a</math>
Егер заттың көлемі V (м3), ал массасы m (кг), онда теңдеу:
:<math>~\frac{V}{m}=v</math>
оны, заттардың меншікті көлемі деп атайды, (дене), оны м3/кг белгілейді. Дене (заттың) тығыздығы р деп, оның массасының т, көлеміне V қатынасы арқылы анықталу шамасын:
:<math>~\rho=\frac{m}{V}</math>
Жылудинамикалық [[температура]] Т, негізгі температуралық шкала, кельвин (К) бойынша өлшенеді.
Сонымен қатар, жылудинамиқалық температураны 1968 ж. Халықаралық практикалық температуралық шкала бойынша өлшейді де және оны Цельси (°С) градусы t белгілейді.

Жылудинамикасындағы жылудинамикасының көрсеткіштерінің күйін Т, жылудинамикасының температурасымен қабылдайды, және де әртүрлі нүктедегі есептеліну байланыстығын мына теңдеумен шешеді:
:<math>~T=t + 273,16.</math>
Практикалық есептеулер үшін T=t + 273 қабылдайды.<ref>Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Қадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. ISBN 9965-814-30-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Жылу техникасы]]

← Ескі түзетулер	18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Жұмыстық дене күйінің көрсеткіші - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymbot: /* top */clean up, replaced: Паскал, Блез → Блез Паскаль using AWB