https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D1%96%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B9 2026-04-18T13:39:59Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D1%96%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B9&diff=53319&oldid=prev 2025-04-25T18:56:11Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D1%96%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B9&diff=53318&oldid=prev 2016-02-01T12:02:09Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Жіптіктей'''. 10 томдық түсіндірме [[Сөздік|сөздігіміздің]] ұғындыруы бойынша, жіптіктей мағынасы «сыптығыр етіп<br /> ширатылған жіңішке жіп немесе сол сияқты басқа бір зат; [[талшық]]; жіп-жіңішке» делінген де, мысалға мына<br /> сөйлемді келтірген: ''«Ол жіптіктей болып, ордың ішінде тұр екен»'' ([[Нұршайықов Әзілхан|Ә. Нұршайықов]], Батыр.). Ал 1959—61 жылдары шыққан екі томдықта: жіптіктей — тәп-тәуір, теп-тегіс, ып-ықшам, әп-әдемі, сымбатты мағынасында түсіндірілген де, ''«Түтіктің аузы дөп-дөңгелек, орта белінен жоғары жері жіптіктей туп-түзу қырлы екен (Иманжанов)''» деген мысал берілген.<br /> Осы екі түсініктің кайсысы дұрыс деп талдап, [[Нұршайықов Әзілхан|сарапқа]] салу, дәл қазір, біздің міндетіміз емес. Ол туралы<br /> төрелікті оқырмандар айтқаны лазым.<br /> <br /> Өз міндетіміз — «жіптіктей» сөзінің тарихи дамуына бет бұрсақ, дәл осы тұлғаға сәйкес сөзді тек якут тілінен<br /> табамыз, бірде: сөптөөх — тұрарлық, лайықты, қолайлы<br /> мағынасың берсе (Як.-рус. сл., 336); екінші бір — «чэбдик» дыбыстық құрамдағы сөз — дені сау, ширақ, сергек, күшті іспеттес мағыналарында қолданылады. (Як.-рус. сл., 516).<br /> <br /> Біздің шамалауымызша, [[қазақ тілі]]ндегі «жіптіктей»<br /> сөзі осы якут тіліндегі тұлғалармен дыбыстық құрамы<br /> әрі мағына жағынан қабысып, жағысып жатқандай.<br /> [[Якут тілі]]ндегі «сөптөөк» сөзі және оның мағынасы алғашқы болса керек те, ал «чебдик» тұлғасы мен оның,<br /> мағынасы кейін пайда болған деп жорамалдаймыз. Өйткені алғашқы сездің түбірі «сеп», ал мағынасы — дұрыс, жақсы, жарамды деген ұғымға нұсқайды.<br /> <br /> Якут тілінің өзінде дыбыс сәйкестігі нәтижесінде алғашқы бір түбірдің өзгеріске түскенімен жалпы ұқсастығын жоймай, мағына жағынан да бірі екіншісінің салдары, нәтижесі екендігі байқалады.<br /> Ал [[қазақ тілі]] қолданылуында якут тіліндегі [[Нұршайықов Әзілхан|туынды түбір]] «сөптөөк» не «чэбдик» тұлғасына [[Нұршайықов Әзілхан|сын есім]] жұрнағы -тей қосылып, «сөптөөктей», «чэбдиктей» тұлғаларын тудырып, тіліміздегі заңдылыққа сәйкес «жіптіктей»<br /> қалпына жеткен. Мағына жағындағы өзгеріс онша алшақ кетпеген.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

Corazon.R